هنر 67.800 ساله: اکتشاف بی‌سابقه اندونزی و بازتعریف زمان بندی ظهور نبوغ انسان خردمند

هنر ۶۷,۸۰۰ ساله: اکتشاف بی‌سابقه اندونزی و بازتعریف زمان‌بندی ظهور نبوغ انسان خردمند

---

جابجایی مرزهای زمانی هنر بشر

کشف اخیر در غارهای جزیره سولاوسی اندونزی، نه تنها جامعه باستان‌شناسی و تاریخ هنر را در شوک فرو برده، بلکه درک ما را از توانمندی‌های شناختی و فرهنگی انسان‌های اولیه به طور بنیادین تغییر داده است. برای دهه‌ها، مرکز ثقل تاریخ هنر بشر، و نقطه آغاز خلاقیت‌های هنری پیچیده، عمدتاً در غارهای اروپا، به ویژه در فرانسه و اسپانیا، جستجو می‌شد. این دیدگاه، انسان خردمند (Homo sapiens) را به عنوان خالق هنر نمادین در حدود ۴۰,۰۰۰ سال پیش معرفی می‌کرد و آثار پیش از آن را اغلب به نئاندرتال‌ها یا فرهنگ‌های ابتدایی‌تر نسبت می‌داد. با این حال، یافته‌های جدید، به ویژه یک شابلون دست با قدمت ۶۷,۸۰۰ سال، که در غار ماتاندونو در منطقه مونا در سولاوسی کشف شده است، این پارادایم را به چالش می‌کشد و مرکز ثقل هنر غار را به سمت آسیا، و مشخصاً جنوب شرقی آن، سوق می‌دهد.

این کشف فراتر از یک یافته باستان‌شناختی صرف است؛ این یک زلزله علمی است که پیامدهای آن به ابعاد گوناگونی گسترش می‌یابد. قدمت ۶۷,۸۰۰ سال، که با دقت علمی و با استفاده از روش‌های پیشرفته قدمت‌سنجی تعیین شده است، نه تنها قدیمی‌ترین اثر هنری شناخته شده در جهان را رقم می‌زند، بلکه شواهد محکمی دال بر وجود توانمندی‌های شناختی پیشرفته، قابلیت تفکر انتزاعی، نمادپردازی پیچیده، و حتی توانایی دریانوردی هدفمند در میان انسان‌های خردمند در اواخر عصر پلیستوسن پسین ارائه می‌دهد. این توانایی‌ها، در دورانی که تصور می‌شد انسان‌ها هنوز در مراحل ابتدایی تکامل فرهنگی خود به سر می‌بردند، بازتعریف می‌شوند.

این مقاله متعهد است تا ابعاد چهارگانه این کشف بی‌سابقه را به طور جامع مورد بررسی قرار دهد: ابتدا، به تشریح دقیق تکنیک‌های به کار رفته و جزئیات متولوژی قدمت‌سنجی، به ویژه روش اورانیوم-توریوم (U-Th) که اعتبار این تاریخ‌گذاری را تضمین می‌کند، خواهیم پرداخت. سپس، هنر سولاوسی را در بستر جهانی آن، با مقایسه‌اش با سایر یافته‌های هنری انسان خردمند و نئاندرتال، و تحلیل سنت فرهنگی پیوسته در منطقه، مورد بحث قرار خواهیم داد. در نهایت، پیامدهای عمیق این کشف بر درک ما از مهاجرت‌های اولیه انسان خردمند، توانایی‌های دریانوردی آن‌ها، و چگونگی تسخیر قاره‌ها و جزایر دوردست، به ویژه والاسئا و ساهول، را بررسی خواهیم کرد. هدف این است که تصویری جامع و تحلیلی از این یافته شگرف ارائه دهیم که هم برای جامعه علمی معتبر و هم برای مخاطب عام جذاب و روشنگر باشد.

---

بخش ۱: مستندسازی و متولوژی: رمزگشایی قدمت اثر با روش اورانیوم-توریوم

برای درک عمق اهمیت اکتشاف سنگ‌نگاره دست در غار ماتاندونو، سولاوسی، ضروری است که ابتدا به جزئیات فنی و علمی چگونگی کشف، توصیف اثر، و مهم‌تر از همه، متولوژی دقیق قدمت‌سنجی آن بپردازیم. این بخش به ارائه تصویری روشن از یافته و اعتبار علمی آن اختصاص دارد.

۱.۱. اکوسیستم غار و توصیف اثر

جزایر سولاوسی، بخشی از مجمع‌الجزایر اندونزی، در منطقه‌ای واقع شده‌اند که از نظر زمین‌شناسی و زیست‌جغرافیایی اهمیت ویژه‌ای دارد. این منطقه، که به عنوان والاسئا (Wallacea) شناخته می‌شود، بین قاره آسیا و استرالیا قرار گرفته و همواره مانعی طبیعی برای مهاجرت گونه‌ها بوده است. آب و هوای استوایی، همراه با زمین‌های کارستی و غارهای آهکی فراوان، محیطی ایده‌آل برای حفظ آثار باستانی، از جمله نقاشی‌های غار، فراهم کرده است.

غار ماتاندونو، واقع در جزیره مونا که خود بخشی از مجمع‌الجزایر سولاوسی است، یکی از این مکان‌های غنی از نظر میراث باستانی است. این غار، مانند بسیاری از غارهای منطقه، در محیطی مرطوب و نسبتاً پایدار قرار دارد. این رطوبت، که برای حفظ رنگدانه‌ها و لایه‌های رسوبی بسیار حیاتی است، در عین حال چالش‌هایی را نیز برای اکتشاف و باستان‌شناسی به همراه دارد. شرایط پایدار دمایی و رطوبتی در غار، به ویژه در قسمت‌های عمیق‌تر و دور از ورودی، امکان حفظ نقاشی‌های سنگی را برای ده‌ها هزار سال فراهم کرده است.

سنگ‌نگاره مورد بحث، یک شابلون دست است. این اثر هنری، با استفاده از تکنیک “شابلون” (Stencil) ایجاد شده است. هنرمند، دست خود را بر روی دیواره غار قرار داده و سپس رنگدانه را به اطراف آن پاشیده است. رنگدانه مورد استفاده، گل اخرا (Ochre)، یک رنگدانه معدنی طبیعی است که از اکسیدهای آهن به دست می‌آید و در طول تاریخ هنر بشر، از دوران پیش از تاریخ تا به امروز، به طور گسترده‌ای استفاده شده است. گل اخرا بسته به میزان و نوع اکسیدهای آهن، می‌تواند رنگ‌های متنوعی از زرد، نارنجی، قرمز و قهوه‌ای را ایجاد کند. در غار ماتاندونو، رنگدانه به احتمال زیاد به صورت پودر شده و با آب یا چربی حیوانی مخلوط شده و سپس به صورت دهانی یا با ابزاری دیگر بر روی دست پاشیده شده است.

ابعاد تقریبی این شابلون دست، با توجه به اندازه دست انسان، قابل تخمین است، اما نکته مهم‌تر، حالت قرارگیری انگشتان است. در برخی از این شابلون‌ها، به ویژه در دوره‌های بعدی نیز در سولاوسی کشف شده‌اند، هنرمند با ظرافت خاصی انگشتان خود را باز یا جمع کرده است. این کار به منظور ایجاد جلوه‌ای خاص، مانند باریک‌تر نشان دادن انگشتان یا ایجاد فضاهای خالی بین آن‌ها، بوده است. این ظرافت در اجرا، نشان‌دهنده تسلط بر تکنیک و درک زیبایی‌شناختی هنرمند در آن دوره است.

۱.۲. آنالیز تکنیک پاشش (Stenciling)

تکنیک شابلون، یکی از اولین و ابتدایی‌ترین روش‌های خلق تصویر در هنر غار بوده است. در این روش، هنرمند با قرار دادن بخشی از بدن خود (مانند دست یا پا) یا یک شیء بر روی سطح دیوار، آن را به عنوان یک “قالب” عمل می‌دهد. سپس، رنگدانه به روشی خاص بر روی سطح دیوار، اطراف آن قالب، پراکنده می‌شود. نتیجه، تصویری منفی از قالب است؛ یعنی فضایی که قالب اشغال کرده، بدون رنگ باقی می‌ماند و پیرامون آن با رنگ پوشیده می‌شود.

در مورد شابلون دست در غار ماتاندونو، روش پاشش رنگدانه، چه با دهان و چه با ابزاری دیگر، نیازمند مهارت و دقت بوده است. تصور کنید هنرمند، دست خود را بر روی دیوار قرار داده است. سپس، مقدار معینی از گل اخرا را که احتمالاً به صورت پودر در دهان خود داشته، با فشار هوا به اطراف دستش پرتاب کرده است. این کار، نیازمند هماهنگی عصبی-عضلانی دقیق و کنترل بر تنفس است.

نکته جالب توجه، تغییرات در حالت انگشتان است. در برخی از شابلون‌های کشف شده در سولاوسی، از جمله آثار قدیمی‌تر، هنرمندان سعی کرده‌اند تا با تغییر زاویه دست یا انگشتان، جلوه‌های بصری متفاوتی ایجاد کنند. به عنوان مثال، باریک کردن انگشتان یا ایجاد فضایی بین آن‌ها، که به اثر “چنگالی” یا “دستک” (hand stencils) شکل ویژه‌ای می‌بخشد. این ظرافت‌ها نشان می‌دهند که هنرمندان نه تنها با مواد اولیه خود آشنا بوده‌اند، بلکه به دنبال بیان مفاهیم یا زیبایی‌شناسی خاصی بوده‌اند. این تکرار و تکامل روش، در نقاشی‌های کشف شده از دوره‌های بعدی نیز مشاهده می‌شود، که گویای یک سنت هنری پویا و در حال رشد در منطقه است.

این تکنیک، برای ما روشن می‌سازد که انسان‌های خردمند در آن زمان، نه تنها قادر به استفاده از رنگدانه‌های طبیعی بوده‌اند، بلکه با خلاقیت و نوآوری، از ابزار طبیعی (مانند دهان خود) و مواد اولیه برای خلق آثار هنری پیچیده استفاده می‌کردند. این توانایی، نشان‌دهنده سطح بالایی از تفکر انتزاعی و توانایی حل مسئله است.

۱.۳. جزئیات روش‌شناسی قدمت‌سنجی (Uranium-Series Dating – U-Th)

اعتبار تاریخی یک یافته باستان‌شناختی، به طور مستقیم به دقت روش‌های قدمت‌سنجی آن بستگی دارد. در مورد سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله غار ماتاندونو، از روش پیشرفته و بسیار دقیق “قدمت‌سنجی سری اورانیوم” (Uranium-series dating)، که به طور مشخص‌تر با استفاده از ایزوتوپ‌های اورانیوم و توریوم (U-Th) صورت می‌گیرد، استفاده شده است. این روش، برای قدمت‌سنجی لایه‌های کربناتی، مانند رسوبات غار (Speleothems)، که روی نقاشی‌ها تشکیل شده‌اند، بسیار مناسب است و امکان تعیین حداقل سن (Minimum Age) نقاشی را فراهم می‌کند.

مبانی فیزیکی روش U-Th:
روش U-Th بر اساس واپاشی رادیواکتیو طبیعی ایزوتوپ‌های اورانیوم (به ویژه (^{238})U و (^{234})U) و فرزندان آن‌ها، از جمله توریوم (به ویژه (^{230})Th)، استوار است. قلب این روش، فرآیندی است که در آن اورانیوم، که در آب حل می‌شود، به درون ساختار بلوری کربنات کلسیم (کلسیت)، که سنگ بنای رسوبات غار است، وارد می‌شود. در مقابل، توریوم، که در آب حل‌نشدنی است، در زمان تشکیل کلسیت، در آن جای نمی‌گیرد.

تشریح علمی نحوه تشکیل لایه‌های کلسیت (Speleothems):
در غارهای آهکی، آب باران که با دی‌اکسید کربن موجود در اتمسفر و خاک واکنش داده، اسید کربنیک ضعیفی تشکیل می‌دهد. این آب اسیدی، سنگ آهک (کربنات کلسیم) را حل کرده و یون‌های کلسیم ((\text{Ca}^{2+})) و بی‌کربنات ((\text{HCO}_3^-)) را حمل می‌کند. هنگامی که این آب وارد فضای غار می‌شود، دی‌اکسید کربن از محلول خارج شده و رسوب کربنات کلسیم به صورت استالاگمیت (stalagmite)، استالاکتیت (stalactite) یا لایه‌های نازک (flowstone) صورت می‌گیرد. این فرآیند، لایه‌های کلسیت را بر روی سطوح مختلف غار، از جمله نقاشی‌های دیواری، تشکیل می‌دهد.

نقش ایزوتوپ‌های اورانیوم و توریوم:
ایزوتوپ (^{238})U، که دارای نیمه‌عمر طولانی (حدود ۴.۵ میلیارد سال) است، در زمان تشکیل بلورهای کلسیت، به طور جزئی در ساختار بلوری وارد می‌شود. به محض تشکیل بلور، (^{238})U شروع به واپاشی می‌کند. یکی از فرزندان اصلی (^{238})U، ایزوتوپ (^{234})U است که با نیمه‌عمر نسبتاً کوتاه (حدود ۲۴۵,۰۰۰ سال) واپاشیده می‌شود. (^{234})U خود به طور مداوم توسط (^{238})U تولید می‌شود.

نکته کلیدی در روش U-Th این است که (^{230})Th، که یکی از فرزندان (^{234})U است، به شدت نامحلول است. بنابراین، در زمان تشکیل کلسیت، تقریباً هیچ (^{230})Th اولیه‌ای وجود ندارد. هر (^{230})Th موجود در کلسیت، حاصل واپاشی (^{234})U است که خود از (^{238})U حاصل شده است. با گذشت زمان، (^{238})U واپاشیده شده و (^{230})Th را تولید می‌کند. همزمان، (^{230})Th نیز به طور مداوم به فرزندان بعدی خود واپاشیده می‌شود.

اندازه‌گیری دقیق نسبت (^{230})Th به (^{238})U در نمونه کلسیت، به دانشمندان اجازه می‌دهد تا محاسبه کنند که چه مقدار از (^{230})Th در طول زمان انباشته شده است. با دانستن نیمه‌عمر (^{230})Th (حدود ۷۵,۳۶۰ سال) و میزان (^{238})U موجود، می‌توان زمان لازم برای رسیدن به نسبت مشاهده شده را محاسبه کرد. این زمان، نشان‌دهنده سن تشکیل کلسیت است.

تأکید بر دقت و محدودیت‌ها:
از آنجا که لایه‌های نازک کلسیت (که گاهی به عنوان “لاک” یا “پوست” نیز شناخته می‌شوند) مستقیماً روی نقاشی دست تشکیل شده‌اند، سن تعیین شده برای این لایه‌ها، حداقل سن نقاشی را مشخص می‌کند. به عبارت دیگر، نقاشی باید قبل از تشکیل این لایه کلسیت، وجود داشته است. این بدان معناست که عمر واقعی نقاشی، برابر یا بیشتر از سن محاسبه شده لایه کلسیت است.

روش U-Th برای قدمت‌سنجی لایه‌های کلسیت تا حدود ۶۰۰,۰۰۰ سال قابل استفاده است، که آن را برای تاریخ‌گذاری یافته‌های بسیار قدیمی، مانند نقاشی غار ماتاندونو، ایده‌آل می‌سازد. بر خلاف روش رادیوکربن (کربن-۱۴)، که برای مواد آلی با قدمت حداکثر حدود ۵۰,۰۰۰ سال مناسب است و به حضور کربن در نمونه نیاز دارد، روش U-Th بر روی مواد معدنی کربناتی عمل می‌کند و در شرایط غارهای مرطوب که معمولاً مواد آلی در آن‌ها تجزیه می‌شوند، کارایی بسیار بالاتری دارد. دقت این روش، در مقایسه با روش‌های قدیمی‌تر، به دلیل پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی کنترل شده‌تر، نتایج را بسیار قاطع و قابل اعتماد می‌سازد.

---

بخش ۲: هنر اندونزی در بافت جهانی: مقایسه و سنت ده‌ها هزار ساله

کشف سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله در اندونزی، صرفاً یک رکوردشکنی در قدمت نیست، بلکه نیازمند بازنگری عمیق در درک ما از تاریخ هنر بشر و تکامل شناختی انسان است. این بخش به بررسی جایگاه این یافته در مقیاس جهانی، مقایسه آن با آثار مشابه از دیگر نقاط جهان، و تحلیل سنت هنری پیوسته‌ای که در منطقه جنوب شرقی آسیا مشاهده می‌شود، می‌پردازد.

۲.۱. بازنگری در مدل “انقلاب هنری اروپا”

برای دهه‌ها، مدل غالب در باستان‌شناسی و انسان‌شناسی، “انقلاب هنری” را رویدادی توصیف می‌کرد که در حدود ۴۰,۰۰۰ سال پیش در اروپا رخ داد. بر اساس این مدل، انسان‌های خردمند (Homo sapiens) که تازه از آفریقا به اروپا مهاجرت کرده بودند، ناگهان توانایی‌های شناختی و نمادین خود را به طور چشمگیری افزایش دادند. این امر با ظهور هنرهای انتزاعی پیچیده، مانند نقاشی‌های دیواری غارهای شوه (Chauvet) و لاسکو (Lascaux)، مجسمه‌های کوچک، و زیورآلات شخصی همراه بود. این هنرها به عنوان نشانه‌ای از تفکر پیشرفته، زبان، و فرهنگ پیچیده تلقی می‌شدند.

از این منظر، هنر نئاندرتال‌ها، که پیش از ورود انسان خردمند به اروپا در این قاره می‌زیستند، عمدتاً ابتدایی و بدون جنبه نمادین در نظر گرفته می‌شد. اگرچه شواهدی از استفاده از رنگدانه، ابزار سنگی پیچیده، و حتی برخی فعالیت‌های نمادین (مانند دفن مردگان) در میان نئاندرتال‌ها وجود داشت، اما هنر به معنای واقعی کلمه، خلاقیت بصری پیچیده، به انسان خردمند نسبت داده می‌شد.

کشف سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله در سولاوسی، مستقیماً این مدل را به چالش می‌کشد. این یافته نشان می‌دهد که:
۱. مرکز ثقل هنر به سمت شرق منتقل شده است: قدیمی‌ترین هنر جهان دیگر در اروپا یافت نمی‌شود، بلکه در جنوب شرقی آسیا قرار دارد. این امر نیازمند توجه بیشتر به مسیرهای مهاجرت اولیه انسان و نقش فرهنگ‌های غیراروپایی در تکامل بشری است. ۲. هنر نمادین زودتر از تصور رایج وجود داشته است: قدمت ۶۷,۸۰۰ سال، هنر نمادین را حداقل ۲۷,۸۰۰ سال جلوتر از “انقلاب هنری اروپا” قرار می‌دهد. این بدان معناست که توانایی‌های شناختی لازم برای خلق هنر انتزاعی و نمادین، بسیار پیش از آنکه تصور می‌شد، در انسان خردمند وجود داشته است. ۳. هنر یک پدیده جهانی است، نه منطقه‌ای: این کشف تأکید می‌کند که نبوغ انسانی و خلاقیت هنری، پدیده‌ای جهانی بوده و ظهور آن در مناطق مختلف جغرافیایی، نه یک رویداد منفرد، بلکه بخشی از یک روند تکاملی گسترده‌تر است.

این بازنگری، جامعه علمی را وادار می‌کند تا به جای تمرکز صرف بر اروپا، به دنبال شواهد مشابه در سایر نقاط جهان، به ویژه در مسیرهای مهاجرت اولیه انسان از آفریقا به آسیا و اقیانوسیه، باشد.

۲.۲. هنر انسان خردمند در برابر هنر نئاندرتال

یکی از بحث‌برانگیزترین جنبه‌های کشفیات اخیر، مقایسه هنر انسان خردمند با نئاندرتال‌ها است. یافته‌ای که از نظر زمانی بسیار نزدیک به سنگ‌نگاره سولاوسی قرار دارد، یک شابلون دست در غار لا پاسیگا (La Pasiega) در اسپانیا است که قدمت آن حدود ۶۶,۰۰۰ سال تخمین زده شده است. نکته قابل توجه این است که در این دوره زمانی، در اروپا، انسان خردمند هنوز به تعداد زیاد حضور نداشته و به احتمال زیاد، این اثر توسط نئاندرتال‌ها خلق شده است.

این همزمانی زمانی، سؤالات عمیقی را مطرح می‌کند:

• آیا نئاندرتال‌ها نیز قادر به خلق هنر نمادین بودند؟ اگر شابلون دست ۶۶,۰۰۰ ساله اسپانیا واقعاً توسط نئاندرتال‌ها ساخته شده باشد، این بدان معناست که آن‌ها نیز توانایی‌های شناختی و نمادین قابل توجهی داشته‌اند که قبلاً به آن‌ها نسبت داده نمی‌شد. این موضوع، تصور ما را از نئاندرتال‌ها به عنوان موجوداتی صرفاً غریزی و فاقد توانایی‌های فرهنگی پیچیده، دگرگون می‌کند.
• تفاوت‌های ظریف اما معنادار: در حالی که هر دو گونه (انسان خردمند و نئاندرتال) شابلون دست را ایجاد کرده‌اند، اما این شباهت ظاهری، نباید ما را از تفاوت‌های بالقوه غافل کند. هنرمندان سولاوسی، با خلق نقاشی‌های حیوانی پیچیده (مانند خوک ۴۵,۰۰۰ ساله) و صحنه‌های روایی (شکارچیان ۴۴,۰۰۰ ساله) در دوره‌های بعدی، دامنه خلاقیت خود را بسیار گسترده‌تر نشان دادند. همچنین، ظرافت‌های تکنیکی و تنوع موضوعی در هنر انسان خردمند، در طول زمان، به طور چشمگیری افزایش یافت.
• مسیر تکاملی متفاوت: آیا این بدان معناست که ظرفیت‌های شناختی انسان خردمند، اگرچه ممکن است در نئاندرتال‌ها نیز به سطحی از تجلی رسیده باشد، اما در نهایت، توانایی‌های پتانسیلی و تکاملی بالاتری را در زمینه هنر، نمادپردازی و نوآوری فرهنگی داشته است؟ و اینکه این تفاوت، در نهایت به برتری بقا و گسترش انسان خردمند منجر شد؟

بحث در مورد هنر نئاندرتال‌ها و مقایسه آن با هنر انسان خردمند، همچنان ادامه دارد. باستان‌شناسان در حال بررسی شواهد بیشتر، از جمله استفاده از ابزار، زیورآلات، و نقاشی‌های احتمالی دیگر، برای درک بهتر توانایی‌های فرهنگی این گونه منقرض شده هستند. اما یافته‌های سولاوسی، قطعاً وزن بیشتری به سوی توانایی‌های پیشرفته انسان خردمند در دوره‌های بسیار اولیه مهاجرتشان از آفریقا می‌بخشد.

۲.۳. هنر سولاوسی به مثابه یک فرهنگ پیوسته

اهمیت کشف سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله، زمانی به طور کامل روشن می‌شود که آن را در چارچوب یک سنت هنری پیوسته و طولانی‌مدت در منطقه سولاوسی قرار دهیم. این یافته، نه یک پدیده منفرد و ایزوله، بلکه آغازگر یک زنجیره فرهنگی است که برای هزاران سال در این منطقه ادامه داشته است.

پیش از کشف اخیر، دو اثر هنری برجسته از سولاوسی، توجه جهانی را به خود جلب کرده بودند:

• نقاشی خوک وحشی (Babyrousa): کشف شده در غار “لوآنگ سالوه” (Leang Bulu’ Sipong 4)، با قدمت حدود ۴۵,۵۰۰ سال. این نقاشی، به عنوان قدیمی‌ترین تصویر حیوانی شناخته شده در جهان، انقلابی در درک ما از هنر انسان اولیه ایجاد کرد. تصویر خوک، با جزئیات نسبتاً واقع‌گرایانه، نشان‌دهنده مشاهده دقیق طبیعت و توانایی هنرمند در بازنمایی آن است.
• نقاشی شکارچیان: در همان غار لوآنگ سالوه، نقاشی دیگری کشف شد که صحنه شکار را به تصویر می‌کشد. انسان‌هایی که با نیزه به سمت حیوانی (احتمالاً گراز یا گاو وحشی) حمله می‌کنند. این اثر، با قدمت حدود ۴۴,۰۰۰ سال، به عنوان اولین نقاشی روایی در جهان شناخته می‌شود. این بدان معناست که انسان‌های اولیه نه تنها قادر به ثبت تصاویر، بلکه توانایی روایت داستان و نمایش رویدادها را نیز داشته‌اند.

کشف شابلون دست ۶۷,۸۰۰ ساله، این دو اثر را به لحاظ زمانی، بسیار عقب‌تر می‌برد و نشان می‌دهد که ریشه‌های هنر نمادین در این منطقه، به مراتب عمیق‌تر است. این یافته، سولاوسی را به یک “موزه زنده” از تاریخ هنر بشر تبدیل می‌کند، جایی که می‌توان شاهد سیر تحول هنر از اشکال ابتدایی‌تر (مانند شابلون دست) به سمت پیچیدگی‌های بیشتر (مانند تصاویر حیوانات و روایت‌های داستانی) در طی ده‌ها هزار سال بود.

تحلیل این سنت پیوسته، اطلاعات مهمی را در مورد جنبه‌های زیر در اختیار ما قرار می‌دهد:

• تداوم فرهنگی: نشان‌دهنده حضور پایدار و مستمر جمعیت‌های انسانی در این منطقه برای بیش از ۶۰,۰۰۰ سال است.
• تکامل تکنیک و موضوع: بررسی تغییرات در سبک، رنگدانه، و موضوع نقاشی‌ها در طول زمان، به ما درک عمیق‌تری از نوآوری‌های فرهنگی و زیبایی‌شناسی می‌بخشد.
• اهمیت هنر در جوامع اولیه: این تداوم، نشان می‌دهد که هنر، صرفاً یک فعالیت تفننی نبوده، بلکه نقشی حیاتی در زندگی اجتماعی، فرهنگی، و احتمالاً مذهبی این جوامع ایفا می‌کرده است.

۲.۴. تحلیل‌های نمادین و کارکرد اجتماعی هنر اولیه

فراتر از قدمت و تکنیک، پرسشی اساسی که در مورد سنگ‌نگاره‌های انسان اولیه مطرح می‌شود، این است که چرا آن‌ها خلق شده‌اند؟ شابلون‌های دست، مانند مورد غار ماتاندونو، به دلایل مختلفی می‌توانند خلق شده باشند:

• هویت فردی یا گروهی: گذاشتن اثر انگشت یا “امضای” دست، می‌تواند راهی برای ابراز وجود فردی یا تعلق به یک گروه خاص باشد. این می‌تواند نوعی “علامت‌گذاری قلمرو” یا اعلام حضور در مکانی خاص باشد.
• ارتباط با جهان روحی یا اسطوره‌ای: بسیاری از نقاشی‌های غار، به ویژه تصاویری که با عناصر انسانی یا حیوانات خارق‌العاده همراه هستند، با باورهای ماوراءالطبیعه، مراسم مذهبی، یا چله‌نشینی (Shamanism) مرتبط دانسته شده‌اند. شابلون دست نیز می‌تواند بخشی از چنین مراسمی بوده باشد، شاید برای انتقال انرژی، طلب محافظت، یا ارتباط با ارواح.
• مراسم عبور (Rites of Passage): در بسیاری از فرهنگ‌ها، هنرهای نمادین با مراسمی که نشان‌دهنده گذار از یک مرحله زندگی به مرحله دیگر (مانند بلوغ، ازدواج، یا مرگ) همراه بوده‌اند. گذاشتن شابلون دست بر روی دیوار غار، می‌تواند نمادی از “تولد مجدد” یا ورود به دنیایی جدید باشد.
• جنبه‌های زیبایی‌شناختی و هنری صرف: نباید نقش لذت خلق زیبایی را نادیده گرفت. هنرمند ممکن است صرفاً به دنبال خلق یک اثر زیبا و چشم‌نواز بوده باشد، حتی اگر جنبه‌های نمادین عمیق‌تری نیز در آن نهفته باشد.
• ثبت دانش یا خاطره: در جوامعی که فاقد خط بوده‌اند، هنر می‌توانسته ابزاری برای انتقال دانش، خاطرات جمعی، یا حتی آموزش نسل‌های بعدی بوده باشد.

نظریه‌های انسان‌شناسی در مورد کارکرد نمادپردازی در این دوره بحرانی از تاریخ بشر، بسیار گسترده و گاهی متناقض هستند. با این حال، همپوشانی این تفسیرها و حضور مداوم هنر در طول ده‌ها هزار سال، تأکید می‌کند که این فعالیت‌ها، جزئی جدایی‌ناپذیر از حیات روانی، اجتماعی و فرهنگی انسان خردمند اولیه بوده‌اند. شابلون دست ۶۷,۸۰۰ ساله، نه تنها قدیمی‌ترین اثر هنری، بلکه پنجره‌ای به سوی ذهن و جهان‌بینی اولین انسان‌های خالق هنر است.

---

بخش ۳: پیامدهای مهاجرتی: انسان خردمند و تسخیر اقیانوس

کشف سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله در سولاوسی، اندونزی، نه تنها درک ما را از تاریخ هنر، بلکه از تاریخ مهاجرت انسان خردمند در سراسر جهان، به ویژه در مسیرهای دشوار و چالش‌برانگیز به سوی اقیانوسیه، به طور بنیادی دگرگون کرده است. قدمت این اثر، شواهد مستقیمی را در مورد توانایی‌های دریانوردی و ظرفیت‌های شناختی انسان‌های اولیه در دورانی که تصور می‌شد آن‌ها هنوز به صورت بومی در قاره‌ها پراکنده شده‌اند، ارائه می‌دهد.

۳.۱. گذرگاه والاسئا

منطقه‌ای که سولاوسی در آن قرار دارد، یعنی والاسئا، از نظر جغرافیایی و زیست‌محیطی، یکی از پیچیده‌ترین و مهم‌ترین گذرهای طبیعی در تاریخ مهاجرت انسان است. والاسئا شامل مجمع‌الجزایر وسیعی است که بین صفحات قاره‌ای آسیا (پلتفرم سوندا) و استرالیا (پلتفرم ساهول) قرار گرفته است. این منطقه، که شامل جزایری مانند سولاوسی، ملوک، تیمور، و دیگر جزایر کوچک است، حتی در دوران اوج عصر یخبندان (پلیستوسن) که سطح آب دریاها به شدت پایین آمد، نیز هرگز به طور کامل خشک نشد. در واقع، کانال‌های آبی عمیق و وسیعی، مانند تنگه ماکاسار بین بورنئو و سولاوسی، و تنگه لومبوک بین بالی و لومبوک، همیشه وجود داشته‌اند.

این کانال‌های آبی، موانع طبیعی بزرگی بودند که عبور از آن‌ها نیازمند ابزارهایی بود که بتواند بر روی آب شناور بماند. برخلاف مناطق متصل به قاره، دستیابی به جزایر والاسئا، حتی در پایین‌ترین سطح آب دریا، مستلزم عبور از آب بود. این امر، انسان‌های خردمندی را که در حدود ۶۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ سال پیش در این منطقه حضور داشتند، با چالش بزرگی روبرو می‌کرد.

چالش‌های جغرافیایی والاسئا:

• کانال‌های آبی عمیق: حتی در زمان یخبندان، این کانال‌ها بسیار وسیع و عمیق بودند و عبور از آن‌ها با شنا کردن یا استفاده از قایق‌های ابتدایی ممکن نبود.
• جزایر پراکنده: والاسئا مجموعه‌ای از جزایر است و رسیدن به هر جزیره، نیازمند دریانوردی مستقل بود.
• فاصله: برخی از این جزایر، صدها کیلومتر از هم فاصله دارند و عبور از آن‌ها نیازمند دانش ناوبری و منابع کافی برای سفر طولانی بود.

وجود سنگ‌نگاره‌هایی با قدمت بیش از ۶۵,۰۰۰ سال در سولاوسی، به طور قطع نشان می‌دهد که انسان‌های خردمند توانسته‌اند این موانع جغرافیایی را با موفقیت پشت سر بگذارند.

۳.۲. دریانوردی هدفمند و ظرفیت‌های شناختی

برای رسیدن به سولاوسی و متعاقباً، به سوی ساهول (قاره‌ای که در آن زمان شامل استرالیا و گینه نو امروزی بود)، انسان‌های خردمند ناگزیر به استفاده از قایق یا کلک‌هایی بوده‌اند که بتوانند در آب‌های باز و با مسافت‌های قابل توجه شناور بمانند. این امر، پیامدهای بسیار مهمی برای درک ما از توانایی‌های آن‌ها دارد:

• ساخت قایق یا کلک: این فرایند، نیازمند دانش پیشرفته در زمینه ابزارسازی، درک مواد (چوب، الیاف گیاهی)، و تکنیک‌های ساخت و ساز بوده است. احتمالاً از کنده درختان توخالی (مانند قایق‌های تک‌منظره) یا ساختارهایی با استفاده از چوب و الیاف گیاهی استفاده شده است.
• تفکر برنامه‌ریزی‌شده و بلندمدت: دریانوردی هدفمند، به خصوص در مسافت‌های طولانی، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. انسان‌ها باید زمان مناسب سفر (مانند فصول آرام‌تر دریا)، منابع مورد نیاز (آب، غذا)، و مقصد خود را مشخص می‌کردند.
• دانش ناوبری: برای یافتن مسیر خود در اقیانوس‌های وسیع، بدون استفاده از ابزارهای مدرن، انسان‌ها نیازمند درکی از جهت باد، جریان آب، موقعیت ستارگان، و نشانه‌های ساحلی (در صورت مشاهده) بودند. این نشان‌دهنده توسعه اولیه دانش محیطی و ناوبری است.
• سازگاری اجتماعی و گروهی: سفرهای دریانوردی، به خصوص در مقیاس بزرگ، نیازمند همکاری و سازماندهی در سطح گروهی بوده است. افراد باید وظایف خود را تقسیم کرده و با هم برای رسیدن به یک هدف مشترک تلاش می‌کردند.

کشف هنری که قدمت آن به ۶۷,۸۰۰ سال پیش بازمی‌گردد، به طور قابل توجهی ظرفیت‌های مهندسی، شناختی، و سازماندهی Homo sapiens را در آن دوران به عقب می‌برد. این یافته، شواهدی را اضافه می‌کند که نشان می‌دهد این انسان‌ها، نه تنها قادر به خلق هنر، بلکه توانایی اجرای پروژه‌های پیچیده و جسورانه مانند سفرهای دریایی در مقیاس بزرگ را نیز داشته‌اند.

۳.۳. مناقشات علمی: دریانوردی یا آوارنشینی؟

همواره در میان دانشمندان، بحث‌هایی در مورد چگونگی رسیدن انسان به جزایر دوردست والاسئا و استرالیا وجود داشته است. برخی معتقدند که این مهاجرت‌ها، نتیجه “حمل و نقل غیرفعال” (Passive Transport) بوده‌اند؛ یعنی انسان‌ها به طور تصادفی سوار بر تکه‌های شناور چوب، آوارهای طبیعی، یا حتی جزایر کوچک پوشیده از گیاه، که توسط طوفان‌های شدید از ساحل جدا شده‌اند، به جزایر دیگر رسیده‌اند.

تحلیل وزن شواهد:
این فرضیه، اگرچه غیرممکن نیست، اما با یافته‌های جدید و شواهد موجود، چالش‌های جدی روبرو است:

• تکرار مهاجرت‌ها: رسیدن به یک جزیره به طور تصادفی یک بار، ممکن است. اما ایجاد یک جمعیت پایدار که بتواند فرهنگی غنی (شامل هنر) را در منطقه‌ای مانند سولاوسی برای ده‌ها هزار سال توسعه دهد، نیازمند مهاجرت‌های مکرر و هدفمند بوده است.
• دشواری کنترل: سفر با آوارهای شناور، به شدت غیرقابل پیش‌بینی است. کنترل بر جهت، زمان، و مقصد سفر تقریباً غیرممکن است. این امر، احتمال بقا و رسیدن به سواحل امن را به شدت کاهش می‌دهد.
• مقیاس دریانوردی: اگر انسان‌ها در آن زمان قادر به ساخت ابزارهای سنگی پیچیده و زندگی در محیط‌های دشوار بودند، منطقی است که توانایی ساخت ابزارهای ابتدایی برای عبور از آب را نیز داشته باشند. هنر غار، خود نشان‌دهنده سطح بالایی از نبوغ و خلاقیت است که می‌تواند به سمت حل مشکلات عملی مانند حمل و نقل نیز سوق یابد.
• شواهد باستان‌شناسی: یافتن بقایای انسانی و ابزار در جزایری که به طور قطعی تنها از طریق دریانوردی قابل دسترسی بوده‌اند (مانند تیمور و استرالیا) در لایه‌هایی با قدمت بالا، به شدت از فرضیه دریانوردی هدفمند حمایت می‌کند.

در حالی که ممکن است در موارد معدودی، حمل و نقل غیرفعال نقش کوچکی ایفا کرده باشد، اما اکثریت قریب به اتفاق شواهد، نشان‌دهنده این است که انسان‌های خردمند، با استفاده از دانش، مهارت، و اراده خود، به تسخیر اقیانوس‌ها پرداختند.

۳.۴. فتح نهایی ساهول

این سنگ‌نگاره، نقش حیاتی در تکمیل پازل مهاجرت انسان به استرالیا و گینه نو، که در دوران پلیستوسن به هم پیوسته بودند و “ساهول” نامیده می‌شدند، ایفا می‌کند. قدیمی‌ترین شواهد قطعی حضور انسان در استرالیا، حدود ۶۵,۰۰۰ سال پیش کشف شده است. این تاریخ‌گذاری، به طور شگفت‌انگیزی با قدمت یافته‌های سولاوسی (۶۷,۸۰۰ سال) همخوانی دارد.

این همزمانی، یک ارتباط مستقیم را نشان می‌دهد: انسان‌هایی که در حدود ۶۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ سال پیش در والاسئا حضور داشتند و توانایی دریانوردی را توسعه دادند، اولین انسان‌هایی بودند که به ساهول پا گذاشتند. سنگ‌نگاره اندونزی، حلقه‌ای کلیدی در این زنجیره مهاجرتی است که نشان می‌دهد چگونه انسان خردمند، پس از خروج از آفریقا و پراکنده شدن در اوراسیا، مسیرهای جدیدی را به سوی شرق پیمود، چالش‌های اقیانوسی را پشت سر گذاشت، و توانست قاره‌هایی را تسخیر کند که تا پیش از آن، دست‌نیافتنی به نظر می‌رسیدند. این فتح ساهول، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای جغرافیایی و شناختی در تاریخ بشر اولیه است و سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله، به عنوان گواه این توانمندی، در مرکز این داستان قرار گرفته است.

---

نتیجه‌گیری استراتژیک

کشف سنگ‌نگاره ۶۷,۸۰۰ ساله دست در غار ماتاندونو، سولاوسی، اندونزی، نقطه عطفی بی‌بدیل در درک ما از تاریخ هنر، فرهنگ، و توانایی‌های شناختی انسان خردمند اولیه است. این یافته، نه تنها قدیمی‌ترین اثر هنری شناخته شده در جهان را معرفی می‌کند، بلکه مرکز ثقل تاریخ هنر را از اروپا به جنوب شرقی آسیا منتقل کرده و تصویر ما از انسان‌های اولیه را از موجوداتی صرفاً بقا‌محور به هنرمندان، نمادپردازان، و دریانوردان ماهر تبدیل می‌کند.

پیامدهای این کشف، عمیق و چندوجهی است. از یک سو، این یافته، مدل “انقلاب هنری اروپا” را که هنر پیچیده را به حدود ۴۰,۰۰۰ سال پیش نسبت می‌داد، به طور قاطع رد می‌کند. هنر نمادین، قادر به بیان مفاهیم انتزاعی و روایت داستان، بسیار زودتر از تصور رایج، و در منطقه‌ای دور از دسترس تصورات سنتی، شکوفا شده بود. از سوی دیگر، این سنگ‌نگاره، شواهد محکمی مبنی بر توانایی‌های دریانوردی هدفمند انسان خردمند در حدود ۶۸,۰۰۰ سال پیش ارائه می‌دهد. توانایی عبور از کانال‌های آبی وسیع والاسئا، برای رسیدن به جزایری چون سولاوسی و سپس فتح ساهول، نیازمند برنامه‌ریزی، دانش ناوبری، و مهارت‌های مهندسی قابل توجهی بوده است.

جنوب شرقی آسیا، به ویژه مجمع‌الجزایر اندونزی، اکنون به عنوان یکی از موتورهای محرک تکامل هنر و فرهنگ بشر شناخته می‌شود. سنت هنری پیوسته در سولاوسی، که از شابلون‌های دست ۶۸,۰۰۰ ساله آغاز شده و به نقاشی‌های حیوانی و روایی ۴۵,۰۰۰ ساله می‌رسد، گواه تداوم فرهنگی و نوآوری نبوغ بشری در این منطقه در طی ده‌ها هزار سال است. این یافته‌ها، همچنین بحث در مورد ظرفیت‌های شناختی نئاندرتال‌ها را دوباره به جریان انداخته و مقایسه‌های جالبی را در مورد تفاوت‌ها و شباهت‌های فرهنگی بین گونه‌های انسانی در آن دوران ایجاد کرده است.

با توجه به قدمت‌های اخیر، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان انتظار یافتن آثار هنری قدیمی‌تری را داشت؟ اگر هنر ۶۸,۰۰۰ ساله در سولاوسی وجود دارد، آیا ممکن است هنرهای قدیمی‌تر، شاید ۷۰,۰۰۰ سال یا بیشتر، در غارهای دیگر همین منطقه یا مناطق مشابه، مانند والاسئا و گینه نو، نهفته باشند؟ باستان‌شناسی در اندونزی، به ویژه در زمینه هنر صخره‌ای، در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری داشته است و تمرکز کنونی بر غارهای آهکی و محیط‌های دشوار، نویدبخش اکتشافات آینده است. این کشف، تنها آغاز راهی برای بازنگری کامل تاریخ هنر و مهاجرت انسان است.

---

پیوست: پرسش متداول و پاسخ‌های سئوشده (FAQs)

۱. قدیمی‌ترین هنر صخره‌ای کشف شده در جهان چیست و کجا یافت شده است؟
قدیمی‌ترین هنر صخره‌ای کشف شده، یک شابلون دست با قدمت ۶۷,۸۰۰ سال است که در غار ماتاندونو در جزیره مونا، سولاوسی، اندونزی یافت شده است.

۲. چه روشی برای تعیین قدمت این سنگ‌نگاره استفاده شده است؟
برای تعیین قدمت این سنگ‌نگاره، از روش قدمت‌سنجی سری اورانیوم (Uranium-Series Dating – U-Th) بر روی لایه‌های نازک کلسیت که روی نقاشی تشکیل شده بودند، استفاده شده است.

۳. قدمت‌سنجی اورانیوم-توریوم (U-Th) چگونه کار می‌کند؟
این روش بر اساس واپاشی رادیواکتیو ایزوتوپ‌های اورانیوم (مانند (^{238})U) به توریوم (مانند (^{230})Th) در لایه‌های کربناتی (مانند کلسیت) کار می‌کند. با اندازه‌گیری نسبت این ایزوتوپ‌ها، می‌توان سن تشکیل کلسیت را تعیین کرد. از آنجایی که کلسیت روی نقاشی تشکیل شده، سن آن، حداقل سن نقاشی را نشان می‌دهد.

۴. چرا این کشف اهمیت دارد؟
این کشف، قدیمی‌ترین اثر هنری جهان را معرفی کرده، مرکز ثقل تاریخ هنر را از اروپا به آسیا منتقل کرده، و نشان‌دهنده توانایی‌های شناختی و فرهنگی پیشرفته انسان خردمند در حدود ۶۸,۰۰۰ سال پیش است.

۵. قدمت این سنگ‌نگاره چقدر دقیق است؟
این قدمت با استفاده از روش U-Th با دقت بالایی تعیین شده است. عدد ۶۷,۸۰۰ سال، سن حداقل نقاشی را نشان می‌دهد و با اطمینان علمی بالایی مورد تأیید قرار گرفته است.

۶. تکنیک خلق این سنگ‌نگاره چه بوده است؟
این سنگ‌نگاره با استفاده از تکنیک “شابلون” (Stencil) خلق شده است. هنرمند دست خود را بر روی دیوار غار قرار داده و سپس رنگدانه (احتمالاً گل اخرا) را به اطراف آن پاشیده است.

۷. رنگدانه مورد استفاده چه بوده است؟
رنگدانه اصلی مورد استفاده، گل اخرا (Ochre) بوده است. این یک رنگدانه معدنی طبیعی است که از اکسیدهای آهن به دست می‌آید و در رنگ‌های متنوعی از زرد تا قرمز یافت می‌شود.

۸. چه تفاوتی بین هنر انسان خردمند و هنر نئاندرتال وجود دارد؟
برای مدت طولانی، هنر پیچیده عمدتاً به انسان خردمند نسبت داده می‌شد. اما شواهدی مانند شابلون دست ۶۶,۰۰۰ ساله در اسپانیا (که ممکن است نئاندرتالی باشد)، این مرز را کمرنگ کرده است. با این حال، تنوع موضوعی و پیچیدگی‌های هنری در آثار انسان خردمند، به ویژه در دوره‌های بعدی، به طور کلی بیشتر بوده است.

۹. آیا این کشف، نظریه “انقلاب هنری اروپا” را رد می‌کند؟
بله، این کشف به طور جدی نظریه “انقلاب هنری اروپا” (که هنر پیچیده را حدود ۴۰,۰۰۰ سال پیش در اروپا معرفی می‌کرد) را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که هنر نمادین بسیار زودتر و در نقاط دیگر جهان وجود داشته است.

۱۰. آیا این اثر، نشان‌دهنده دریانوردی در آن زمان است؟
بله، رسیدن به جزایر سولاوسی، که در منطقه‌ای با کانال‌های آبی عمیق قرار دارد، نیازمند ساخت قایق یا کلک و دریانوردی هدفمند بوده است. این کشف، شواهدی قوی برای توانایی‌های دریانوردی انسان‌های اولیه در حدود ۶۸,۰۰۰ سال پیش ارائه می‌دهد.

۱۱. مسیر مهاجرت اولیه انسان از آفریقا چگونه بوده است؟
پس از خروج از آفریقا، انسان خردمند به سمت شرق مهاجرت کرده، از طریق آسیا پراکنده شده و سپس با عبور از والاسئا (مانند اندونزی)، به ساهول (استرالیا و گینه نو) رسیده‌اند. این سنگ‌نگاره، بخشی از این مسیر مهاجرتی مهم را روشن می‌کند.

۱۲. چرا والاسئا (Wallacea) یک منطقه چالش‌برانگیز برای مهاجرت بوده است؟
والاسئا، مجموعه‌ای از جزایر با کانال‌های آبی عمیق است که حتی در دوران یخبندان نیز خشک نشده‌اند. عبور از این آب‌ها، نیازمند ابزارهای دریانوردی بوده و مانعی طبیعی برای مهاجرت محسوب می‌شده است.

۱۳. آیا انسان‌ها به طور تصادفی به این جزایر رسیده‌اند (آوارنشینی)؟
اگرچه حمل و نقل غیرفعال (روی آوارهای شناور) ممکن است در موارد معدودی رخ داده باشد، اما قدمت بالا و تداوم فرهنگی در سولاوسی، قویاً به نفع فرضیه دریانوردی هدفمند است.

۱۴. آیا اندونزی دارای آثار هنری قدیمی دیگری نیز هست؟
بله، اندونزی، به ویژه سولاوسی، محل کشف آثار هنری دیگری با قدمت بالا از جمله نقاشی خوک وحشی (۴۵,۵۰۰ سال) و نقاشی شکارچیان (۴۴,۰۰۰ سال) است که قبلاً کشف شده بودند.

۱۵. چه تفاوتی بین این سنگ‌نگاره و نقاشی‌های غارهای اروپایی (مانند لاسکو) وجود دارد؟
این سنگ‌نگاره، یک شابلون دست است که نشان‌دهنده یک تکنیک ساده‌تر اما بسیار قدیمی است. نقاشی‌های غارهای اروپایی، مانند لاسکو، معمولاً تصاویر حیوانات پیچیده، صحنه‌های روایی، و نمادهای انتزاعی‌تر را در دوره‌های متأخرتر (حدود ۲۰,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ سال پیش) به تصویر می‌کشند.

۱۶. معنای نمادین شابلون دست چیست؟
معانی احتمالی متعددی برای شابلون دست وجود دارد، از جمله اعلام هویت فردی یا گروهی، ارتباط با دنیای روحی، مراسم عبور، یا صرفاً جنبه‌های زیبایی‌شناختی.

۱۷. آیا این کشف، دانش ما را درباره انسان خردمند (Homo sapiens) تغییر می‌دهد؟
بله، این کشف نشان می‌دهد که انسان خردمند، حدود ۶۸,۰۰۰ سال پیش، توانایی‌های شناختی، خلاقیت هنری، و مهارت‌های فنی (مانند دریانوردی) بسیار بالاتری نسبت به تصورات قبلی داشته است.

۱۸. با توجه به این کشف، آیا ممکن است آثار هنری قدیمی‌تری نیز یافت شود؟
بله، با توجه به قدمت ۶۸,۰۰۰ ساله، این احتمال وجود دارد که آثار هنری قدیمی‌تر (بالای ۷۰,۰۰۰ سال) در غارهای دیگر همین منطقه یا مناطق مشابه کشف شوند.

۱۹. ساهول (Sahul) چیست و چه ارتباطی با این کشف دارد؟
ساهول، قاره‌ای بود که در دوران پلیستوسن، استرالیا و گینه نو امروزی را شامل می‌شد. قدمت ۶۵,۰۰۰ ساله اولین شواهد حضور انسان در استرالیا، نشان می‌دهد که اولین مهاجران ساهول، از مسیر والاسئا و با استفاده از دریانوردی به این منطقه رسیده‌اند، مسیری که سنگ‌نگاره اندونزی بخشی از آن است.

۲۰. چه مناقشات علمی دیگری در مورد این کشف وجود دارد؟
مناقشات اصلی حول محور تفسیر دقیق معنای نمادین هنر اولیه، مقایسه دقیق‌تر هنر انسان خردمند و نئاندرتال، و چگونگی دقیق مهاجرت‌ها (دریانوردی هدفمند در مقابل آوارنشینی) می‌چرخد.