علمی

اورکاها؛ مهندسان تخریب اقیانوس و رفتارشناسی کوبش‌های مرگبار معمای شکارچیان هوشمند و خستگی‌ناپذیر اعماق اقیانوس‌های جهان همواره بستر رویدادهایی بوده‌اند که مرزهای درک بشر از هوش، رفتار جمعی و تاکتیک‌های بقای جانوران دریایی را جابه‌جا می‌کنند. در میان تمام ساکنان این قلمرو بیکران، اورکاها (Orcinus orca) که با نام نهنگ‌های قاتل نیز شناخته می‌شوند، جایگاه ویژه‌ای دارند. این پستانداران بزرگ دریایی که در واقع بزرگ‌ترین عضو خانواده دلفین‌سانان هستند، به عنوان شکارچیان رأس هرم غذایی (Apex Predators) شناخته می‌شوند؛ موجوداتی بدون هیچ دشمن طبیعی در طبیعت که از قطب شمال تا قطب جنوب قلمرو فرمانروایی خود را گسترش داده‌اند. اما آنچه اورکاها را به جذاب‌ترین سوژه برای زیست‌شناسان دریایی تبدیل کرده، صرفاً قدرت فیزیکی یا سرعت آن‌ها در شناگ ...

راز بقای شعله‌های سرخ؛ چرا افسانه‌ی انقراض موقرمزها از نظر علمی فاقد اعتبار است؟ رنگ موی قرمز همواره یکی از خیره‌کننده‌ترین، خاص‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین ویژگی‌های ظاهری در میان انسان‌ها بوده است. افرادی با موهای به رنگ آتش، پوست روشن و کک‌ومک‌های پراکنده، در طول تاریخ همواره توجه جوامع، هنرمندان و البته دانشمندان را به خود جلب کرده‌اند. در دهه‌های اخیر، هرازگاهی شایعات و گزارش‌های هشداردهنده‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود که مدعی هستند «موقرمزها به پایان راه خود نزدیک شده‌اند» یا «تا چند دهه دیگر، هیچ فرد موقرمزی روی کره زمین باقی نخواهد ماند». این ادعاها معمولاً با تکیه بر آمارهای مربوط به اقلیت بودن این افراد و پیوند این ویژگی با بیماری‌هایی نظیر سرطان پوست (ملانوم)، تلاش می‌کنند تا سناریویی ت ...

مهندسیِ سقوط و معماریِ گذار: آیا ریاضیاتِ سامانه‌های پیچیده می‌تواند سرنوشتِ جوامع را پیش‌بینی کند؟ مقدمه: در سایه‌ی یک اضطرابِ تمدنی بشر امروزی در وضعیتی زیست می‌کند که فیزیکدانان آن را «بی‌ثباتیِ بحرانی» می‌نامند. از آتش‌سوزی‌های بی‌سابقه‌ی استرالیا و آمازون گرفته تا شکاف‌های عمیق سیاسی در قلب دموکراسی‌های غربی و نابرابری‌های اقتصادی که یادآور دوران پیش از انقلاب‌های بزرگ است؛ گویی جهان بر روی یک گسل عظیم قرار گرفته است. پرسش این نیست که «آیا تغییری در راه است؟»، بلکه پرسش این است که «آیا این تغییر یک فروپاشی ویرانگر خواهد بود یا یک جهش تکاملی به سوی پایداری؟» مارتن شفر، دانشمند برجسته‌ی هلندی و متخصص سامانه‌های پیچیده، در اثر تازه و جسورانه‌ی خود با عنوان «خروج از دردسر؛ چگونه جوامع دگرگون شدند و چگونه می‌توانیم دوباره چ ...