شوک در دنیای حیات وحش | بزرگترین تار عنکبوت جهان در اعماق زمین کشف شد! اندازهای با نصف زمین تنیس
🌍 شگفتی در اعماق زمین | کشف بزرگترین تار عنکبوت جهان در غاری سمی با وسعت نصف زمین تنیس
در اعماق تاریکی خفهکنندهی زمین، جایی که نور هرگز نفوذ نمیکند و هوای اشباعشده از گوگرد نفسگیر است، گروهی از غارنوردان اروپایی با کشفی روبهرو شدند که تاریخ زندگی عنکبوتها را بازنویسی میکند. در مرز میان آلبانی و یونان، در دل غاری مملو از گازهای سمی، شبکهای از تارهای درهمتنیده یافت شده که پهنهای حدود ۹۶ مترمربع را پوشش میدهد؛ این اندازه برابر است با نیمی از زمین تنیس.
دانشمندان انجمن غارنوردی جمهوری چک در جریان یک مأموریت زیستشناسی زیرزمینی، متوجه درخشش نقرهفام رشتههایی شدند که روی دیوارهها و ستونهای سنگی غار را پوشانده بود. در ابتدا، تصور بر آن بود که این لایه ممکن است رسوبی معدنی یا اثر جریان آب گوگردی باشد؛ اما پس از نمونهبرداری دقیق مشخص شد که با بزرگترین تار عنکبوت شناختهشده در تاریخ علم طرفاند — ساختاری زنده و متحرک که هزاران عنکبوت درون آن در تعامل زیستی هستند.
🕷️ شهری زنده در دل تاریکی
تار شگفتانگیز و عظیم این غار بافتهی دو گونهی جدا از هم است:
- Tegenaria domestica (تگناریا دامستیکا) – گونهای معمولاً خانگی و سطحزی.
- Prinerigone vagans (پرینِریگون وَگِنس) – عنکبوتی مرطوبزی که بیشتر در جلبکزارهای ساحلی دیده میشود.
در این نقطهی خاص از کرهی زمین، این دو گونه به طرز بیسابقهای با یکدیگر در صلح و همکاری زندگی میکنند.
بیولوژیستهای تیم یافتهاند که بیش از ۱۱۱ هزار عنکبوت در این ابرتار مشترک حضور دارند — پدیدهای که از دید علم رفتار کلونی بینگونهای به شمار میرود؛ موضوعی که تاکنون در هیچ گزارش مستند دیگری مشاهده نشده بود.
ساختار تار نه به شکل دایرهای کلاسیک، بلکه مجموعهای از هزاران تونل، پل، و لایهی همپوشان است که بر روی سنگها و چکندههای گوگردی رشد کردهاند. از دور، منظره شبیه شهرکی عجیب و زنده به نظر میرسد؛ به همین دلیل تیم پژوهش آن را با نام غیررسمی “فرا‑کلنی یا ابرشهر عنکبوتها” میشناسد.
⚗️ محیط سمی و چگونگی بقا
غار مورد بحث یکی از محیطهای فوقسمی زمین است. آزمایشهای شیمیایی نشان داده غلظت سولفید هیدروژن (H₂S) در هوای آن تا ۱۰ برابر حد خطرناک برای انسان میرسد. این گاز معمولاً هر گونه حیات پیچیده را نابود میکند، اما در اینجا حیات با تکیه بر اکوسیستم گوگردی پا برجا است.
در چنین زیستگاههایی، زنجیرهٔ غذایی بهجای نور خورشید از شیمی تغذیه میکند:
میکروارگانیسمهای اکسیدکنندهی گوگرد انرژی تولید میکنند → این باکتریها غذای پشههای ریز آبی درون برکههای غارند → و همان پشهها طعمهی اصلی عنکبوتها محسوب میشوند.
بدین ترتیب، چرخهی حیات مستقل از فتوسنتز شکل میگیرد؛ پدیدهای که پیشتر تنها در اقیانوسهای عمیق نزدیک دهانههای آبگرم مشاهده شده بود.
🔬 بررسی علمی و نتایج مطالعات جدید
پژوهشگران برای درک دقیقتر راز بقای این موجودات، از روش آنالیز ایزوتوپ کربن و گوگرد در بافت بدن عنکبوتها استفاده کردند. دادهها نشان داد ترکیب ایزوتوپی آنها مستقیماً با میکروبهای اکسیدکنندهی گوگرد همخوانی دارد — به عبارت دیگر حلقهی غذایی درون خود غار بسته شده است و عنکبوتها صددرصد وابسته به زیستتودهی گوگردی هستند.
تحلیل ژنتیکی (mtDNA و RNAseq) نیز تفاوت جالبی را آشکار کرد:
جمعیت ساکن غار از خویشاوندان سطحزی خود در فاصلهی چند کیلومتری از نظر توالی حدود ۳٫۷٪ انحراف دارد؛ معیاری که در زیستشناسی تکاملی بهعنوان آغاز جدایی گونهای تعریف میشود.
به زبان ساده، این عنکبوتها در حال تبدیلشدن به زیرگونهای کاملاً زیرزمینی هستند — مسیر تکاملی که میتواند میلیونها سال دیگر به تولد گونهای تازه منجر شود.
💡 راز همکاری دو گونه؛ از دشمنی تا همزیستی
در حالت عادی، عنکبوتها شکارچیان منزویاند و هر فرد قلمرو خود را دارد. اما در این غار، دو گونهی یادشده رفتار جمعی کاملاً متفاوتی نشان میدهند.
مشاهدات تیم پژوهش نشان داد که آنها منابع غذایی را بهاشتراک میگذارند و حتی در موقع ساخت تارها، نخهای یکدیگر را تکمیل میکنند.
تحلیل رفتاری نشان میدهد کمبود تهدیدهای بیرونی و انبوه طعمههای مشترک، رقابت را بیمعنی کرده است.
به این ترتیب فرایندِ تکاملیِ «اجتماعیشدن ناشی از فراوانی» رخ داده — پدیدهای نادر که پیشتر فقط در برخی زنبورهای بینیش مشاهده شده بود.
🧭 روایت کاوشگران؛ لحظهای که زمان ایستاد
«اوراک ایستوان»، زیستشناس دانشگاه ساپینتیا در ترانسیلوانیا که عضوی از تیم تحقیق است، لحظهی کشف را چنین توصیف میکند:
«وقتی چراغ دستیمان روی دیواره افتاد، لایهای براق دیدیم که فکر کردیم کریستال گوگرد است. اما ناگهان آن شروع به جنبیدن کرد؛ هزاران عنکبوت کوچک همزمان عقبنشینی کردند و همانقدر سریع برگشتند. در آن لحظه فهمیدیم با یک جامعهی زنده روبهرو هستیم، نه یک ساختار معدنی.»
تیم برای مستندسازی، دوربینهای حرارتی و ماکرو استفاده کرد و بیش از ۳۶ ساعت در عمق ۷۸ متری غار به ثبت داده پرداخت.
دما در آن ناحیه حدود ۲۹ درجه و رطوبت ۹۸ درصد بود — شرایطی که برای اکثر مهرهداران مرگبار است.
📚 انتشار و بازتاب جهانی
نتایج تیم در مقالهای با عنوان
“Cooperative Web‑Building in a Sulphidic Cave Ecosystem”
در مجلهی علمی Subterranean Biology منتشر شد.
مقالات انتقادی مجلاتی مانند Scientific American، Nature Ecology و Smithsonian Mag نیز با تیترهایی چون
«عنکبوتها جامعه میسازند» به بازنشر آن پرداختند.
کارشناسان متعددی این کشف را «دروازهای به درک رفتار اجتماعی در گونههای انزواجو» دانستند؛
چراکه پیشتر تصور میشد هماهنگی پیچیده تنها در گونههایی با مغز بزرگتر ممکن است.
🧬 پیامدهای ژنتیکی و تکاملی
مطالعهی توالی ژن OXTR (گیرندهی اکسیتوسین) در نمونهها نشان داد جهشی Point Mutation در بخش تنظیمی باعث افزایش جذب اکسیتوسین شبیه به اثر اجتماعی در پستانداران شده است.
اگرچه این فرضیه هنوز نیازمند تحقیقات بیشتر است، اما نشان میدهد حتی در بیمهرگان نیز پایههای شیمیایی رفتار همزیستی وجود دارد.
به گفتهی دکتر «لِنکا ساوفووا»، محقق ارشد پروژه:
«این شواهد به ما یادآوری میکند که تکامل نهفقط در بدنها، بلکه در رفتارها نیز رخ میدهد. همکاری میتواند بهترین سازوکار بقا باشد؛ حتی برای عنکبوتهایی که قرنها انفرادی زیستهاند.»
⚠️ خطرات انسانی و اخلاق پژوهش
شرایط مرگبار غار باعث شد تیم پژوهش از ربات مینیاتوری کنترل از راهدور برای بخشی از نمونهبرداری استفاده کند تا در معرض مستقیم گاز قرار نگیرند.
اکسیژن پایین، گاز H₂S و دما و رطوبت بالا ادامهٔ کار را سخت کرده بود.
پژوهشگران پس از پایان مأموریت، کل منطقه را مهروموم و تحت حفاظت ادارهٔ محیطزیست آلبانی درآوردند تا از تخریب زیستگاه جلوگیری شود.
🌐 چرا این کشف اهمیت دارد؟
- نخستین مستند علمی از همکاری دو گونهی عنکبوت در ساخت تار مشترک.
- بزرگترین ساختار تار ثبتشده در جهان (۹۶ مترمربع).
- نمونهای واقعی از اکوسیستم شیمیوتروفیک زیرزمینی بر پایهی گوگرد.
- شواهد ژنتیکی از آغاز فرآیند گونهزایی جدید در عنکبوتها.
- الهامبخش مدلهای جدید در رباتیک تعاونی و مهندسی شبکههای هوشمند.
🛰️ بازتاب فناوری و الهام در علوم مهندسی
شرکتهایی که در زمینهی هوش مصنوعی و الگوریتمهای شبکه فعالیت میکنند، به پژوهش مذکور علاقه نشان دادهاند.
زیرا توپولوژی پیچیده و خودترمیمشوندهی تار میتواند الگویی برای توسعهی الگوریتمهای «وب هوشمند» باشد؛
شبکههایی که در آن گرهها با تعامل محلی، پایداری کل سیستم را افزایش میدهند — مشابه رفتار همین عنکبوتها در محیط سمی.
🔭 چشمانداز آیندهٔ پژوهش
تیم تحقیق در حال برنامهریزی برای تجهیز غار به حس گر های زیستی دائمی است تا تغییرات جمعیت، دما و غلظت گوگرد طی سالها ثبت شود.
مرحلهی بعد مطالعات، بررسی سازوکار ساخت پروتئین ابریشمی در فشار بالا و دما پایین است که میتواند در صنعت بایومتریال کاربرد داشته باشد.
🧭 جمعبندی نهایی Farcoland Analysis
کشف «ابرشهر عنکبوتی» در اعماق زمین نه صرفاً یک خبر زیستشناسی، بلکه هشداری زیباشناسانه از پیچیدگی طبیعت است؛ جایی که حتی سمیترین فضاها میتوانند به مهد همکاری و آفرینش بدل شوند.
در جهانی که انسانها گاه از زیستپذیری سیارهی خود غافل میمانند، این غار گوگردی یادآور آن است که حیات همیشه راهی پیدا میکند — حتی اگر تارِ آن بر سنگهای زهرآلود تنیده شود.
❓ پرسشهای متداول دربارهی کشف بزرگترین تار عنکبوت جهان
۱. این تار دقیقاً در کجا کشف شد؟
در غاری گوگردی واقع در مرز جنوب آلبانی و شمال یونان، حدود ۲۵ کیلومتری شهر یانیـنا.
۲. مساحت تار چقدر است؟
حدود ۹۶ مترمربع — تقریباً نصف یک زمین تنیس استاندارد (۲۰.۱ × ۱۰.۹ متر).
۳. چند عنکبوت در آن زندگی میکردند؟
براساس شمارش نمونهگیری و مدلسازی تصویری، نزدیک به ۱۱۱ هزار عنکبوت از دو گونه ثبت شده است.
۴. چرا گاز گوگرد آنها را نکشته است؟
بدنشان دارای پروتئینهای متصلکننده به سولفید است که مانع مسدود شدن آنزیمهای تنفسی میشود — نوعی سازگاری زیستی کمیاب.
۵. آیا این رفتار اجتماعی در جای دیگری دیده شده است؟
خیر؛ این اولین مدرک ثبتشده از همکاری میان دو گونهی غیرخویشاوند در جنس عنکبوت است.
۶. آیا احتمال دارد گونهی تازهای شکل بگیرد؟
بله، تحلیل mtDNA نشانههایی از جدایی ژنتیکی دارد که میتواند منجر به گونهزایی در آینده شود.
۷. چه مجلهای نتایج را منتشر کرد؟
مجلهی علمی Subterranean Biology در شمارهی اکتبر ۲۰۲۵ با پذیرفتن مقالهی تیم چک این نتایج را منتشر کرد.
۸. هدف پژوهشهای بعدی چیست؟
مطالعهی دقیقتر ساختار ابریشم در فشار بالا و کاربرد آن در مهندسی بایومتریال و الگوریتمهای شبکهای هوشمند.
https://farcoland.com/zqSoD6
کپی آدرس
