زنگ خطر برای زمین؛ سال ۲۰۲۵ به‌عنوان دومین سال گرم ثبت‌شده در تاریخ بشر اعلام شد

گرمایش زمین همچنان توقف‌ناپذیر؛ ۲۰۲۵ دومین سال گرم تاریخ

چکیده اجرایی: سال ۲۰۲۵ با تثبیت روند صعودی دمای جهانی، خود را به عنوان دومین سال گرم تاریخ ثبت کرد. این مقاله تحلیلی-خبری، با تمرکز بر داده‌های علمی نوظهور و تحلیل‌های تخصصی، به بررسی دقیق عوامل مؤثر بر این روند، از جمله تشدید اثرات ال‌نینو، نقش مداوم انتشار گازهای گلخانه‌ای، و پیامدهای ملموس آن بر سیستم‌های طبیعی و اقتصادی می‌پردازد. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که جهان با سرعت بیشتری در حال نزدیک شدن به آستانه‌های بحرانی (Tipping Points) است و پیمان پاریس با چالش‌های جدی در اجرای اهداف کوتاه‌مدت مواجه شده است.

۱. سال ۲۰۲۵؛ رکوردشکنی جدید در مسیر گرمایش

جهان در سال ۲۰۲۵ بار دیگر شاهد ثبت رکوردهای دمایی بی‌سابقه‌ای بود. داده‌های جمع‌آوری‌شده از سازمان‌های پیشرو اقلیمی جهانی، از جمله کوپرنیکوس (Copernicus)، ناسا (NASA) و سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، تأیید می‌کنند که میانگین دمای جهانی برای دومین سال متوالی، فاصله‌ی چشمگیری با میانگین‌های پیش از دوران صنعتی (۱۸۵۰-۱۹۰۰) داشته است. اگرچه سال ۲۰۲۴ به عنوان گرم‌ترین سال تاریخ ثبت شد، اما ۲۰۲۵ با فاصله‌ای اندک، جایگاه دوم را به خود اختصاص داد و نشان داد که سیستم اقلیمی زمین وارد مرحله جدیدی از تغییرات شده است که نوسانات طبیعی (مانند ال‌نینو) به تنهایی عامل آن نیستند، بلکه افزایش مداوم غلظت گازهای گلخانه‌ای، موتور محرک اصلی این روند است.

این وضعیت زنگ خطری جدی برای سیاست‌گذاران، اقتصاددانان و جوامع بشری در سراسر جهان است. رویدادهای شدید آب و هوایی، از موج‌های گرمای بی‌سابقه در جنوب آسیا تا سیلاب‌های ویرانگر در آمریکای شمالی و اروپا، دیگر استثنا نیستند، بلکه به یک الگوی جدید تبدیل شده‌اند. این مقاله با رویکردی داده‌محور و تحلیلی، عمیقاً به بررسی این پدیده، علل آن، پیامدها و مسیر پیش رو خواهد پرداخت.

۲. تحلیل داده‌های دمایی جهانی: آمار و ارقام ۲۰۲۵

تحلیل داده‌های دمایی جهانی در سال ۲۰۲۵ نشان‌دهنده یک روند نگران‌کننده است. طبق گزارش‌های اولیه، میانگین دمای جهانی در سطح خشکی‌ها و اقیانوس‌ها، حدود (1.45^{\circ}C) تا (1.52^{\circ}C) بالاتر از میانگین‌های قبل از صنعتی شدن بوده است. این ارقام، ما را به مرز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد هدف پاریس بسیار نزدیک کرده است.

۲.۱. داده‌های منطقه‌ای و مقایسه فصلی

توزیع این گرما در سراسر کره زمین یکنواخت نبوده است. مناطقی مانند شمال اقیانوس اطلس، بخش‌هایی از سیبری و استرالیا، گرمایش بسیار شدیدتری را تجربه کرده‌اند.

• تابستان نیمکره شمالی: با ثبت میانگین دمایی (+2.3^{\circ}C) نسبت به دوره پیش‌صنعتی، یکی از گرم‌ترین تابستان‌های ثبت شده در تاریخ بود. مناطقی مانند اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا با موج‌های گرمای طولانی‌مدت دست و پنجه نرم کردند.
• اقیانوس‌ها: دمای سطح اقیانوس‌ها (SST) به طور مداوم رکوردهای جدیدی را ثبت کرده‌اند. این گرمایش اقیانوسی، به ویژه در سواحل آمریکای شمالی و حاره‌ای اقیانوس آرام، شدت طوفان‌ها و الگوهای بارشی را به طور چشمگیری تغییر داده است.

۲.۲. غلظت گازهای گلخانه‌ای (GHGs)

داده‌های رصد شده در ایستگاه‌های Mauna Loa و نقاط سنجش جهانی نشان می‌دهد که غلظت دی‌اکسید کربن ((\text{CO}_2)) همچنان در حال افزایش است. در سال ۲۰۲۵، غلظت (\text{CO}_2) از مرز ۴۲۵ ppm (قسمت در میلیون) عبور کرده و به حدود ۴۲۷ ppm رسیده است. این افزایش، علیرغم تعهدات اقلیمی و رشد انرژی‌های تجدیدپذیر، ناشی از ادامه انتشار سوخت‌های فسیلی در بخش‌های حمل‌ونقل، صنعت و تولید برق در بسیاری از کشورهای در حال توسعه است.

فرمول ساده‌سازی اثر گازهای گلخانه‌ای:
[ Q_{\text{GHG}} = \sigma \epsilon (\text{T}{\text{surface}}^4 – \text{T}{\text{atmosphere}}^4) ] که در آن (Q_{\text{GHG}}) انرژی گرمایی محبوس شده، (\sigma) ثابت استفان-بولتزمن، (\epsilon) ضریب انتشار گازهای گلخانه‌ای، و (T) دماها هستند. افزایش (\epsilon) مستقیماً منجر به افزایش (Q_{\text{GHG}}) و گرمایش جهانی می‌شود.

۳. مقایسه با سال‌های رکورددار گذشته: یک روند غیرقابل انکار

برای درک عمق بحران، مقایسه ۲۰۲۵ با سال‌های گذشته حیاتی است. سه سال گرم‌تر تاریخ (۲۰۲۴، ۲۰۲۳، و ۲۰۲۵) همگی در دهه اخیر رخ داده‌اند.

سالمیانگین دمای جهانی (نسبت به ۱۸۵۰-۱۹۰۰)عامل اصلی مشاهده شدهوضعیت ال‌نینو/لا نینا۲۰۲۴(\approx +1.55^{\circ}C)اوج فعالیت ال‌نینوال‌نینو قوی۲۰۲۵(\approx +1.50^{\circ}C)پساال‌نینو، گرمایش پایدارگذار از ال‌نینو به فاز خنثی/لا نینا ضعیف۲۰۲۳(\approx +1.42^{\circ}C)شروع ال‌نینو، گرمایش ساختاریشروع ال‌نینو۲۰۲۰(\approx +1.25^{\circ}C)گرمایش ساختاریلانینا قوی (تأثیر خنک‌کننده)

نکته حیاتی در تحلیل ۲۰۲۵ این است که این سال گرم، در حالی ثبت شد که اثر گرمایشی قوی ال‌نینو (که معمولاً یک سال پس از اوج خود به اوج اثر خود می‌رسد) در حال کاهش بود و سیستم وارد فاز خنثی یا حتی لانینای ضعیف می‌شد. این نشان می‌دهد که پایه گرمایش زمین (Baseline Warming) به دلیل انتشار مداوم کربن، به حدی بالا رفته است که حتی شرایط خنک‌کننده طبیعی نیز قادر به جلوگیری از ثبت رکوردهای جدید نیستند.

۴. نقش نوسانات اقیانوسی: ال‌نینو، لا نینا و تغییرات پنهان

نوسانات منطقه‌ای در اقیانوس آرام (ENSO) مانند ال‌نینو و لا نینا، تأثیرات کوتاه‌مدت و قابل توجهی بر آب و هوای جهانی دارند.

۴.۱. میراث ال‌نینو و گذار به فاز خنثی

سال ۲۰۲۴ شاهد یکی از قوی‌ترین رویدادهای ال‌نینو در دو دهه اخیر بود که گرمای زیادی را به جو منتقل کرد. در سال ۲۰۲۵، اثر این ال‌نینو به تدریج کاهش یافت، اما اقیانوس‌ها گرمای ذخیره شده را به آرامی آزاد کردند. این انتقال انرژی از اقیانوس به جو، عامل اصلی ماندن دمای ۲۰۲۵ در سطوح بسیار بالا بود، حتی زمانی که پدیده ال‌نینو از نظر فنی ضعیف شد.

۴.۲. ظهور “لا نینای کند” (Slow La Niña)

مدل‌های اقلیمی در اواخر ۲۰۲۵، احتمال بروز یک فاز لا نینا را پیش‌بینی کردند. اما پدیده لا نینای معمولی (که معمولاً دمای جهانی را اندکی کاهش می‌دهد) در سال ۲۰۲۵ به نظر می‌رسد ضعیف‌تر از حد انتظار باشد. این “لا نینای ضعیف” یا “کند”، نشان می‌دهد که گرمایش ناشی از فعالیت‌های انسانی، اثر خنک‌کننده طبیعی لانینا را تا حد زیادی خنثی کرده است.

۴.۳. گرمایش اقیانوس‌های خارج از مناطق ENSO

فراتر از اقیانوس آرام، گرمایش شدید در اقیانوس اطلس شمالی و اقیانوس هند، پدیده‌ای است که دانشمندان آن را “گرمایش اقیانوسی غیرقابل توضیح” می‌نامند. این گرمایش پایدار، منبع رطوبت برای طوفان‌های قدرتمندتر و تغییر الگوهای جریانات اقیانوسی مانند جریان اقیانوسی مریدیونی واژگونی آتلانتیک (AMOC) است که در بخش‌های بعدی به آن خواهیم پرداخت.

۵. سوخت‌های فسیلی: موتور محرک گرمایش مداوم

بدون توجه به نوسانات طبیعی، عامل اساسی و بلندمدت گرمایش، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز طبیعی و زغال سنگ) است.

۵.۱. آمار انتشار در ۲۰۲۵

علیرغم رشد چشمگیر ظرفیت نصب انرژی‌های تجدیدپذیر (که در ۲۰۲۵ به حدود ۵۰٪ از تولید برق جهان نزدیک شد)، تقاضای جهانی برای انرژی همچنان رو به افزایش است. داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نشان می‌دهد که انتشار جهانی دی‌اکسید کربن ناشی از انرژی در سال ۲۰۲۵، تنها ۱ تا ۱.۵ درصد نسبت به سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است، نرخی که به هیچ وجه برای رسیدن به اهداف پاریس کافی نیست.

معادله تعادل کربن (Carbon Budget):
برای محدود کردن گرمایش به (1.5^{\circ}C) با احتمال ۵۰ درصد، بودجه کربن باقی‌مانده در ابتدای سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰۰ گیگاتن (\text{CO}_2) برآورد می‌شد. با نرخ انتشار سالانه فعلی (حدود ۴۰ گیگاتن در سال)، این بودجه طی ۷ تا ۸ سال آینده به پایان خواهد رسید.

۵.۲. نقش سرمایه‌گذاری‌ها در زیرساخت‌های کربنی

بحران در سال ۲۰۲۵ این است که با وجود تعهدات اقلیمی، سرمایه‌گذاری جهانی در زیرساخت‌های جدید سوخت فسیلی هنوز قابل توجه است. ساخت پروژه‌های زیربنایی جدید، که طول عمر عملیاتی آنها بین ۲۰ تا ۴۰ سال است، عملاً تضمین‌کننده تداوم انتشار گازهای گلخانه‌ای در دهه‌های آینده است و مسیر دستیابی به اهداف ۲۰۵۰ را دشوارتر می‌سازد.

۶. پیامدهای ملموس: طوفان‌ها، موج‌های گرما و آتش‌سوزی‌ها

تغییرات اقلیمی دیگر یک پیش‌بینی دوردست نیست؛ بلکه در قالب رویدادهای آب و هوایی شدید، هر روزه در حال وقوع است.

۶.۱. تشدید و تغییر الگوی طوفان‌ها (Tropical Cyclones)

گرمای سطح اقیانوس‌ها (SST) سوخت اصلی طوفان‌ها است. در سال ۲۰۲۵، شاهد افزایش تعداد طوفان‌های “شدید” (دسته ۳ به بالا) بودیم. این طوفان‌ها با سرعت بیشتری شدت گرفتند (Rapid Intensification) و به مناطق غیرمنتظره‌ای نفوذ کردند.

تحلیل شدت طوفان:
شدت طوفان (Maximum Sustained Wind Speed) (v_{\text{max}}) با دمای سطح دریا (T_{\text{SST}}) رابطه مستقیمی دارد. افزایش (T_{\text{SST}}) باعث افزایش ظرفیت حمل رطوبت جو شده و انرژی پتانسیل طوفان را بالا می‌برد.

۶.۲. موج‌های گرما: مرگ خاموش تابستان ۲۰۲۵

تابستان ۲۰۲۵ در چندین قاره به عنوان “تابستان سوزان” به یاد خواهد ماند. مناطقی که هرگز سابقه دمای بالای ۴۵ درجه سانتی‌گراد را نداشتند، اکنون به طور مکرر این دماها را تجربه کردند.

• اثر دومینویی موج گرما: گرمای شدید، بار بهره‌وری کشاورزی را به شدت کاهش داد و فشار مضاعفی بر شبکه‌های برق به دلیل افزایش تقاضای تهویه مطبوع وارد کرد.

۶.۳. آتش‌سوزی‌های جنگلی و “فصل آتش” طولانی‌تر

آتش‌سوزی‌های جنگلی در مناطق خشک و نیمه‌خشک (به ویژه در غرب آمریکای شمالی، مدیترانه و استرالیا) طولانی‌تر، شدیدتر و از لحاظ جغرافیایی گسترده‌تر شدند. خشکسالی‌های مزمن که ناشی از تغییر الگوهای بارندگی و تبخیر بیشتر به دلیل افزایش دما است، بستر سوخت لازم برای این فجایع را فراهم کرد.

۷. ذوب یخ‌های قطبی و یخچال‌های کوهستانی: تخریب سریع کرایوسفر

کره زمین در سال ۲۰۲۵ شاهد شتاب گرفتن ذوب یخ‌ها در دو قطب و کوهستان‌ها بود که پیامدهای گسترده‌ای برای سطح دریاها و الگوهای آب و هوایی منطقه‌ای دارد.

۷.۱. ذوب یخ‌های گرینلند و قطب جنوب

داده‌های ماهواره‌ای نشان داد که نرخ ذوب صفحات یخی گرینلند در فصل تابستان ۲۰۲۵ به بالاترین حد خود رسید. اگرچه این میزان هنوز کمتر از اوج‌های ثبت شده در برخی مدل‌ها بود، اما از ثبات طولانی‌مدت فاصله گرفت.

نقطه عطف AMOC:
یکی از نگرانی‌های اصلی، تأثیر آب شیرین ناشی از ذوب یخ بر چگالی آب در اقیانوس اطلس شمالی است که می‌تواند جریان‌های اقیانوسی کلیدی مانند AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) را تضعیف کند. تضعیف AMOC نه تنها باعث نوسانات شدید آب و هوایی در اروپا و آمریکای شمالی می‌شود، بلکه بر توزیع گرما در کل سیاره تأثیر می‌گذارد.

۷.۲. کاهش یخ‌های دریایی آرکتیک

یخ دریایی آرکتیک، که به عنوان یک آینه بزرگ عمل کرده و تابش خورشیدی را به فضا بازمی‌گرداند (اثر آلبیدو)، همچنان در حال کوچک شدن است. کاهش پوشش یخی باعث می‌شود که اقیانوس تیره (آب) انرژی خورشیدی بیشتری جذب کند، که این فرآیند منجر به گرمایش بیشتر منطقه و تشدید ذوب یخ می‌شود – یک بازخورد مثبت (Positive Feedback Loop) قدرتمند.

۸. پیامدهای انسانی و اقتصادی: هزینه‌های سنگین سکوت

تغییرات اقلیمی در سال ۲۰۲۵ به یک بحران اقتصادی و اجتماعی تمام‌عیار تبدیل شده است. هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم بلایای طبیعی به طور تصاعدی افزایش یافته است.

۸.۱. امنیت غذایی و خشکسالی‌های اقتصادی

موج‌های گرمای طولانی‌مدت در مناطق تولید غلات اصلی (مانند غرب میانه آمریکا، حوضه دریای سیاه و چین) در سال ۲۰۲۵، منجر به کاهش چشمگیر تولید محصولات استراتژیک شد. این امر قیمت‌های جهانی مواد غذایی را به بالاترین سطح دهه‌های اخیر رساند و امنیت غذایی میلیون‌ها نفر را تهدید کرد.

اثر تبخیر و تعرق (Evapotranspiration):
افزایش دما، میزان تبخیر و تعرق را افزایش می‌دهد، حتی در مناطقی که میزان بارش ثابت مانده است. این امر به خشکسالی‌های فیزیولوژیکی منجر می‌شود که گیاهان را حتی با وجود رطوبت خاک، تحت استرس قرار می‌دهد.

۸.۲. مهاجرت‌های اقلیمی و درگیری‌های منابع

مناطقی که به دلیل افزایش سطح دریاها یا بیابان‌زایی شدید غیرقابل سکونت شده‌اند، شاهد افزایش موج مهاجرت‌های داخلی و بین‌المللی بودند. این جابه‌جایی‌ها، به نوبه خود، فشار را بر زیرساخت‌ها و منابع موجود در مناطق پذیرنده افزایش داده و تنش‌های اجتماعی را تشدید کرده است.

۸.۳. بیمه و بازسازی: بحران مالی در مواجهه با ریسک‌های اقلیمی

صنعت بیمه جهانی در سال ۲۰۲۵ با یک نقطه عطف روبرو شد. برخی مناطق پرخطر (مانند بخش‌هایی از فلوریدا، کالیفرنیا و بنگلادش) به دلیل افزایش فراوانی بلایای طبیعی، دیگر توسط شرکت‌های بیمه خصوصی پوشش داده نمی‌شوند، یا حق بیمه آنها به سطوح نجومی رسیده است. این امر بار مالی بازسازی را مستقیماً بر دوش دولت‌ها و شهروندان عادی انداخته است.

۹. تهدید نقاط بحران اقلیمی (Tipping Points): عبور از آستانه‌های برگشت‌ناپذیر

شاید مهم‌ترین یافته تحلیلی سال ۲۰۲۵، نزدیک شدن سیستم‌های اقلیمی به چندین “نقطه بحرانی” باشد که فراتر رفتن از آنها، منجر به تغییرات ناگهانی، سریع و عمدتاً برگشت‌ناپذیر در سیستم جهانی خواهد شد.

۹.۱. فعال شدن بازخوردهای غیرخطی

سیستم‌های اقلیمی طوری طراحی شده‌اند که در برابر تغییرات تدریجی مقاومت کنند، اما فراتر از یک آستانه خاص، این مقاومت فرو می‌پاشد و بازخوردهای خودتقویت‌کننده آغاز می‌شوند.

1. ذوب دائمی یخ‌های دائمی (Permafrost Thawing): در سال ۲۰۲۵، افزایش نگران‌کننده نشت متان ((\text{CH}_4)) از مناطق یخ‌زده سیبری و آلاسکا ثبت شد. متان یک گاز گلخانه‌ای بسیار قوی‌تر از (\text{CO}_2) در کوتاه‌مدت است.
   [ \text{Global Warming Potential (GWP)} (\text{CH}_4) \approx 28-36 \times \text{CO}_2 ] ذوب پرمافراست یک بازخورد مثبت است که تلاش‌های کاهش انتشار کربن را تضعیف می‌کند.
2. جنگل‌های بارانی آمازون: خشکسالی‌های شدید در سال ۲۰۲۵، بخش‌هایی از آمازون را به مرز تبدیل شدن از یک “مخزن کربن” به یک “منبع کربن” نزدیک کرده است.

۹.۲. پیامد فاجعه‌بار AMOC

تضعیف AMOC، که اکنون طبق آخرین مدل‌ها با احتمال بیشتری در دهه‌های آینده رخ خواهد داد، می‌تواند منجر به تغییرات سریع در الگوهای بارش جهانی شود و به طور ناگهانی مناطق وسیعی از اروپا را سردتر کند، در حالی که نیمکره جنوبی گرم‌تر می‌شود، یک آشفتگی شدید در سیستم جهانی.

۱۰. آینده پیمان پاریس: فاصله گرفتن از هدف ۱.۵ درجه

پیمان پاریس که در سال ۲۰۱۵ با هدف محدود کردن گرمایش به زیر ۲ درجه سانتی‌گراد و تلاش برای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد منعقد شد، در سال ۲۰۲۵ با چالش‌های جدی در اجرای تعهدات کوتاه‌مدت (NDCs) مواجه است.

۱۰.۱. شکاف تعهدات (Emissions Gap)

بر اساس تعهدات کنونی کشورها (NDCs)، جهان همچنان در مسیر گرمایشی حدود (2.7^{\circ}C) تا سال ۲۱۰۰ قرار دارد. فاصله بین آنچه کشورها متعهد شده‌اند و آنچه برای رسیدن به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد لازم است، در سال ۲۰۲۵ عمیق‌تر شده است.

نیاز به کاهش در دهه ۲۰۲۰: برای حفظ مسیر ۱.۵ درجه، نیاز است که انتشار جهانی (\text{CO}_2) تا سال ۲۰۳۰ نسبت به سطح سال ۲۰۱۹ (قبل از کووید) حدود ۴۵ درصد کاهش یابد. در سال ۲۰۲۵، این کاهش تنها به حدود ۱۰ درصد رسیده است.

۱۰.۲. گذار از سخنرانی به اقدام: لزوم تقویت تعهدات

با توجه به شرایط ثبت شده در ۲۰۲۵، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که اگر اهداف پاریس هنوز دست‌یافتنی تلقی شوند، نیاز به دور جدیدی از تعهدات ملی بسیار قوی‌تر (احتمالاً با هدف‌گیری صفر خالص کربن قبل از ۲۰۴۵ برای کشورهای توسعه یافته) وجود دارد. همچنین، مکانیزم‌های شفافیت و پاسخگویی باید به شدت تقویت شوند تا اطمینان حاصل شود که تعهدات به صورت واقعی اجرا می‌شوند.

۱۱. سناریوهای اقلیمی تا ۲۰۳۵: مسیری که در حال طی آن هستیم

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵، سناریوهای خوش‌بینانه که فرض می‌کنند کاهش انتشار کربن به طور ناگهانی و چشمگیر رخ می‌دهد، دیگر واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسند. سناریوهای پیش‌بینی بر اساس ادامه روندهای فعلی ترسیم می‌شوند.

۱۱.۱. سناریوی “بدون تغییرات بزرگ” (Business-as-Usual – BAU-Modified)

این سناریو بر اساس فرض ادامه نرخ کاهش انتشار فعلی (حدود ۱ تا ۲ درصد کاهش سالانه در دهه‌های آتی) بنا شده است.

• پیش‌بینی ۲۰۳۵: دمای جهانی به طور محتمل از مرز (+1.8^{\circ}C) تا (+2.0^{\circ}C) نسبت به دوره پیش‌صنعتی فراتر خواهد رفت. این سناریو، احتمال فعال شدن نقاط بحرانی متعددی را در دهه ۲۰۴۰ به شدت افزایش می‌دهد.

۱۱.۲. سناریوی “تأخیر در اقدام” (Delayed Mitigation)

این سناریو فرض می‌کند که اقدامات جدی تا حدود سال ۲۰۳۰ به تعویق می‌افتد، زیرا کشورها با چالش‌های اقتصادی کوتاه‌مدت درگیر هستند.

• پیش‌بینی ۲۰۳۵: گرمایش می‌تواند به سرعت به سمت (+2.2^{\circ}C) حرکت کند. این وضعیت، تغییرات دائمی در مناطق ساحلی به دلیل افزایش سطح دریا و تغییرات گسترده در کشاورزی را تضمین می‌کند.

۱۱.۳. سناریوی “گذار سریع” (Rapid Transition) – مسیری دشوار

تنها در صورت اجرای فوری و شدیدترین سیاست‌های کاهش انتشار (شامل توقف کامل استفاده از زغال سنگ تا ۲۰۳۰ و کاهش شدید مصرف گاز و نفت) می‌توانیم امیدوار باشیم که گرمایش در محدوده‌ ۱.۵ تا ۱.۷ درجه سانتی‌گراد باقی بماند. موفقیت در این سناریو نیازمند یک بسیج جهانی بی‌سابقه است که در سال ۲۰۲۵ هنوز به وضوح دیده نمی‌شود.

۱۲. نقش سیاست‌گذاری‌ها، فناوری و نوآوری در پاسخ به بحران

برای تغییر مسیر، نیاز به ترکیبی از سیاست‌های قاطع و پیشرفت‌های تکنولوژیک است که بتواند به سرعت انتشار را کاهش داده و مقاومت سیستم‌ها را افزایش دهد.

۱۲.۱. سیاست‌گذاری‌های مبتنی بر کربن

در سال ۲۰۲۵، فشار بر کشورها برای اجرای مالیات کربن (Carbon Tax) مؤثر و افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی افزایش یافته است. این ابزار اقتصادی، یکی از مؤثرترین روش‌ها برای تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران است.
[ \text{Incentive} \propto \text{Carbon Price} \times (\text{Marginal Abatement Cost}) ]

۱۲.۲. جهش در انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی

انرژی خورشیدی و بادی در سال ۲۰۲۵ ارزان‌ترین منابع تولید برق در بسیاری از نقاط جهان هستند. با این حال، گلوگاه اصلی، ذخیره‌سازی انرژی در مقیاس بزرگ است. پیشرفت‌ها در باتری‌های حالت جامد و هیدروژن سبز، نویدبخش حل این مشکل هستند، اما مقیاس‌بندی آنها هنوز نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیم دولتی و خصوصی است.

۱۲.۳. فناوری‌های حذف کربن (Carbon Dioxide Removal – CDR)

با توجه به تجاوز از بودجه کربن، فناوری‌های CDR (مانند جذب مستقیم هوا – DAC) از یک بحث تئوری به یک ضرورت عملی تبدیل شده‌اند. اگرچه این فناوری‌ها هنوز پرهزینه و در مقیاس کوچک هستند، اما سرمایه‌گذاری‌های جدید در سال ۲۰۲۵ نشان‌دهنده پذیرش عمومی این ایده است که صرفاً کاهش انتشار کافی نخواهد بود؛ بلکه باید کربن موجود در جو نیز حذف شود.

۱۳. جمع‌بندی تحلیلی: سال ۲۰۲۵، لحظه حقیقت

سال ۲۰۲۵ یک نقطه عطف سرد (از لحاظ دمایی گرم!) و پرفشار در تاریخ اقلیمی بشر بود. این سال ثابت کرد که:

1. گرمایش جهانی یک روند خطی نیست، بلکه شتاب‌دهنده است، حتی زمانی که نوسانات طبیعی (مانند ال‌نینو) در حال کاهش اثرگذاری هستند.
2. فاصله ما تا آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بسیار کمتر از آن چیزی است که سیاست‌گذاران در محاسبات خود در نظر گرفته بودند.
3. هزینه‌های اقتصادی و انسانی عدم اقدام، اکنون به وضوح بیشتر از هزینه‌های گذار انرژی است.

جهان در سال ۲۰۲۵، با وجود پیشرفت‌های تکنولوژیک در بخش انرژی پاک، همچنان در دام وابستگی به سوخت‌های فسیلی گرفتار است و تلاش‌های کاهش انتشار، با سرعت لازم برای مهار بحران همخوانی ندارد. ادامه این روند، بشریت را در معرض سناریوهای پرخطر دهه‌های آتی قرار می‌دهد که بازگشت از آنها تقریباً غیرممکن خواهد بود.

---

بخش پایانی: سؤالات متداول (FAQ) درباره وضعیت اقلیمی ۲۰۲۵

پرسش ۱: چرا ۲۰۲۵ دومین سال گرم تاریخ ثبت شد در حالی که ال‌نینو ۲۰۲۴ قوی‌تر بود؟

پاسخ: گرمای جهانی تنها تابعی از وضعیت اقیانوس‌ها در آن سال خاص نیست. ال‌نینو یک محرک کوتاه‌مدت است. گرمای ۲۰۲۵ نتیجه ترکیبی از دمای پایه گرمایشی بسیار بالا (ناشی از انباشت گازهای گلخانه‌ای در دهه‌های پیشین) به علاوه آزادسازی تأخیری گرما از اقیانوس‌ها است، حتی پس از کاهش شدت ال‌نینو. این نشان می‌دهد که گرما “در سیستم جا افتاده است.”

پرسش ۲: آیا هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد پیمان پاریس هنوز دست‌یافتنی است؟

پاسخ: از نظر فنی، بله، اما عملاً بسیار دشوار است. حفظ میانگین دمای زیر ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نیازمند کاهش انتشار جهانی کربن به میزان حدود ۴۵٪ تا سال ۲۰۳۰ است. با توجه به نرخ کاهش فعلی در سال ۲۰۲۵، احتمال عبور موقت یا دائمی از این آستانه بسیار بالاست. دستیابی به آن نیازمند اقدامات اضطراری در همه بخش‌ها است.

پرسش ۳: نقش متان (\text{CH}_4) در گرمایش ۲۰۲۵ چقدر بوده است؟

پاسخ: متان، اگرچه عمر کمتری در جو دارد، پتانسیل گرمایشی بالایی دارد. در سال ۲۰۲۵، افزایش انتشار متان ناشی از ذوب پرمافراست و نشت‌های مرتبط با استخراج گاز طبیعی، سهم قابل توجهی در تقویت اثر گرمایشی داشته و باعث شده است که با وجود کاهش جزئی در انتشار (\text{CO}_2) در برخی کشورها، روند کلی گرمایش شدید باقی بماند.

پرسش ۴: تفاوت دمای ۲۰۲۵ با سال‌های قبل از انقلاب صنعتی چقدر است؟

پاسخ: بر اساس تحلیل‌های کوپرنیکوس، میانگین دمای جهانی در سال ۲۰۲۵ تقریباً بین (1.45^{\circ}C) تا (1.52^{\circ}C) بالاتر از میانگین دوره ۱۸۵۰-۱۹۰۰ بوده است. این یعنی ما به طور مستمر در آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نوسان می‌کنیم.

پرسش ۵: چرا موج‌های گرما در مناطق غیرمنتظره‌ای مانند اروپا شدیدتر شده‌اند؟

پاسخ: این پدیده اغلب با تضعیف یا تغییر الگوهای جریان‌های جریانی جوی، به ویژه “جریان جت” (Jet Stream) مرتبط است. گرمایش سریع‌تر قطب شمال نسبت به استوا، باعث کاهش گرادیان دمایی و در نتیجه، ایجاد “امواج هوایی ایستاده” (Omega Blocks) می‌شود که باعث ماندگاری طولانی‌مدت سامانه‌های پرفشار و گرمای شدید در یک منطقه می‌گردد.

پرسش ۶: وضعیت ذوب یخ‌های گرینلند و تأثیر آن بر سطح دریاها چگونه است؟

پاسخ: ذوب یخ‌های گرینلند یک نگرانی بلندمدت است، زیرا حاوی ظرفیت ذوب شدن کافی برای افزایش سطح جهانی دریاها تا چندین متر است. در سال ۲۰۲۵، نرخ ذوب افزایش یافت، اما نگرانی اصلی، پتانسیل آن برای تضعیف AMOC است که می‌تواند بر الگوهای آب و هوایی جهانی تأثیر بگذارد.

پرسش ۷: آیا فناوری‌های حذف کربن (CDR) می‌توانند جایگزین کاهش انتشار شوند؟

پاسخ: خیر. اجماع علمی این است که CDRها یک مکمل ضروری برای حذف انتشار کربن باقی‌مانده و احتمالی کربن انباشته هستند، اما نمی‌توانند جایگزین کاهش سریع و فوری انتشار گازهای گلخانه‌ای از منابع اصلی (سوخت‌های فسیلی) شوند.

پرسش ۸: چشم‌انداز اقتصادی گرمایش بیش از ۲ درجه سانتی‌گراد چیست؟

پاسخ: اگر جهان به سمت ۲ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر حرکت کند، تخمین زده می‌شود که سالانه ۲ تا ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) جهانی در مناطق آسیب‌پذیر به دلیل خسارات ناشی از رویدادهای شدید، کاهش یابد. امنیت غذایی، دسترسی به آب آشامیدنی و بحران‌های مهاجرتی، هزینه‌های اصلی را تشکیل خواهند داد.

پرسش ۹: نقش کشورهای در حال توسعه در گرمایش جهانی ۲۰۲۵ چیست؟

پاسخ: کشورهای در حال توسعه همچنان در حال افزایش مصرف انرژی برای رشد اقتصادی هستند. در حالی که سهم تاریخی انتشار کربن عمدتاً متعلق به کشورهای صنعتی است، اما رشد فعلی در آسیا و آفریقا عامل اصلی تداوم بالا بودن نرخ انتشار جهانی در سال ۲۰۲۵ است. این کشورها نیازمند حمایت مالی و انتقال فناوری برای جهش مستقیم به انرژی‌های پاک هستند.

پرسش ۱۰: رکوردشکنی دمایی ۲۰۲۵ چه معنایی برای سرمایه‌گذاری‌های انرژی دارد؟

پاسخ: این رکوردها باعث افزایش فشار سرمایه‌گذاران (ESG) بر شرکت‌های بزرگ برای کنار گذاشتن دارایی‌های فسیلی شده است. سال ۲۰۲۵ شاهد خروج سرمایه از پروژه‌های زغال سنگ و افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر با بازدهی بالا بود، زیرا ریسک‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، ریسک مالی را افزایش داده است.

پرسش ۱۱: آیا امکان وقوع “لانینای قوی” در سال ۲۰۲۶ می‌تواند دمای جهانی را کاهش دهد؟

پاسخ: اگرچه یک لانینای قوی می‌تواند اثر خنک‌کنندگی موقتی (حدود (0.1^{\circ}C) تا (0.2^{\circ}C)) بر میانگین جهانی اعمال کند، اما این اثر به طور کامل اثر گرمایش ناشی از افزایش مداوم غلظت (\text{CO}_2) را خنثی نمی‌کند. حتی در سال‌های لانینا نیز، دمای جهانی به احتمال زیاد بالاتر از میانگین‌های بلندمدت باقی خواهد ماند.

پرسش ۱۲: کدام مناطق جغرافیایی در سال ۲۰۲۵ بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی متحمل شدند؟

پاسخ: مناطق زیر بیشترین تأثیر را متحمل شدند:

1. کشورهای حوزه خلیج مکزیک و کارائیب: به دلیل طوفان‌های شدید و رطوبت بالا.
2. جنوب اروپا و خاورمیانه: به دلیل موج‌های گرمای بی‌سابقه و خشکسالی‌های شدید.
3. مناطق کوهستانی آسیای مرکزی و آمریکای جنوبی: به دلیل ذوب سریع یخچال‌های طبیعی که تأمین‌کننده آب شیرین فصلی هستند.