راز تکان‌دهنده فسیل‌ها: دانشمندان در برزیل بقایای یک پتروسور ناشناخته را در استفراغ دایناسور کشف کردند

پتروسور جدید در استفراغ فسیل‌شده دایناسور: کشف شگفت‌انگیز در برزیل؛ داستان پتروسور که پس از ۱۱۰ میلیون سال از دل استفراغ یک دایناسور سر برآورد

---

کشف شگفت‌انگیز در برزیل؛ داستان پتروسور که پس از ۱۱۰ میلیون سال از دل استفراغ یک دایناسور سر برآورد

دیرینه‌شناسی، علم رمزگشایی تاریخ زمین از دل سنگ‌های مدفون، همواره شاهد کشف‌هایی بوده که تصور ما از گذشته‌های دور را به چالش کشیده است. هر فسیل، یک پنجره کوچک به جهانی فراموش شده است؛ اما برخی از این پنجره‌ها، به دلیل نادر بودن شرایط حفظ بقایا، به کلیدهایی برای درک پیچیده‌ترین تعاملات زیستی تبدیل می‌شوند. یکی از این کشفیات استثنایی، که اخیراً توجه جامعه علمی جهان را به خود جلب کرده، نه تنها یک گونه جدید، بلکه شواهدی مستقیم از یک لحظه خشونت‌آمیز در حیات ۱۱۰ میلیون سال پیش را برای ما به ارمغان آورده است: بقایای یک پتروسور جدید که در میان محتویات معده یک دایناسور گوشتخوار بزرگ یافت شده است. این لحظه، که در قالب یک توده فسیلی عجیب و غریب، که اکنون با عنوان «استفراغ فسیل‌شده» شناخته می‌شود، حفظ شده، داستانی حیرت‌انگیز از شکار، بلع و بقا را روایت می‌کند.

اهمیت فسیل‌ها در بازسازی اکوسیستم‌های باستانی، بر هیچ محقق دیرینه‌شناسی پوشیده نیست. آن‌ها آرشیوهای بیولوژیکی هستند که ساختار جمعیت‌ها، الگوهای مهاجرت، و روابط تغذیه‌ای موجودات پیش از تاریخ را آشکار می‌سازند. با این حال، غالب فسیل‌ها بازتابی از مرگ و دفن تدریجی هستند. اما مطالعه‌ی مواد غذایی حفظ‌شده در دستگاه گوارش یا بقایای استفراغ شده، به ما اجازه می‌دهد تا به سطح بالاتری از تعاملات اکولوژیکی دست یابیم. این شواهد، به خصوص وقتی که شامل چندین گونه مختلف باشند، نقشه‌ای بی‌نظیر از زنجیره غذایی یک زیست‌بوم خاص را ارائه می‌دهند.

«استفراغ فسیل‌شده» (Emesis Fossil) در میان این منابع اطلاعاتی، جایگاهی منحصربه‌فرد دارد. برخلاف کوپرولیت‌ها (مدفوع فسیلی) که اغلب حاوی بقایای تجزیه‌شده مواد غذایی هستند و تحلیل دقیق‌تر گونه‌های شکار شده را دشوار می‌سازند، استفراغ نشان‌دهنده غذایی است که به تازگی بلعیده شده، اما فرصت هضم کامل را پیدا نکرده است. این توده فسیلی خاص، که از منطقه کرتاسه پیشین در برزیل به دست آمده، نه تنها یک گونه جدید از پتروسورها را معرفی کرده، بلکه شواهدی قطعی از رژیم غذایی گوشتخواران بزرگ آن دوران ارائه می‌دهد که پیش از این تنها از طریق حدس و گمان میسر بود. این مقاله به تشریح این کشف، ویژگی‌های گونه جدید، فرآیند علمی شکل‌گیری این فسیل نادر، و پیامدهای انقلابی آن برای درک ما از زندگی در دوران دایناسورها خواهد پرداخت. این مقاله پژوهشی در مجله علمی Scientific Reports انتشار یافته است.

---

ماجرا از کجا شروع شد؟ کشف توده‌ای که همه‌چیز را تغییر داد

داستان این کشف مهیج، در قلب مناظر خشک و رسوبی ایالت东北 برزیل، ناحیه‌ای که زمانی بستری وسیع از رودخانه‌ها و تالاب‌های پر از زندگی در دوران کرتاسه متأخر بود، آغاز شد. این منطقه، به ویژه سازندهای زمین‌شناسی خاصی در حوضه آراپاریپینا (Araripe Basin)، شهرت جهانی برای حفظ بقایای جانوران پرنده، پتروسورها، و ماهی‌های پیش از تاریخ در شرایطی استثنایی دارد. این محیط، که اغلب به عنوان یک «آکواریوم طبیعی باستانی» توصیف می‌شود، به دلیل فرآیندهای رسوب‌گذاری سریع و دقیق خود، توانسته است ساختارهای ظریف ارگانیک را برای میلیون‌ها سال حفظ کند.

تیم اکتشافی که متشکل از دیرینه‌شناسان دانشگاه سائو پائولو و مؤسسه تحقیقات زمین‌شناسی برزیل بود، در ابتدا مشغول نقشه‌برداری و حفاری یک مجموعه استخوان‌های بزرگ متعلق به یک دایناسور ترانوور (Theropod) بودند. در مجاورت اسکلت اصلی این شکارچی عظیم‌الجثه، زمین‌شناسان متوجه یک توده غیرمعمول و بسیار متراکم از سنگ‌های رسوبی ریزدانه شدند که از نظر رنگ و بافت، با سنگ‌های اطراف تفاوت محسوسی داشت. این توده، که حدوداً به اندازه یک هندوانه کوچک بود، به شکل نامنظمی در مجاورت دنده‌های تحتانی دایناسور قرار داشت.

اهمیت زمین‌شناختی منطقه، به خصوص لایه‌هایی که به دوره کرتاسه پیشین (حدود ۱۱۵ تا ۱۰۰ میلیون سال پیش) تعلق دارند، از پیش شناخته شده بود. این دوره زمانی، شاهد تنوع باورنکردنی پتروسورها و ظهور دایناسورهای بزرگ‌جثه بود. این منطقه، به دلیل فعالیت‌های آتشفشانی و سپس تبدیل شدن به یک حوضه بسته با ورودی آب شیرین، محیط ایده‌آلی برای حفظ مواد آلی فراهم کرده بود. رسوبات ریزدانه، به‌ویژه شیل‌ها و سنگ‌های آهکی که در این منطقه فراوانند، شرایطی مشابه انجماد محیطی (Rapid Entombment) را ایجاد می‌کنند که اکسیژن‌رسانی را به حداقل رسانده و مانع از تجزیه میکروبی می‌شود.

هنگامی که تیم حفاری، این توده مرموز را با دقت از ماتریس سنگی خارج کرد و به آزمایشگاه منتقل نمود، نتایج اولیه میکروسکوپی، هیجان را به حداکثر رساند. این توده، برخلاف سنگ‌های اطراف، حاوی تعداد زیادی قطعات استخوانی بسیار کوچک و با نسبت‌های نامتعارف بود. این قطعات، شامل فلس‌های ماهی و بقایای اسکلتی غیرقابل شناسایی از یک حیوان بزرگتر بودند که هیچ ارتباط مستقیمی با دایناسور میزبان نداشتند. این ترکیب نامتجانس از بقایای هضم‌نشده، اولین سرنخ قوی بود که نشان می‌داد ما با یک کوپرولیت معمولی روبرو نیستیم، بلکه با شواهدی از یک رویداد گوارشی خاص، یعنی استفراغ، مواجه شده‌ایم. این منطقه، به دلیل این شرایط حفظی منحصربه‌فرد، اکنون نه تنها به عنوان یک گنجینه فسیلی، بلکه به عنوان مکانی که در آن یک لحظه از رنج یک موجود ماقبل تاریخ به سندی علمی تبدیل شده، در جهان دیرینه‌شناسی شناخته می‌شود.

---

استفراغ فسیل‌شده چیست و چگونه شکل می‌گیرد؟

برای درک اهمیت این کشف، ابتدا باید تفاوت میان بقایای گوارشی معمول (مانند کوپرولیت) و پدیده‌ای نادر به نام «استفراغ فسیل‌شده» را روشن ساخت. کوپرولیت‌ها، مدفوع فسیلی هستند که از مواد غذایی کاملاً هضم‌شده یا نیمه‌هضم‌شده شکل گرفته‌اند. فرآیند هضم، معمولاً ساختارهای پیچیده‌تری مانند استخوان‌های ظریف را متلاشی می‌کند و مواد آلی را از بین می‌برد. اما استفراغ، فرآیندی ناگهانی است که در آن محتویات معده یا مری، پیش از آنکه آنزیم‌های گوارشی فرصت تجزیه کامل را پیدا کنند، به بیرون بازگردانده می‌شود.

چگونگی شکل‌گیری یک استفراغ فسیل‌شده شامل یک توالی دقیق و بسیار خوش‌شانس از حوادث زمین‌شناختی است:

مرحله ۱: بلع عجولانه و فرآیند گوارش ناکام: دایناسور شکارچی، احتمالاً به دلیل تهدید ناگهانی، استرس شدید، یا بیماری، موفق به دفع کامل غذای خود نشده است. در این حالت، پتروسور و ماهی‌های همراهش، در کیسه معده یا مری قرار گرفته‌اند، اما فرآیند اسیدی‌سازی و تجزیه آنزیمی هنوز به فاز تخریب کامل نرسیده بود.

مرحله ۲: رخداد ناگهانی و دفن سریع (Rapid Entombment): این مرحله حیاتی‌ترین بخش است. برای حفظ چنین محتویاتی، باید فرآیند دفن در رسوبات بسیار سریع‌تر از فرآیند تجزیه میکروبی انجام شود. در محیط‌های تالابی یا رودخانه‌ای کرتاسه برزیل، یک رانش زمین، سیل ناگهانی، یا نشست گل و لای می‌توانست باعث شود که محتویات معده دایناسور، به همراه بخش‌هایی از بدن او یا حتی خود او، در یک محیط کم‌اکسیژن فرو رود. این «انجماد محیطی» ناگهانی، مانع از دسترسی باکتری‌ها و تجزیه‌کنندگان اولیه به مواد آلی شد.

مرحله ۳: تشکیل رسوبات ریزدانه و کانی‌سازی: رسوبات ریزدانه‌ای مانند سیلت و رس، که در این منطقه فراوان بودند، به سرعت فضای خالی بین استخوان‌های پتروسور و ماهی‌ها را پر کردند. این ذرات ریز، ساختارهای اسکلتی ظریف را مانند یک پوشش محافظ در خود جای دادند. با گذشت زمان، مواد معدنی محلول در آب‌های زیرزمینی (مانند کلسیت یا دولومیت) شروع به نفوذ به ساختار استخوان‌ها و مواد آلی کردند و جایگزین آن‌ها شدند (جایگزینی کانی یا پرمینرالیزاسیون). این فرآیند، به حفظ شکل سه‌بعدی اجزای بلعیده شده کمک کرد.

تفاوت با کوپرولیت: کوپرولیت‌ها اغلب فشرده‌تر، تغییر شکل‌یافته‌تر و حاوی مقدار کمتری از ساختارهای ظریف هستند. در این توده مورد مطالعه، بخش‌های زیادی از اسکلت پتروسور (مانند استخوان‌های دست و جمجمه) به شکل مجزا و نسبتاً دست‌نخورده باقی مانده بودند، که نشان می‌دهد فرآیند گوارش پیش از دفن متوقف شده است. این حالت، شبیه به زمانی است که انسان غذایی را به زور بالا می‌آورد و بلافاصله در معرض محیطی قرار می‌گیرد که مانع از فاسد شدن آن می‌شود.

موفقیت در حفظ این توده برای ۱۱۰ میلیون سال، مدیون دو عامل کلیدی است: کمبود اکسیژن در محیط دفن اولیه و ترکیب رسوبی بسیار ریزدانه منطقه حوضه آراپاریپینا که امکان حفظ جزئیات ریخت‌شناسی را فراهم آورده است.

---

ملاقات با گونه جدید؛ باکی‌ریبو واریدزا (Bakiribu waridza)

هنگامی که دانشمندان شروع به جداسازی و مطالعه دقیق بقایای پتروسور از میان توده استفراغ کردند، مشخص شد که آن‌ها با یک گونه کاملاً ناشناخته روبرو هستند. این گونه جدید، که از روی بقایای استخوان‌های دست، بخشی از جمجمه، و استخوان‌های طولانی بال‌ها شناخته شد، نام علمی باکی‌ریبو واریدزا (Bakiribu waridza) را به خود گرفت.

انتخاب نام، ریشه در احترام به فرهنگ محلی منطقه دارد. «باکی‌ریبو» به معنای «گروهی از پرندگان» در زبان کاریری (یکی از اقوام بومی منطقه) است، و «واریدزا» به معنای «لبه تیز» یا «دندان‌دار» اشاره دارد، که مستقیماً به ویژگی متمایز رژیم غذایی این موجود اشاره می‌کند.

ویژگی‌های ظاهری و ریخت‌شناسی:

باکی‌ریبو واریدزا یک پتروسور نسبتاً کوچک تا متوسط‌الجثه بوده است. بر اساس تخمین‌های اولیه بر پایه طول استخوان‌های بلند بال (Humerus و Phalanx)، طول بال‌های این موجود احتمالاً بین ۱.۵ تا ۲ متر بوده است. این اندازه، آن را در رده پتروسورهای کوچک‌تر که غالباً ماهی‌خوار بوده‌اند، قرار می‌دهد.

ساختار جمجمه و دندان‌ها:

مهم‌ترین یافته‌ها مربوط به ناحیه فک و دندان‌ها بود. دیرینه‌شناسان موفق به بازسازی بخشی از ساختار دندان‌های فک پایین شدند. این دندان‌ها بسیار خاص و متمایز بودند:

1. دندان‌های شانه‌مانند (Comb-like Dentition): دندان‌های باکی‌ریبو به صورت ردیف‌های متراکم و بسیار کوچک در امتداد خط فک قرار گرفته بودند، شباهت زیادی به یک شانه دندانه ریز داشتند. این دندان‌ها عموماً نوک تیز نبودند، بلکه بیشتر به منظور نگه داشتن و فیلتر کردن طعمه‌های ریز مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
2. عدم وجود دندان‌های بزرگ و نیش‌مانند: بر خلاف بسیاری از پتروسورهای بزرگ‌تر مانند پتروداکتیل‌ها یا آزداریدها که دندان‌های قوی برای گرفتن طعمه‌های بزرگتر داشتند، دندان‌های باکی‌ریبو برای پاره کردن یا له کردن مناسب نبودند.

نقش ویژگی‌ها در رژیم غذایی:

این ساختار دندانی منحصر به فرد، یک دلالت اکولوژیکی واضح دارد: باکی‌ریبو واریدزا یک پتروسور پالیده‌خوار (Filter Feeder) بوده است. این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که رژیم غذایی اصلی آن شامل موجودات کوچک و فراوان آبزی، مانند ماهی‌های ریز، سخت‌پوستان کوچک، یا حتی پلانکتون‌های بزرگتر بوده است. آن‌ها احتمالاً با سرعت از سطح آب عبور می‌کردند و دهان خود را باز نگه می‌داشتند، جایی که ساختار دندانی مانند یک توری عمل می‌کرد.

این کشف، اطلاعات مهمی درباره تنوع اکولوژیکی پتروسورها در کرتاسه برزیل فراهم می‌کند. پیش از این، تمرکز اصلی بر روی پتروسورهای شکارچی بزرگ و ماهی‌خواران بزرگ بود. باکی‌ریبو نشان می‌دهد که اکوسیستم‌های آبی آن زمان، میزبان تنوعی از استراتژی‌های تغذیه‌ای بوده که برخی از آن‌ها شباهت‌های شگفت‌انگیزی به شکارچیان دریایی امروزی پیدا کرده بودند.

---

دهان شانه‌دار؛ مکانیزم تغذیه و مقایسه با نهنگ‌های امروزی

مکانیزم تغذیه باکی‌ریبو واریدزا، که بر پایه دندان‌های شانه‌مانند آن استنباط می‌شود، یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های این کشف است. این سازوکار، نمونه‌ای کلاسیک از «تکامل همگرا» (Convergent Evolution) را نشان می‌دهد؛ جایی که موجودات از دودمان‌های کاملاً مجزا، به دلیل مواجهه با فشارهای انتخابی مشابه در محیط‌های زیستی یکسان، ویژگی‌های ساختاری مشابهی را توسعه می‌دهند.

تحلیل ساختار دندانی:

دندان‌های ریز و متراکم باکی‌ریبو، به گونه‌ای در کنار هم قرار گرفته بودند که فضای بین آن‌ها به حداقل می‌رسید. این ساختار، برای گرفتن طعمه‌های بزرگ که نیاز به نگه داشتن قوی دارند، ناکارآمد است. اما برای آبکش کردن موجودات کوچک از آب، ایده‌آل است. تصور کنید یک ماهی کوچک به داخل دهان باز پتروسور وارد می‌شود؛ به جای جویده شدن، این ماهی توسط ردیف دندان‌ها به دام می‌افتد.

شباهت‌های عملکردی با بالین‌های نهنگ (Baleen Whales):

مشهورترین نمونه‌های پالیده‌خواری در زیست‌شناسی مدرن، نهنگ‌های بالین‌دار (مانند نهنگ آبی یا نهنگ گوژپشت) هستند. این پستانداران عظیم‌الجثه، که پس از انقراض دایناسورها تکامل یافتند، برای فیلتر کردن موجودات ریز مانند کریل و پلانکتون، از صفحات کراتینی بلند و آویزان به نام «بالین» استفاده می‌کنند.

اگرچه باکی‌ریبو از بالین استفاده نمی‌کرده (زیرا بالین ساختار کراتینی داشته و به ندرت فسیل می‌شود)، عملکرد دهان آن بسیار مشابه است. پتروسور با باز کردن دهان خود و حرکت سریع در آب یا حتی مکیدن آب به داخل دهان، می‌توانست توده‌هایی از موجودات ریز را به دام اندازد. آب از لابلای دندان‌ها خارج می‌شد، در حالی که طعمه‌ها باقی می‌ماندند.

تطابق‌های تکاملی در محیط کرتاسه:

چرا چنین سازوکاری در محیط کرتاسه برزیل مزیت ایجاد کرد؟

1. فراوانی طعمه‌های کوچک: حوضه آراپاریپینا در آن دوره، غنی از ماهی‌های کوچک مهاجر و احتمالاً سخت‌پوستان کوچک بوده است. یک استراتژی «صید حجمی» (Bulk Feeding) که در آن انرژی کمتری صرف شکار تک‌تک طعمه‌ها می‌شود، می‌توانست بسیار کارآمد باشد.
2. کاهش رقابت: در حالی که پتروسورهای بزرگتر و دایناسورهای بزرگ (مانند اسپاینوسوریدها) بر شکار طعمه‌های بزرگتر تمرکز داشتند، باکی‌ریبو یک شکاف اکولوژیکی (Ecological Niche) را اشغال کرده بود که رقابت کمتری در آن وجود داشت.
3. محیط‌های کم‌عمق و ساحلی: پتروسورهای پالیده‌خوار اغلب تمایل دارند در محیط‌های کم‌عمق‌تر یا مناطق آبگیر که مواد غذایی در ستون آب متمرکز می‌شوند، فعالیت کنند. این سازگاری با زیستگاه‌های رودخانه‌ای و تالابی کرتاسه برزیل مطابقت دارد.

این شباهت تکاملی بین یک خزنده‌بال تاریخی و پستانداران دریایی مدرن، نشان می‌دهد که چالش‌های تغذیه در محیط‌های آبی غنی از پلانکتون، استراتژی‌های تکاملی مشابهی را در فواصل زمانی عظیم القا می‌کند.

---

صحنه جرم ۱۱۰ میلیون ساله؛ شکار، بلع، انسداد و استفراغ

تجزیه و تحلیل دقیق محتویات توده فسیلی، به دیرینه‌شناسان اجازه داده است تا بازسازی دقیقی از «صحنه جرم» ۱۱۰ میلیون سال پیش ارائه دهند. این بازسازی، فراتر از یک فهرست از موجودات، توالی وقایعی است که منجر به حفظ این فسیل شده است.

محتویات توده استفراغ:

بخش عمده محتویات، شامل بقایای اسکلتی دست‌نخورده یا نیمه‌شکسته چهار ماهی بود که گونه آن‌ها اکنون شناسایی شده و به نظر می‌رسد ماهیانی از خانواده آرکیتپیدای (Archioteuthidae) باستانی بوده‌اند که مشخصه آب‌های شیرین کرتاسه بودند. اما عامل اصلی هیجان، بقایای پتروسور باکی‌ریبو بود.

لحظه شکار و بلع:

شواهد نشان می‌دهد که باکی‌ریبو، نه تنها در معرض خطر بوده، بلکه در حال بلعیده شدن توسط شکارچی بزرگتر بوده است. وجود تکه‌هایی از استخوان‌های ظریف پتروسور که شکسته شده بودند، اما هنوز ساختار کلی بدن حفظ شده بود، حاکی از یک بلع سریع و بدون جویدن کامل است.

در یک سناریوی محتمل:

1. حمله غافلگیرانه: یک دایناسور گوشتخوار بزرگ به طور ناگهانی به باکی‌ریبو، که احتمالاً در حال تغذیه از ماهی‌ها در نزدیکی ساحل یا رودخانه بود، حمله کرده است.
2. بلع عجولانه: دایناسور شکارچی، به جای کشتن کامل و جویدن طعمه، پتروسور را به صورت کامل یا نیمه‌کامل بلعیده است. این عمل ممکن است ناشی از عجله برای فرار از تهدید دیگر شکارچیان، یا تلاش برای بلع سریع‌تر طعمه باشد.
3. انسداد یا تحریک معده: پتروسور بلعیده شده، به دلیل اندازه نسبی‌اش یا شاید وجود اجسام تیز (مانند استخوان ماهی‌ها که قبلاً بلعیده بود)، باعث تحریک شدید دیواره معده دایناسور شده است. در برخی حیوانات، بلع ناگهانی و بزرگ طعمه، می‌تواند منجر به رفلکس استفراغ شود، خصوصاً اگر هضم شروع نشده باشد.
4. توقف فرآیند گوارش: قبل از اینکه آنزیم‌های گوارشی فرصت تجزیه کامل پتروسور را پیدا کنند، یک حادثه فاجعه‌بار رخ داده است. این حادثه، احتمالاً یک سیل ناگهانی بوده که بدن دایناسور (یا حداقل قسمت شکمی او) را به سرعت زیر لایه‌ای از گل و لای برده است. این دفن سریع، تمام فعالیت‌های بیولوژیکی و تجزیه‌ای را متوقف کرده است.

نشانه‌های شکستگی و علل بالا آوردن:

تجزیه و تحلیل میکروسکوپی نشان داد که برخی از استخوان‌های بلندتر پتروسور، دارای شکستگی‌های خفیف و قدیمی‌تر بودند، در حالی که دیگر بخش‌ها دست‌نخورده بودند. این موضوع قویاً احتمال وجود «گیر کردن قطعات در معده» را تقویت می‌کند. یک پتروسور بزرگ، حتی اگر کوچک باشد، برای یک شکارچی بزرگ ناخوشایند است و ممکن است منجر به انسداد یا ناراحتی شدید گوارشی شود که در نهایت به رفلکس استفراغ (حتی اگر تنها بخشی از محتویات دفع شده باشد) منجر شده است. در نهایت، محتویات معده که احتمالاً با استفراغ از مری خارج شده و به محیط بیرون پس داده شده بود، بلافاصله توسط رسوبات کرتاسه پوشانده و تبدیل به این فسیل نادر شده است. این سند، یک تصویر تکان‌دهنده از لحظه نبرد اکولوژیکی را فریز کرده است.

---

مظنون اصلی؛ کدام دایناسور این پتروسور را بلعید؟

تعیین هویت شکارچی که باکی‌ریبو واریدزا را بلعیده، نیازمند تحلیل دقیق اکوسیستم محلی کرتاسه و مقایسه ویژگی‌های فسیلی با دایناسورهای بزرگ شناخته شده در آن منطقه است. اگرچه اسکلت کامل شکارچی در این کشف وجود ندارد، اما شواهد موجود، دیرینه‌شناسان را به سمت گروه خاصی از دایناسورها سوق می‌دهد: اسپاینوسوریدها (Spinosauridae).

دلایل گرایش به اسپاینوسوریدها:

1. محیط زیست و زیستگاه: اسپاینوسوریدها (مانند اسپینوسوروس، بری‌زور، و سوری‌موموس که در آمریکای جنوبی و آفریقا شناخته شده‌اند) در زیستگاه‌های رودخانه‌ای، تالابی و دلتاهای غنی از آب زندگی می‌کردند. این محیط‌ها، بستر اصلی برای کشف پتروسورها و ماهی‌های فراوان در برزیل کرتاسه بوده‌اند.
2. تغذیه ماهی‌خوار و ساختار فک: اسپاینوسوریدها به عنوان شکارچیان اصلی آبزی شناخته می‌شوند. آن‌ها متخصص ماهی‌خواری بودند. رژیم غذایی آن‌ها شامل ماهی‌های بزرگ تا متوسط بود. باکی‌ریبو، یک پتروسور ماهی‌خوار بوده است. یک شکارچی که به شکار ماهی عادت دارد، احتمالاً با طعمه‌های پروازی کوچک‌تر مانند پتروسورها نیز تعامل داشته است.
3. ساختار فک و بلع: اسپاینوسوریدها اغلب دارای جمجمه‌های کشیده و دندان‌هایی مخروطی شکل بودند که برای نگه داشتن طعمه‌های لغزنده مانند ماهی و پتروسور مناسب بود، اما برای پاره کردن گوشت به شیوه‌ای که تی‌رکس انجام می‌داد، طراحی نشده بودند. این ساختار فک، برای بلعیدن طعمه‌های نسبتاً کامل، مانند آنچه برای باکی‌ریبو اتفاق افتاده، سازگارتر است.
4. شواهد مستقیم از بقایای نزدیک: توده استفراغ در نزدیکی اسکلت بسیار بزرگ یک ترانوور یافت شد که دیرینه‌شناسان آن را به خانواده اسپاینوسوریدها یا یک گروه نزدیک به آن‌ها نسبت داده‌اند. با توجه به نزدیکی مکانی و همزمانی بقایا، این دایناسور، محتمل‌ترین نامزد برای نقش شکارچی است.

مقایسه با سایر ترانوورها:

• کارکارودونتوسوریدها (Carcharodontosaurids): این گروه، که اغلب شکارچیان خشکی فعال بودند، دندان‌های دندانه‌دار و اره‌ای شکل برای بریدن گوشت داشتند. اگر آن‌ها طعمه‌ای را می‌بلعیدند، انتظار می‌رود که آسیب‌های بسیار شدیدتری به استخوان‌های پتروسور وارد شده باشد.
• تیرانوسوریدها (Tyrannosaurids): اگرچه تیرانوسوریدها در این دوره در آمریکای جنوبی حضور نداشتند، اما اگر بودند، دندان‌های لگ‌مانند آن‌ها (Fang-like teeth) به راحتی استخوان‌های باکی‌ریبو را خرد می‌کرد.

نتیجه‌گیری علمی بر این اساس است که شکارچی، موجودی بوده که در محیط‌های آبی فعال بوده و استراتژی شکار آن، مبتنی بر نگه داشتن و بلعیدن سریع بوده است، نه خرد کردن طعمه در دهان. این توضیحات، اسپاینوسوریدها را در صدر فهرست مظنونین قرار می‌دهد.

---

چرا این کشف برای علم انقلابی است؟

این کشف، صرفاً اضافه کردن یک نام جدید به فهرست پتروسورها نیست؛ بلکه یک پنجره مستقیم به تعاملات زیستی پیچیده‌ای است که تاکنون صرفاً بر اساس حدس و گمان‌های مبتنی بر مورفولوژی (ریخت‌شناسی) شکل گرفته بود. انقلابی بودن این یافته، در همزمانی شواهد نهفته است.

۱. بازسازی مستقیم زنجیره غذایی:
اهمیت اساسی این توده در آن است که یک «لینک میانی» را در زنجیره غذایی کرتاسه ثابت می‌کند. ما نه تنها پتروسور (شکار)، بلکه ماهی‌های (طعمه پتروسور) و دایناسور (شکارچی پتروسور) را در یک قاب واحد داریم. این یک تصویر سه‌بعدی فوری از تعاملات است:

$$
\text{ماهی} \rightarrow \text{پتروسور (باکی‌ریبو)} \rightarrow \text{اسپاینوسورید (شکارچی بزرگ)} $$

این توالی، شواهد تجربی محکمی را برای نحوه مصرف انرژی در آن اکوسیستم فراهم می‌آورد که بسیار ارزشمندتر از یافتن استخوان‌های جداگانه است.

۲. شرایط زیست‌محیطی لحظه‌ای:
کشف استفراغ فسیلی، تصویری دقیق از شرایط آب و هوایی و محیطی در آن لحظه ارائه می‌دهد. دفن سریع، نشان‌دهنده رویدادی ناگهانی و پرآشوب در محیط بوده است (مثلاً سیل ناگهانی یا فرونشست زمین). این نشان می‌دهد که اکوسیستم‌های کرتاسه، با وجود غنای زیستی، می‌توانستند به سرعت از تعادل خارج شده و فاجعه‌بار باشند.

۳. شناخت تعاملات شکارچی-شکار غیرمعمول:
این کشف نشان می‌دهد که حتی شکارچیان متخصص آبزی مانند اسپاینوسوریدها، از هر فرصتی برای کسب انرژی استفاده می‌کردند، حتی اگر طعمه آن‌ها، خود شکارچی دیگری (پتروسور ماهی‌خوار) باشد. این نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری بالا در رژیم غذایی شکارچیان بزرگ بوده است. همچنین، وجود چهار ماهی دیگر در کنار پتروسور، نشان می‌دهد که دایناسور شکارچی، غذای خود را از تجمعات ماهی (احتمالاً در یک مکان تغذیه) به دست آورده است.

۴. شواهد فرآیند فیزیولوژیکی:
این فسیل، شواهد مستقیمی از فرآیندهای فیزیولوژیکی ناخوشایند (مانند استفراغ ناشی از انسداد یا مسمومیت) در خزندگان ماقبل تاریخ فراهم می‌کند. این امر به درک بهتر بیولوژی رفتاری و پاتولوژی (بیماری‌شناسی) دایناسورها کمک می‌کند.

به طور خلاصه، این توده کوچک، یک واحد اطلاعاتی کامل است که بیش از آنچه یک موزه از استخوان‌های مجزا می‌تواند نشان دهد، درباره اکولوژی، رفتار و شرایط محیطی کرتاسه به ما می‌آموزد.

---

نخستین پتروسور پالیده‌خوار در برزیل؛ پیامدهای تکاملی

کشف باکی‌ریبو واریدزا نه تنها غنای اکولوژیکی منطقه را برجسته می‌سازد، بلکه نقش آن در شجره‌نامه تکاملی پتروسورها نیز پیامدهای مهمی دارد. تا پیش از این، استراتژی‌های تغذیه‌ای پالیده‌خواری (Filter Feeding) در میان پتروسورها به صورت فرضی مطرح شده بود، اما شواهد مستقیمی از گونه‌هایی با ساختار دندانی کاملاً منطبق بر این فرضیه، به خصوص در آمریکای جنوبی، نادر بود.

جایگاه در شجره تکاملی:

باکی‌ریبو احتمالاً متعلق به گروه پتروسورهای کوچک‌تر و مرتبط با نازوسترنیا (Nazoa-sterna) یا شاخه‌های پایینی از تئتروداکتیلوئیدها (Pterodactyloids) است. با این حال، دندان‌های شانه‌مانند آن، آن را از تئتروداکتیل‌های نوک‌تیز رایج‌تر متمایز می‌کند.

تغییر در درک تکامل پتروسورها:

1. تنوع استراتژی‌های تغذیه‌ای: این کشف تأیید می‌کند که پتروسورها، مانند پرندگان و خفاش‌ها، در طول دوران کرتاسه، دامنه بسیار وسیع‌تری از رژیم‌های غذایی را اشغال کرده بودند تا تصور می‌شد. برخی صرفاً ماهی‌خوار یا گوشت‌خوار نبودند؛ بلکه برخی مسیر تکاملی خاصی را برای بهره‌برداری از منابع غذایی بسیار ریز انتخاب کرده بودند.
2. تکامل موازی با پرندگان دریایی: این نشان می‌دهد که فشار محیطی برای بهره‌برداری از منابع فراوان اما کوچک در محیط‌های آبی، منجر به تکامل ساختارهای تخصصی پالیده‌خواری در دو خط تکاملی مجزا (پتروسورها و نهنگ‌های پستاندار) شده است. این یک یادآور قوی از قدرت قوانین انتخاب طبیعی در شکل دادن به سازگاری‌هاست.
3. تأثیر محیط رودخانه‌ای: حضور این گونه در یک محیط رودخانه‌ای-تالابی (برخلاف محیط‌های ساحلی باز که اغلب پتروسورهای بزرگتر در آن یافت می‌شوند)، نشان می‌دهد که این استراتژی تغذیه‌ای در زیستگاه‌های داخلی آب شیرین نیز مزیت رقابتی داشته است. این امر، درک ما از اکوسیستم‌های داخلی کرتاسه را گسترش می‌دهد.

این پتروسور جدید، پل ارتباطی بین درک ما از پتروسورهای ماهی‌خوار کلاسیک و فرضیه‌های مربوط به موجودات پالیده‌خوار در این گروه است، و ابعاد جدیدی به تنوع زیستی آن‌ها می‌بخشد.

---

پشت‌پرده تحقیقات؛ روش‌های علمی تحلیل توده فسیل‌شده

حفظ و تحلیل موفقیت‌آمیز بقایایی که در یک ماتریکس سنگی سخت و درهم‌تنیده قرار دارند، نیازمند به‌کارگیری مجموعه‌ای از فناوری‌های پیشرفته دیرینه‌شناسی است. تحلیل توده استفراغ فسیلی باکی‌ریبو، یک آزمایشگاه چند رشته‌ای از ژئولوژی، فیزیک و زیست‌شناسی را طلب می‌کرد.

۱. تصویربرداری میکروسی‌تی (Micro-CT Scanning):
این فناوری، سنگ بنای تحلیل بود. نمونه فسیلی در یک اسکنر سی‌تی اسکن با وضوح بالا قرار گرفت. اشعه ایکس از زوایای مختلف به نمونه تابانده شد و صدها تصویر دوبعدی تولید شد که تفاوت چگالی بین استخوان‌ها (چگالی بالاتر) و ماتریس سنگی (چگالی پایین‌تر) را نشان می‌داد. سپس، این تصاویر با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی سه‌بعدی بازسازی شدند. این فرآیند، امکان نقشه‌برداری دقیق از محل قرارگیری تکه‌های استخوان پتروسور، ماهی‌ها و همچنین شکستگی‌های ایجاد شده توسط دایناسور شکارچی را فراهم کرد، بدون آنکه نیاز به خرد کردن سنگ باشد.

۲. تحلیل رسوب‌شناسی (Sedimentological Analysis):
دانشمندان بافت رسوبی اطراف بقایا را بررسی کردند. این تحلیل شامل اندازه‌گیری اندازه ذرات (Particle Size Analysis) و ترکیب کانی‌شناسی بود. مشاهده شد که ماتریکس نگهدارنده توده، عمدتاً از سیلت‌های بسیار ریز و میکروکربنات‌ها تشکیل شده است. این یافته، فرضیه «دفن سریع» را تأیید کرد، زیرا مواد درشت‌تر (شن) امکان تراکم سریع و انسداد فضای خالی را نمی‌دادند.

۳. پژوهش‌های مقایسه‌ای ریخت‌شناسی:
برای شناسایی گونه جدید پتروسور، بقایای استخوانی جداسازی‌شده با کاتالوگ‌های گسترده‌ای از فسیل‌های پتروسورهای شناخته شده در منطقه کرتاسه برزیل مقایسه شدند. ویژگی‌های دندانی و نسبت‌های استخوان‌های بلند بال، معیار اصلی برای تعیین تفاوت با گونه‌های موجود بود.

۴. روش‌های سن‌سنجی (Dating Methods):
سن دقیق لایه زمین‌شناسی، از طریق روش‌های ژئولوژیکی منطقه‌ای (Stratigraphy) و تأیید سن لایه‌های آتشفشانی اطراف (در صورت وجود، با استفاده از روش‌های رادیومتریک مانند ایزوتوپ‌های آرگون-آرگون)، انجام شد. نتایج، سن ۱۱۰ میلیون سال (اواخر کرتاسه پیشین) را تأیید کردند.

۵. تشخیص گونه جدید از تکه‌های ناقص:
بزرگترین چالش، تشخیص گونه جدید از روی بقایای تکه‌تکه بود. تیم از رویکرد «تجمع شواهد» استفاده کرد. ویژگی‌های منحصر به فردی مانند الگوی دندان‌ها (که حتی در قطعات کوچک قابل تشخیص بود) در کنار ناهماهنگی‌های ریخت‌شناسی کلی با سایر پتروسورهای شناخته‌شده، وزن کافی برای اعلام یک گونه جدید را فراهم آورد. این روش، تضمین می‌کند که گونه کشف شده، یک پتروسور بالغ بوده و نه یک نوزاد از یک گونه شناخته شده.

---

بازسازی اکوسیستم ۱۱۰ میلیون سال قبل بر اساس تنها یک توده فسیلی

برداشت‌های ما از اکوسیستم‌های کرتاسه برزیل، به طور سنتی بر روی فسیل‌های بزرگ و مشخص استوار بوده است. اما این توده استفراغ، یک میکرواکوپ را به این تصویر بزرگ اضافه می‌کند و جزئیات ظریف‌تری از تعاملات روزمره را آشکار می‌سازد. اکوسیستم کرتاسه در این منطقه، یک زیست‌بوم آبی-خشکی دینامیک بود.

ویژگی‌های اکوسیستم آبی-خشکی کرتاسه در برزیل:

1. حضور رودخانه‌ها و تالاب‌های گسترده: منطقه کشف، نشان‌دهنده یک سیستم رودخانه‌ای بزرگ و پیچیده بوده است که احتمالاً به یک دریای داخلی یا اقیانوس در حال شکل‌گیری متصل می‌شده است. این محیط‌ها، با جریان‌های آب شیرین، باتلاق‌ها، و دشت‌های سیلابی متناوب مشخص می‌شدند.
2. پوشش گیاهی غنی: حضور منابع غذایی برای ماهی‌های فراوان و پتروسورها، حاکی از پوشش گیاهی گسترده‌ای در اطراف آبراه‌ها بوده است. این پوشش احتمالاً شامل سرخس‌ها، مخروطیان اولیه و احتمالاً برخی از گیاهان گلدار اولیه بوده است که سایه و مواد آلی را به آب تزریق می‌کردند.
3. سلطه شکارچیان بزرگ: حضور اسپاینوسوریدها (مظنون اصلی) نشان‌دهنده وجود سلسله مراتبی قوی در راس هرم غذایی است. این دایناسورها، شکارچیان اوج (Apex Predators) بودند و در بزرگترین آبراه‌های منطقه حکمرانی می‌کردند.
4. تنوع زیستی آبزی: وجود چهار گونه ماهی متفاوت در معده دایناسور، شاهدی بر غنای تنوع زیستی در آب‌های آن زمان است. این ماهی‌ها، ستون فقرات بسیاری از اکوسیستم‌های آبی آن دوران را تشکیل می‌دادند و طعمه‌ای عالی برای شکارچیان مختلف محسوب می‌شدند.

معرفی کوتاه دیگر گونه‌های هم‌زیست (بر اساس شواهد کلی منطقه):

• دایناسورهای ترانوور دیگر: علاوه بر اسپاینوسوریدها، احتمالاً کارنوتورها (Carnotaurinae) نیز در خشکی‌های اطراف فعال بودند.
• سوسماران و لاک‌پشت‌ها: محیط‌های آبی کرتاسه برزیل مملو از لاک‌پشت‌های بزرگ آبزی و سوسماران بزرگی مانند ساروسورها (Sarcosuchus) بوده است که از شکارچیان بزرگ دیگر در منطقه محسوب می‌شدند.
• پتروسورهای رقیب: باکی‌ریبو تنها پتروسور نبوده است. گونه‌های بزرگتر ماهی‌خوار از خانواده آزداریدا (Azhdarchidae) نیز احتمالاً در حال شکار در همان محیط بودند، که این امر رقابت اکولوژیکی را در سطوح مختلف نشان می‌دهد.

توده استفراغ فسیلی، مانند یک لنز، تصویری متمرکز از این اکوسیستم پیچیده را ارائه می‌دهد، جایی که شکارچیان بزرگ از منابع مختلف تغذیه می‌کردند و گونه‌های تخصصی مانند باکی‌ریبو برای استفاده از منابع غذایی ریزتر تکامل یافته بودند.

---

چرا چنین کشف‌هایی نادر اما فوق‌العاده‌اند؟

کشف فسیل‌ها به طور کلی، یک رخداد نادر در مقیاس زمان زمین‌شناسی است. اما کشف یک رویداد رفتاری خاص مانند استفراغ، که در آن بقایای چندین موجود حفظ شده باشند، یک تصادف کیهانی است.

احتمال وقوع رویدادهای طبیعی:

فرایند هضم در اکثر حیوانات زنده، به طور مؤثری بقایای استخوانی را متلاشی می‌کند. آنزیم‌های قوی معده (مانند اسید هیدروکلریک) و فعالیت میکروبی، حتی در شرایط دفن نسبتاً سریع، اغلب به بقایای نرم و شکننده آسیب می‌رسانند.

برای شکل‌گیری یک استفراغ فسیل‌شده، چندین شرط متوالی باید همزمان محقق شوند:

1. نیاز به استفراغ: دایناسور باید به دلیل عوامل استرس‌زا یا انسداد، عمل استفراغ را انجام دهد.
2. عدم هضم کامل: محتویات باید به قدری سریع بالا آورده شوند که آنزیم‌ها فرصت تجزیه اولیه را نداشته باشند.
3. دفن فوری در محیط کم‌اکسیژن: بلافاصله پس از بالا آوردن، این محتویات باید توسط رسوبات ریزدانه و کم‌اکسیژن پوشانده شوند. در محیط‌های رودخانه‌ای، جریان آب و باد اغلب بقایای سبک‌تر را پراکنده یا تجزیه می‌کند.
4. پایداری شیمیایی: ترکیبات شیمیایی معده نباید آنقدر اسیدی می‌بود که بلافاصله شروع به انحلال استخوان‌ها کند، اما باید برای شروع فرآیند کانی‌سازی مناسب باشد.

اهمیت تصادف‌های طبیعی:

این مجموعه از تصادف‌ها، آنقدر بعید است که تعداد بسیار کمی از چنین فسیل‌هایی در سوابق زمین‌شناختی شناسایی شده‌اند. هر مورد کشف‌شده، یک «نقطه داده» فوق‌العاده ارزشمند در زمینه زیست‌شناسی رفتاری دایناسورها محسوب می‌شود. یک لحظه دردآور برای دایناسور شکارچی، که منجر به دفع محتویات معده شد، تبدیل به یک سند علمی جاودانه شده است که می‌تواند برای همیشه تفسیرهای ما از اکولوژی کرتاسه را شکل دهد. این فرآیند نشان می‌دهد که چگونه حوادث تصادفی می‌توانند نتایجی با ارزش علمی بسیار بالا به همراه داشته باشند.

---

این کشف چه معنایی برای آینده دیرینه‌شناسی دارد؟

کشف توده استفراغ حاوی باکی‌ریبو واریدزا، تأثیرات ماندگاری بر مسیر تحقیقات آینده در دیرینه‌شناسی خواهد داشت و روش‌های پژوهشی را هدایت خواهد کرد.

۱. اهمیت پژوهش‌های ارتباط بین‌گونه‌ای:
این کشف، اهمیت مطالعه نمونه‌هایی را که حاوی بقایای چندین گونه هستند، برجسته می‌سازد. دیرینه‌شناسان اکنون انگیزه بیشتری خواهند داشت تا نمونه‌های ترانوورهای بزرگ را با دقت بیشتری برای یافتن شواهد محتویات معدی بررسی کنند، به جای تمرکز صرف بر روی اسکلت اصلی. این امر می‌تواند به کشف روابط تغذیه‌ای پنهان بین گونه‌هایی منجر شود که هرگز به صورت مجزا ارتباطی بینشان برقرار نشده بود.

۲. توسعه مدل‌های اکولوژیک دیرینه (Paleoecological Models):
با داشتن شواهد مستقیم از مصرف پتروسور توسط اسپاینوسوریدها، مدل‌های رایانه‌ای و تحلیلی اکوسیستم کرتاسه باید بازبینی شوند. این یافته‌ها کمک می‌کنند تا «تراکم انرژی» (Energy Flow) در این زیست‌بوم‌ها با دقت بیشتری محاسبه شود و سهم پتروسورها در تغذیه شکارچیان بزرگ مشخص گردد. همچنین، کشف گونه پالیده‌خوار جدید، نیاز به مدل‌سازی منابع غذایی میکروسکوپی و مزوپتوژیک (Mesopelagic) در آن آب‌ها را افزایش می‌دهد.

۳. نقش در توسعه فناوری‌های تحلیل فسیل:
نیاز به استخراج و مطالعه دقیق محتویات توده‌های فسیلی سخت، پیشرفت در روش‌های تصویربرداری غیرمخرب مانند میکروسی‌تی و روش‌های پیشرفته‌تر طیف‌سنجی (Spectroscopy) برای شناسایی باقی‌مانده‌های بیوشیمیایی را تسریع خواهد کرد. این امر به محققان اجازه می‌دهد تا نه تنها ساختار، بلکه محتوای مولکولی غذاهای فسیلی را نیز بررسی کنند.

۴. چشم‌انداز آینده:
این کشف به ما یادآوری می‌کند که بیش از ۷۰ درصد از حیات روی زمین، در اقیانوس‌ها و آبراه‌ها جریان داشته است. تمرکز تحقیقات آینده باید به سمت یافتن شواهدی از این محیط‌های آبی کرتاسه معطوف شود، زیرا شرایط حفظی بهتر در محیط‌های آبی (مانند رسوبات دریاچه‌ای و دلتایی) پتانسیل بیشتری برای حفظ چنین تعاملات دقیقی دارند.

---

نتیجه‌گیری جامع

کشف توده استفراغ فسیلی که حاوی بقایای پتروسور جدید باکی‌ریبو واریدزا و ماهی‌های فراوان است، نقطه عطفی در دیرینه‌شناسی کرتاسه برزیل محسوب می‌شود. این نمونه، که محصول یک تصادف زمین‌شناختی نادر است، روایتی قدرتمند و مستند از یک تراژدی زیستی ۱۱۰ میلیون سال پیش را ارائه می‌دهد؛ روایتی که در آن یک شکارچی بزرگ، یک پتروسور پالیده‌خوار را به همراه وعده غذایی‌اش بلعیده و این محتویات به لطف دفن سریع در رسوبات ریزدانه، در برابر گذر زمان محافظت شده‌اند.

باکی‌ریبو واریدزا، با دندان‌های شانه‌مانند خود، نه تنها یک گونه جدید است، بلکه نمادی از تنوع شگفت‌انگیز استراتژی‌های تغذیه‌ای است که در میان خزندگان پرنده آن دوران وجود داشته است. مقایسه مکانیزم تغذیه‌اش با نهنگ‌های بالین‌دار امروزی، عمق تکامل همگرا را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، حضور این بقایا در معده یک دایناسور احتمالی اسپاینوسورید، زنجیره غذایی آن زمان را با وضوحی بی‌سابقه مشخص می‌کند و بر نقش محوری محیط‌های رودخانه‌ای در حفظ شواهد زیستی تأکید می‌ورزد.

این کشف، اهمیت روش‌های تصویربرداری پیشرفته مانند میکروسی‌تی را در آشکار ساختن رازهای نهفته در دل سنگ‌ها به اثبات رساند. در نهایت، عظمت این یافته نه در اندازه استخوان‌ها، بلکه در اطلاعات فشرده‌ای است که این «لحظه شکار» به ما منتقل می‌کند؛ یادآور این حقیقت که در دل کوچک‌ترین و عجیب‌ترین فسیل‌ها، بزرگترین اسرار تاریخ حیات زمین نهفته است.

این مقاله پژوهشی در مجله علمی Scientific Reports انتشار یافته است.

---

پرسش‌های متداول (FAQ)

۱. استفراغ فسیل‌شده دقیقاً چگونه تشکیل می‌شود و چرا این‌قدر نادر است؟

استفراغ فسیل‌شده (Emesis Fossil) زمانی شکل می‌گیرد که محتویات معده موجودی به طور ناگهانی و قبل از هضم کامل، به بیرون بازگردانده شده و بلافاصله در محیطی کم‌اکسیژن و غنی از رسوبات ریزدانه دفن شود. این فرآیند به طور ذاتی نادر است زیرا نیازمند یک زنجیره طولانی از خوش‌شانسی‌های زمین‌شناختی است: اول، وقوع خود عمل استفراغ (که یک رخداد رفتاری تحت استرس است)؛ دوم، سرعت بسیار بالای دفن توسط سیل یا رانش گل و لای که مانع تجزیه میکروبی می‌شود؛ و سوم، حفظ ساختارهای ظریف استخوانی در برابر فرسایش فیزیکی و شیمیایی در طول میلیون‌ها سال. کوپرولیت‌ها (مدفوع) رایج‌ترند زیرا فرآیند هضم کامل شده و مواد دفعی به آرامی در محیط رسوب می‌کنند.

۲. چه عواملی باعث شد دیرینه‌شناسان تشخیص دهند این توده «استفراغ» است نه چیز دیگر؟

چندین سرنخ علمی این تشخیص را تأیید کردند: اول، حفظ ساختار سه‌بعدی: قطعات استخوانی پتروسور و ماهی‌ها در مقایسه با یک کوپرولیت، کمتر فشرده شده و شکل ارگانیک خود را حفظ کرده بودند. دوم، عدم تجزیه کامل: شواهدی از آنزیم‌های گوارشی یا تخریب اسیدی قوی وجود نداشت که نشان دهد مواد به طور کامل در معده حل شده‌اند. سوم، محتوای نامتجانس: وجود بقایای چندین طعمه مجزا که به صورت دسته‌ای کنار هم قرار گرفته‌اند، اما شواهدی از حرکت در دستگاه گوارش طولانی مدت (مانند کوپرولیت) نشان نمی‌دهند، دلالت بر این دارد که این توده، محصول یک رویداد دفع ناگهانی بوده است.

۳. چه شواهدی نشان می‌دهد شکارچی احتمالاً اسپاینوسورید بوده است؟

شواهد به صورت غیرمستقیم اما قوی استوار است. محل کشف در حوضه آراپاریپینا، که به خاطر فسیل‌های غنی آبزی‌اش مشهور است، محل غالب برای یافتن اسپاینوسوریدها (مانند سوری‌موموس) در آن دوره بوده است. اسپاینوسوریدها شکارچیان اصلی آبزی بودند که بر روی ماهی‌ها و حیوانات رودخانه‌ای تخصص داشتند. علاوه بر این، بقایای پتروسور، علائمی از خرد شدن شدید دندانی (که در ترانوورهای تیغه‌دندان مانند کارکارودونتوسوریدها رایج است) را نشان نمی‌دهد، بلکه بیشتر نشان‌دهنده بلعیدن کامل یا آسیب ناشی از گیر کردن در فک‌های مخروطی شکل اسپاینوسوریدها است.

۴. دندان‌های شانه‌دار پتروسور چه کاربرد تکاملی داشته‌اند؟

دندان‌های شانه‌دار (Comb-like Dentition) باکی‌ریبو واریدزا، یک سازگاری تکاملی برای پالیده‌خواری (Filter Feeding) هستند. این دندان‌های ریز و متراکم، به گونه‌ای عمل می‌کردند که وقتی پتروسور با دهان باز از روی سطح آب عبور می‌کرد، آب به بیرون می‌ریخت اما موجودات کوچک آبزی (مانند ماهی‌های ریز یا سخت‌پوستان) بین دندان‌ها به دام می‌افتادند. این استراتژی به این پتروسور اجازه می‌داد تا از منابع غذایی فراوان و کوچک که سایر شکارچیان بزرگتر به آن توجهی نداشتند، بهره‌برداری کند و یک شکاف اکولوژیکی مهم را پر کند.

۵. چرا این کشف برای فهم زنجیره غذایی کرتاسه اهمیت دارد؟

این کشف یک مدرک مستقیم و همزمان از سه سطح زنجیره غذایی در یک محیط خاص ارائه می‌دهد: ماهی‌ها (سطح اولیه)، پتروسور (مصرف‌کننده ثانویه/تخصصی)، و دایناسور بزرگ (مصرف‌کننده سوم). این اولین بار است که چنین سندی مستقیم از شکار یک پتروسور توسط یک دایناسور بزرگ در آن منطقه به دست آمده است. این امر به ما کمک می‌کند تا میزان جریان انرژی و روابط شکارچی-شکار را با دقت بیشتری مدل‌سازی کنیم، و نشان می‌دهد که شکارچیان اوج، از منابع غذایی بسیار متنوعی تغذیه می‌کردند.

۶. آیا ممکن است گونه‌های دیگری نیز در چنین توده‌هایی کشف شوند؟

بله، احتمال کشف موارد مشابه در آینده وجود دارد، اما این امر بسیار نادر خواهد بود. هرچند شرایط لازم برای فسیل شدن استفراغ بسیار سخت‌گیرانه است، اما مناطقی مانند حوضه آراپاریپینا که به دلیل شرایط حفظی فوق‌العاده‌شان شناخته شده‌اند، محتمل‌ترین مکان‌ها برای چنین اکتشافاتی هستند. دیرینه‌شناسان اکنون به دنبال یافتن شواهدی از توده‌های گوارشی حفظ شده در سایر ترانوورهای بزرگ منطقه خواهند بود.

۷. این کشف چه تأثیری بر شناخت تکامل پتروسورها دارد؟

این کشف، اهمیت تنوع اکولوژیکی در میان پتروسورها را بسیار افزایش می‌دهد. نشان می‌دهد که پتروسورها تنها یک گروه همگن از پروازکنندگان نبودند؛ بلکه آن‌ها به طور موازی با نهنگ‌های امروزی، استراتژی‌های پالیده‌خواری را توسعه داده بودند. این امر جایگاه پتروسورها در اکوسیستم‌های کرتاسه را پیچیده‌تر و غنی‌تر می‌سازد و مرزهای میان رژیم‌های غذایی مختلف در این گروه را مبهم‌تر می‌کند.

۸. چه فناوری‌هایی برای تحلیل این فسیل استفاده شده است؟

مهم‌ترین ابزار، تصویربرداری میکروسی‌تی (Micro-CT Scanning) بود که امکان دیدن ساختار داخلی توده سنگی بدون تخریب آن را فراهم آورد. همچنین از تحلیل‌های دقیق رسوب‌شناسی برای درک شرایط دفن، و میکروسکوپ‌های الکترونی روبشی (SEM) برای بررسی جزئیات سطح دندان‌های پتروسور برای تأیید ویژگی‌های پالیده‌خواری استفاده شد.

۹. آیا امکان دارد چنین کشف‌هایی در آینده بیشتر شود؟

از نظر نظری بله، اما از نظر آماری خیر. میزان رخداد این پدیده در طول تاریخ زمین بسیار پایین بوده است. با این حال، با پیشرفت روش‌های تصویربرداری سه‌بعدی و اسکنرهای سی‌تی‌اسکن که می‌توانند بافت‌های مختلف را در ماتریکس‌های پیچیده تفکیک کنند، اکنون محققان بهتری برای شناسایی بقایای پنهان در فسیل‌های موجود مجهز هستند. این امر ممکن است به ما کمک کند تا نمونه‌های موجود را مجدداً ارزیابی کنیم و موارد پنهان را بیابیم.

۱۰. محل کشف چه ویژگی زمین‌شناسی ویژه‌ای دارد؟

محل کشف، بخشی از حوضه آراپاریپینا (Araripe Basin) در شمال شرق برزیل است که به دلیل سازندهای زمین‌شناسی کرتاسه معروف است. ویژگی اصلی این منطقه، رسوبات ریزدانه سنگ آهک و شیل است که حاصل از یک سیستم تالابی-رودخانه‌ای بسته بوده‌اند. این رسوبات به دلیل ماهیت ریزدانه و فقدان جریان قوی، شرایطی را فراهم کردند که در آن اکسیژن به سرعت کاهش یافته و امکان حفظ بقایای ارگانیک بسیار ظریف (مانند غضروف‌ها، دندان‌های ریز و حتی آثار نرم‌تن‌ها) برای بیش از ۱۰۰ میلیون سال فراهم شود.