رقیب قدیمی گوگل پس از ۳۰ سال حضور در فضای وب بازنشسته شد

پس از گذشت بیش از سی سال از آغاز عصر موتورهای جستجو و شکل‌گیری نخستین ابزارهای جستجوی وب، یکی از شناخته‌شده‌ترین و قدیمی‌ترین نام‌های این حوزه سرانجام به فعالیت خود پایان داد. Ask.com که بسیاری از کاربران قدیمی اینترنت آن را با نام اولیه‌اش یعنی Ask Jeeves می‌شناسند، در تاریخ ۱ مه ۲۰۲۶ رسماً تعطیل شد و از دنیای اینترنت خداحافظی کرد. این رویداد برای بسیاری از علاقه‌مندان به تاریخ وب، یادآور دوره‌ای است که فضای جستجو بسیار متنوع‌تر بود و نام‌هایی مانند AltaVista، Yahoo Search و Ask Jeeves نقشی مهم در مسیر رشد اینترنت ایفا می‌کردند.

اعلام تعطیلی این سرویس توسط شرکت IAC که سال‌ها مالکیت Ask را در اختیار داشته است، در قالب بیانیه‌ای رسمی منتشر شد. این شرکت توضیح داد که توقف فعالیت‌های جستجوگر Ask.com بخشی از یک تغییر استراتژیک در برنامه‌های آینده IAC است و آن‌ها قصد دارند منابع خود را به حوزه‌هایی با رشد بیشتر و نیازهای جدید کاربران اختصاص دهند. با وجود اینکه Ask سال‌هاست سهم عمده‌ای از بازار جستجو را از دست داده بود، اعلام رسمی پایان کار آن، به نوعی بسته‌شدن پرونده یکی از قدیمی‌ترین بازیگران وب محسوب می‌شود.

Ask Jeeves اولین بار در اواسط دهه ۱۹۹۰ و تقریباً همزمان با دوران شکل‌گیری موتورهای جستجوی پیشرفته‌تر وارد صحنه شد. ایده اصلی پشت این سرویس، ارائه ابزاری بود که کاربران بتوانند پرسش‌های خود را با زبان طبیعی در آن وارد کنند و پاسخ‌هایی شبیه به تعامل انسانی دریافت کنند. این نگرش نسبت به جستجو، در آن زمان نوآورانه و حتی جسورانه به شمار می‌رفت. Ask Jeeves با معرفی شخصیت محبوب «Jeeves» – یک خدمتکار مؤدب و کلاسیک با لباس رسمی – تلاش کرد تجربه‌ای دوستانه‌تر و قابل‌فهم‌تر برای کاربران ایجاد کند. در دورانی که اغلب موتورهای جستجو بر اساس کلمات کلیدی خام عمل می‌کردند و کاربران برای یافتن نتیجه مناسب باید اصطلاحات خاص و ساختارهای دقیق وارد می‌کردند، Ask Jeeves تجربه‌ای ساده‌تر و طبیعی‌تر ارائه می‌داد.

این ویژگی موجب شد Ask Jeeves توجه میلیون‌ها کاربر را به خود جلب کند. بسیاری از کاربران مخصوصاً در آمریکا و اروپا، در سال‌های آغازین اینترنت به سراغ این سرویس می‌رفتند تا پرسش‌هایی مانند «چگونه فلان کار را انجام دهم؟» یا «بهترین روش برای … چیست؟» را مطرح کنند. موتور جستجو سپس با استفاده از پایگاه داده‌ داخلی و الگوریتم‌های ساده‌تری نسبت به امروز، سعی می‌کرد پاسخ مستقیم ارائه دهد. اگرچه این سیستم محدودیت‌های زیادی داشت، اما در زمان خود پیشرو محسوب می‌شد و حتی بعدها الهام‌بخش بسیاری از ایده‌های مرتبط با جستجوی محاوره‌ای شد.

در دهه ۲۰۰۰، با رشد سریع گوگل و توسعه الگوریتم رتبه‌بندی بسیار پیشرفته‌ آن یعنی PageRank، سایر موتورهای جستجو از جمله Ask به تدریج سهم خود را از دست دادند. در همین دوران بود که Ask Jeeves تغییرات گسترده‌ای را تجربه کرد. شخصیت Jeeves به دلیل فشارهای تجاری و تلاش برای مدرن‌سازی برند، از لوگو و هویت بصری سرویس حذف شد و نام آن رسماً به Ask.com تغییر یافت. هدف این تغییرات، فاصله گرفتن از تصویر یک سرویس سرگرم‌کننده و تبدیل شدن به رقیبی جدی برای موتورهای جستجوی حرفه‌ای بود. با این حال، این تغییرات نتوانستند جایگاه Ask را احیا کنند.

در سال‌های بعدی، Ask چندین بار مسیر خود را عوض کرد. در دوره‌ای تلاش کرد بر جستجوی مبتنی بر پاسخ مستقیم تمرکز کند. در مقطعی دیگر سعی کرد به یک پلتفرم پرسش و پاسخ شبیه Yahoo Answers تبدیل شود. در دوره‌ای نیز روی موضوعات محبوب و ترندها سرمایه‌گذاری کرد. اما مشکل اصلی Ask این بود که نتوانست در برابر سرعت رشد فناوری موتورهای جستجو و حجم عظیم داده‌های مورد استفاده توسط گوگل رقابت کند. الگوریتم‌های گوگل بسیار هوشمندتر، دقیق‌تر و مرتبط‌تر بودند و تجربه بهتری ارائه می‌دادند.

با گذر زمان، سهم Ask از بازار جستجو به کمتر از یک درصد رسید. بسیاری از کاربران جدید اینترنت حتی نام Ask را نشنیده بودند و آن را تجربه نکرده بودند. اما برای کاربران قدیمی‌تر، Ask همچنان یادآور دورانی بود که وب آزادتر، متنوع‌تر و شلوغ‌تر بود. دورانی که هر موتور جستجویی شخصیت، سبک و استراتژی ویژه خود را داشت.

بیانیه خداحافظی IAC در وب‌سایت رسمی Ask منتشر شد؛ بیانیه‌ای که لحنی احساسی و محترمانه داشت. در این پیام آمده بود: «یک جستجوی بسیار عالی باید به پایان برسد.» در ادامه متن، از مهندسان، طراحان، برنامه‌نویسان، مدیران محصول و همه کسانی که در طول سه دهه برای توسعه و نگهداری Ask تلاش کرده بودند، قدردانی شد. همچنین از میلیون‌ها کاربری که طی این سال‌ها به این سرویس اعتماد کرده و پرسش‌های خود را در آن مطرح کرده بودند نیز تشکر شد.

با وجود اینکه Ask دیگر آن قدرت و نفوذ گذشته را نداشت، اما نمی‌توان نقش آن را در شکل‌گیری مسیر تعامل انسان با اطلاعات در اینترنت نادیده گرفت. ایده پرسیدن پرسش به زبان طبیعی چیزی بود که Ask سال‌ها قبل از اینکه هوش مصنوعی‌های امروزی متولد شوند مطرح کرده بود. امروزه ابزارهای جستجو در حال حرکت به سوی سیستم‌هایی هستند که سؤالات طبیعی را درک می‌کنند، گفت‌وگو انجام می‌دهند و پاسخ‌هایی ارائه می‌دهند که با سبک تفکر انسان هماهنگ‌تر است؛ دقیقاً همان هدفی که Ask Jeeves در دهه ۹۰ میلادی دنبال می‌کرد.

تغییر چشم‌انداز جستجو در اینترنت، باعث شده برخی کارشناسان تعطیلی Ask را نشانه‌ای از کاهش تنوع موتورهای جستجو بدانند. در دهه ۱۹۹۰ و اوایل ۲۰۰۰، ده‌ها موتور جستجو فعال بودند؛ هرکدام با رویکرد متفاوت، الگوریتم خاص و جامعه کاربری مخصوص به خود. اما امروز فضای جستجو به شکل بی‌سابقه‌ای محدود شده و تنها چند نام بزرگ بر آن تسلط دارند. به‌ویژه رشد هوش مصنوعی مولد و ابزارهای گفت‌وگومحور باعث شده روش سنتی جستجو تا حد زیادی دگرگون شود.

با این حال، Ask میراثی ماندگار بر جای گذاشته است. هرچند این پلتفرم از نظر فناوری نتوانست در سال‌های اخیر رقابتی باقی بماند، اما ایده مرکزی آن – یعنی جستجو بر اساس پرسش‌های انسانی – اکنون در قلب بسیاری از فناوری‌های مدرن قرار دارد. حتی برخی از تحلیلگران معتقدند اگر Ask Jeeves با معماری امروزی هوش مصنوعی ساخته می‌شد، احتمالاً می‌توانست دوباره به یکی از بازیگران مهم عرصه جستجو تبدیل شود. زیرا تجربه کاربری طراحی‌شده برای آن، بسیار نزدیک به روشی بود که امروزه کاربران با ابزارهای هوشمند تعامل دارند.

شرکت IAC در پایان پیام خداحافظی خود جمله‌ای نوستالژیک و کوتاه نوشت: «روح Jeeves پابرجا می‌ماند.» اشاره به Jeeves نشان می‌دهد که این شخصیت کارتونی، که نماد اولیه Ask بود، هنوز جزئی از خاطرات دیجیتال نسل قدیمی‌تر کاربران باقی مانده است. حتی برخی از کاربران در شبکه‌های اجتماعی نوشتند که Jeeves برای آن‌ها اولین چهره‌‌ای بود که در اینترنت به آن «سؤال» می‌پرسیدند. این ارتباط احساسی، بخشی از جذابیت Ask در سال‌های اولیه بود.

تعطیلی Ask.com نه‌تنها پایان یک سرویس است، بلکه یادآور این نکته است که دنیای وب همواره در حال تغییر است. سرویس‌هایی که زمانی بسیار محبوب بودند، ممکن است به مرور زمان جای خود را به فناوری‌های جدیدتر بدهند. همان‌طور که Ask جایگزین برخی موتورهای قدیمی‌تر شد، اکنون خود نیز در برابر موج جدیدی از فناوری‌ها مثل جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی کنار رفته است. اما نقش آن در تاریخ اینترنت همچنان ثبت شده و باقی خواهد ماند.

در نهایت، Ask.com اگرچه دیگر فعالیتی در قالب موتور جستجو نخواهد داشت، اما میراث آن در شکل‌گیری مسیر تکامل جستجو و تعامل انسان با ماشین زنده است. مفهومی که این پلتفرم بر آن بنا شده بود – یعنی پاسخ‌محور بودن و پرسیدن سؤال به زبان طبیعی – اکنون به یکی از ارکان اصلی سیستم‌های هوش مصنوعی تبدیل شده است. از این نظر، Ask شاید زودتر از زمان خود متولد شده بود، اما ایده‌هایش امروز بیش از هر زمان دیگری معنا پیدا کرده‌اند.