پایان رویای خطی عربستان؟ واقعیت تلخ پشت توقف ابرپروژه نئوم لاین
رؤیای غیرممکن؛ آیا ابرپروژه لاین عربستان به پایان خط رسیده است؟
مقدمه: جایی که اُتُپیا با واقعیت برخورد میکند
پروژهی لاین (The Line)، جاهطلبانهترین رویای شهری دوران معاصر در عربستان سعودی، روزی قرار بود به نماد نوسازی خاورمیانه بدل شود. شهری ۱۷۰ کیلومتری در دل صحرا، محصور در دیوارهای شیشهای براق به ارتفاع ۵۰۰ متر، که نه ماشین دارد، نه جاده، نه آلودگی. این سازه قرار بود با فناوریهای آینده اداره شود و ۹ میلیون نفر را در خود جای دهد.
اما اکنون، کمتر از پنج سال پس از آغاز ساخت آن، این شهر خیالی در میانهی تپههای شن و در میان خندقها و اسکلتهای نیمهکاره خود گرفتار رکود شده است. پرسش بزرگ این روزها در رسانههای بینالمللی این است: آیا لاین، رویا یا فانتزی محمد بن سلمان، به پایان راه رسیده است؟
برای پاسخ، باید بدانیم چگونه این پروژه متولد شد، چه مسیری را طی کرد و چرا امروز با خطر توقف کامل مواجه است.
از چشمانداز ۲۰۳۰ تا رؤیای نئوم
در سال ۲۰۱۶، ولیعهد جوان عربستان، محمد بن سلمان (MBS)، از طرحی رونمایی کرد که «چشمانداز ۲۰۳۰» نام داشت؛ نقشهای بزرگ برای رهایی اقتصاد عربستان از وابستگی به نفت. قلب این برنامه، ابرپروژهای به نام نئوم (Neom) بود؛ منطقهای عظیم در شمالغرب کشور، هممرز با دریای سرخ، که قرار بود جهانی نو از علم، انرژی پاک، فناوریهای هوش مصنوعی و توریسم بسازد.
نئوم، منطقهای به وسعت کشور بلژیک، با سرمایهگذاری اولیهی ۵۰۰ میلیارد دلاری صندوق سرمایهگذاری عمومی (PIF) عربستان سعودی، قرار بود دروازهی ورود عربستان به دههی سوم قرن بیست و یکم باشد.
لاین، مهمترین جزء پروژه نئوم، در ژانویهی ۲۰۲۱ معرفی شد. محمد بن سلمان در سخنرانی تلویزیونی گفت: «این شهر خالی از جاده، خودرو و آلودگی خواهد بود؛ شهری که انسان در مرکز آن قرار دارد.» وعدهها چشمگیر بودند: سیستم حملونقل فوق سریع ۵ دقیقهای، آب و هوای کنترلشده، و پایداری کامل اکولوژیکی.
اما در پس این وعدهها، طرحی وجود داشت که از همان ابتدا از لحاظ فیزیکی و مالی غیرممکن به نظر میرسید.
طراحی غیرزمینی: معماری یا افسانهی شیشهای؟
طرح اولیهی لاین توسط شرکت آمریکایی مورفوسیس (Morphosis) در لسآنجلس تهیه شد. این مدل، شهری خطی ۱۷۰ کیلومتری بود با دو دیوارهی آینهای موازی، هرکدام ۵۰۰ متر ارتفاع و ۲۰۰ متر عرض. درون این دیوار، فضاهایی طبقاتی برای سکونت، کار، سرگرمی و حملونقل طراحی شده بودند. در حقیقت، لاین شبیه یک آسمانخراش افقی بود که از ساحل دریای سرخ تا رشتهکوههای حجاز امتداد مییافت.
ساختار پیشنهادی شامل ساختاری بتنی/فولادی با پوشش بیرونی شیشهای با بازتابندگی بالا بود. محاسبات اولیه نشان میداد برای پوشش بیرونی، به سطحی در حدود ۳۴۰ میلیون متر مربع شیشه نیاز است.
در نگاه اول، این طرح مانند آیندهای از دل داستانهای علمیتخیلی مینمود؛ اما در واقعیت، نگرانیهای مهندسی فراوانی دربارهی پایداری، تهویه، نور و هزینهی سرسامآور آن وجود داشت.
یکی از بخشهای کلیدی پروژه، «هیدن مارینا» بود؛ ناحیهای بندری در میانهی صحرا که کشتیهای غولپیکر کروز میتوانستند در آن پهلو بگیرند. بر بالای آن، قرار بود یک ساختمان ۳۰ طبقهی معلق مانند چلچراغ از قوس بندر آویزان شود. اما طراحان هشدار دادند که پویایی ساختاری چنین سازهای ممکن است به فاجعه منجر شود.
یکی از مهندسان ارشد نقل کرده است: «اگر این حجم از فولاد و شیشه آویزان شود، نیروی گشتاور ناشی از باد کافی است تا مانند آونگ حرکت کند و در نهایت فروبپاشد.»
این هشدارها اما از دید مدیران نئوم نادیده گرفته شد. پروژه ادامه یافت و صدها شرکت از سراسر جهان—از مهندسان کرهای سامسونگ تا استودیوهای طراحی بریتانیایی—به همکاری دعوت شدند.
چالشهای مهندسی سازه: بار باد و شوکهای حرارتی
دیوارهای آینهای، علاوه بر زیبایی بصری، باید در برابر دو عامل اصلی در منطقه مقاومت میکردند: بادهای صحرایی و شوکهای حرارتی شدید.
۱. بار باد (Wind Load): با ارتفاع ۵۰۰ متر و طول ۱۷۰ کیلومتر، لاین در معرض بادهایی با سرعتهای شدید قرار میگیرد. طبق مدلسازیهای اولیهی مهندسی، فشار جانبی وارد بر دیوارها میتوانست به بیش از ۴۵۰ مگاپاسکال در نقاط خاصی برسد، فشاری که برای یک سازهی پیوسته چالشبرانگیز است.
۲. تأثیر حرارتی: تغییرات دمایی بین شب و روز در بیابان عربستان میتواند به ۴۰ درجه سانتیگراد برسد. این انقباض و انبساط حرارتی مداوم، تنش زیادی بر درزها و اتصالات شیشهای وارد میآورد. مهندسان معتقد بودند که برای حفظ یکپارچگی درزها، نیاز به استفاده از مواد کامپوزیتی بسیار گرانقیمت و با دوام فوقالعاده بالاست که هزینهی اولیه را چند برابر کرد.
اعداد غیرقابل تصور: وقتی هزینه از علم جلو زد
برآوردهای اولیه میگفت ساخت لاین به حدود ۱.۶ تریلیون دلار نیاز دارد. این رقم شامل ساخت زیرساختهای اولیه، تأمین انرژی خورشیدی و بادی و نصب سیستمهای حملونقل فوقسریع بود. اما محاسبات بعدی نشان داد که تنها برای ساخت ۲۰ بخش ابتدایی (بهاصطلاح «ماژولها» که هر کدام حدود ۸.۵ کیلومتر طول دارند) بیش از ۴.۵ تریلیون دلار لازم است. در شرایطی که بودجهی سالانهی کل عربستان کمتر از ۳ تریلیون ریال (حدود ۸۰۰ میلیارد دلار) بود، این عدد رؤیایی به نظر میرسید.
میزان مصالح موردنیاز حیرتانگیز بود: هر ماژول حدود ۵.۵ میلیون متر مکعب بتن، ۳.۵ میلیون تن فولاد و پوشش شیشهای معادل کل تولید سالانهی اروپا نیاز داشت. تنها برای ساخت پایههای اولیه، دهها چالهی عظیم به قطر چند ده متر در بیابان حفر شد.
بر اساس دادههای عمومی شده در اواخر ۲۰۲۳، تخمین زده شد که لاین برای رسیدن به جمعیت هدف ۹ میلیون نفر، نیازمند احداث ۱۴۰۰ طبقه در طول ۱۷۰ کیلومتر خواهد بود، که نیازمند مساحتی معادل ۲۸۰ میلیون متر مربع فضای قابل سکونت است. این پروژه قرار بود ۱۰۰۰۰ برابر بزرگتر از اهرام ثلاثه مصر باشد.
طبق بررسی «فایننشال تایمز» (FT)، تا پایان سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار صرف آمادهسازی زمین، حفاری، زیرساخت اولیه و طراحی شده بود—اما پیشرفت فیزیکی کمتر از دو درصد برآورد میشد.
بحران نقدینگی و عقبنشینی سرمایهگذاران
نئوم قرار بود اکوسیستمی از سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی باشد. اما پس از آغاز جنگهای منطقهای و نوسانات بازار انرژی، ورود سرمایه خارجی به پروژه کاهش یافت. اغلب شرکتهای بینالمللی خواهان تضمین حقوقی قوی و شفافیت در مورد مالکیت معنوی و قراردادها بودند که عربستان از ارائهی آن سرباز زد. در نتیجه، بخش زیادی از تأمین مالی به صندوق سرمایهگذاری ملی (PIF) واگذار شد.
منابع داخلی به فارکولند گفتهاند که از اواخر ۲۰۲۳، پرداختها به پیمانکاران بینالمللی به تعویق افتاده و بعضی قراردادها لغو شدهاند. یکی از مدیران سابق نئوم گفت: «هیچکس نمیخواهد اولین قربانی سقوط بزرگترین پروژه خاورمیانه باشد. ریسک اعتباری پیوستن به لاین از مزایای آن فراتر رفت.»
همزمان، ولیعهد محمد بن سلمان دستور داد مقیاس فاز اول از ۱۶ کیلومتر به تنها ۲.۴ کیلومتر کاهش یابد؛ یعنی کمتر از دو درصد از طول هدف نهایی. اکنون سخن از تنها سه ماژول پایلوت است که در حوالی دریای سرخ ساخته میشوند تا شاید اولین ساکنان محدود در سال ۲۰۲۷ وارد شوند، آن هم در مقیاسی که بیشتر شبیه یک محوطهی نمایشی است تا شهری قابل سکونت.
چالشهای زیستمحیطی: وقتی طبیعت پاسخ میدهد
لاین از ابتدا با شعار «شهر سبز آینده» معرفی شد؛ ولی منتقدان معتقدند ساخت چنین دیوار شیشهای عظیمی در قلب طبیعت بکر شمالغرب عربستان، تضادی آشکار با محیط زیست دارد.
مطالعاتی که در اوایل ۲۰۲۴ توسط «Global Ecology Watch» منتشر شد، هشدار داد: لاین در صورت ساخت کامل، مسیر مهاجرت دهها گونه پستاندار و میلیونها پرنده را از اروپا به آفریقا مسدود خواهد کرد. این سازهی ۵۰۰ متری، عملاً یک مانع فیزیکی عظیم در مسیرهای مهاجرتی است.
محاسبهی تأثیر پرندگان:
طبق دادههای ردیابی، تخمین زده میشود که سالانه بیش از ۳۰۰ میلیون پرنده از این کریدور بیابانی عبور میکنند. برخورد پرندگان با دیوارهای شیشهای، اصلیترین نگرانی است. اگر فرض کنیم تنها ۰.۵ درصد از این پرندگان به دلیل برخورد با سطح شیشهای تلف شوند، سالانه ۱.۵ میلیون پرنده در اثر ساخت لاین جان خود را از دست خواهند داد.
همچنین مزرعههای بادی عظیم نئوم (که برای تأمین انرژی لاین طراحی شدهاند) باعث ایجاد اغتشاشات صوتی و جوی در منطقه شدهاند که بر حیات وحش محلی تأثیر منفی گذاشته است.
برخی پیشنهاد کردهاند برای کاهش خطر برخورد پرندگان، شیشهها با نقطهگذاری پوشانده شوند، اما پرندهشناسان پاسخ دادهاند: «نمیتوان مسیر پرواز را به خاطر زیبایی معمارانه ۹۰ کیلومتر دور کرد.» این امر نشان میدهد که اولویتبندی اهداف (زیبایی در مقابل بقای زیستبوم) در این پروژه دچار تضاد اساسی بود.
واقعگرایی ناگزیر: کوچک شدن رویای بزرگ
در نیمهی دوم ۲۰۲۴، روند ساخت بهشدت کند شد. صدها کارگر و طراح از «کمپهای بیابانی نئوم» خارج شدند و قراردادشان تمدید نشد. بخشی از اسکلتهای بتنی و گودالها با شن پوشانده شد تا از فرسایش جلوگیری شود. منابع خبری از «فروپاشی کامل انضباط ساخت و ساز» در مناطق دورافتادهی لاین خبر دادند.
ریان فایز، معاون مدیرعامل نئوم، در مصاحبهای اعلام کرد: «پروژه متوقف نشده، بلکه در حال بازنگری فاز نخست است.» با این حال، منابع داخلی اذعان دارند که عملاً ساخت لاین—به جز بخشی از اسکلت پیرامون مارینا و زیرساختهای اولیه—توقف کرده است.
کارشناسان میگویند حتی اگر روند فعلی ادامه یابد، تنها حدود ۵ کیلومتر از شهر تا سال ۲۰۳۰ آماده خواهد شد. این رقم در برابر وعدهی اولیهی ۱۷۰ کیلومتر، بسیار ناچیز است و عملاً مفهوم «شهر خطی» را نقض میکند.
نئوم؛ آزمایشگاه بلندپروازی محمد بن سلمان
برای درک علت پافشاری ولیعهد بر ادامهی پروژه، باید به سیاست داخلی عربستان نگاه کرد. محمد بن سلمان از زمان ولیعهدی در ۲۰۱۷، با تمرکز شدید بر «تصویر جهانی جدید از عربستان» فرمانروایی را بهنوعی بازتعریف کرده است. نئوم و لاین نه تنها پروژههای عمرانی، بلکه ابزار ژئوپلیتیکی و تبلیغاتی برای اثبات توانایی حکومت او در مدیریت دنیای پسنفت هستند.
این پروژه ابزاری برای جذب نخبگان جوان و همچنین نمایشی از قدرت مطلق فناوری و سرمایه به جهان بود. اما شکست در تحقق سریع این وعدهها، تهدیدی جدی برای اعتبار بینالمللی MBS محسوب میشود.
همانطور که یکی از مشاوران سابق شرکت «AIT» (پیمانکار طراحی دیجیتال نئوم) گفته است: «شاید شاهزاده با ساخت آینهای ۱۷۰ کیلومتری قصد داشت جهان را خیره کند، اما امروز خودش در بازتاب آن گرفتار شده است.»
جامعه محلی؛ هزینهی انسانی پیشرفت
نئوم در مناطق محل زندگی قبایل «حویطات» و «بدویهای شمال» ساخته میشود. گزارشهای حقوقبشری حاکی از آن است که از سال ۲۰۲۰ تاکنون، بیش از ۲۰ هزار نفر مجبور به ترک خانههای خود شدهاند. این تخلیهی اجباری بدون پرداخت غرامت کافی یا ارائه مسکن جایگزین مناسب صورت گرفته است.
در آوریل ۲۰۲۴، دادگاه کیفری عربستان سه نفر از معترضان بومی را به اعدام محکوم کرد؛ موضوعی که موجی از انتقاد جهانی علیه پروژه به راه انداخت. فعالان حقوق بشر این اعدامها را تلافیای برای مقاومت در برابر پروژههای توسعهای شاهزاده دانستند. این رویدادها به وجههی بینالمللی نئوم آسیب زد و شرکتهای غربی متعددی، از جمله شرکت معماری «زاها حدید» و «Bechtel»، قراردادهای همکاری را به حالت تعلیق درآوردند یا بهطور کامل لغو کردند.
تحول رؤیا به نماد هزینه
طبق دادههای ماهوارهای ناسا که در ۲۰۲۵ منتشر شد، عملیات حفاری و خطوط ساختوساز لاین از فضا بهوضوح قابل مشاهده است. دهها کیلومتر کانال برای راهآهن سریعالسیر و تونلهای زیرزمینی حفر شده، اما در بسیاری از بخشها رها شدهاند. این کانالها اکنون در تصاویر ماهوارهای چون زخمی بزرگ بر پیکر صحرا نمایان هستند.
هرچند نئوم ادعا میکند تمرکز خود را بر «مهندسی دقیق» گذاشته، اما اسناد داخلی که به دست The Economist رسیده نشان میدهد تنها ۳٪ از بودجهی پیشبینیشده بهطور واقعی در پروژه هزینه شده و بیش از نیمی از منابع صرف کمپهای مدیریتی و روابط عمومی گردیده است. این نشان میدهد که بخش بزرگی از سرمایه صرف حفظ ظاهر پروژه در رسانهها شده است.
اما حتی در این میان، چند بخش کوچک از نئوم هنوز زندهاند، زیرا جنبهی «گردشگری لوکس» و «نمادین» آنها در بودجهی PIF اولویت گرفته است:
- پیست اسکی مصنوعی تروجِنا (Trojena)، قرار است میزبان بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ شود. این پروژه به دلیل مقیاس کوچکتر و کنترل شدهتر، پیشرفت بهتری داشته است.
- شهر صنعتی اوکساگون (Oxagon) در سواحل دریای سرخ تا حدی پیشرفت داشته، زیرا بر تولید صنعتی و لجستیک متمرکز است که از نظر اقتصادی برای دولت جذابتر است.
- منطقهی مگالوکس «Sindalah» پذیرای نخستین گردشگران مرفه از اروپا و چین خواهد بود.
این در حالی است که ستونهای بتنی عظیم لاین در دل صحرا چون یادگاری از غرور مهندسی باقی ماندهاند و پروژههای مرتبط با آن عملاً به «شهر شبح» تبدیل شدهاند.
نگاه رسانههای جهان: از تحسین تا تردید
وقتی لاین معرفی شد، رسانههایی چون CNN و Bloomberg آن را «انقلابی در مفهوم شهرنشینی» دانستند و از تکنولوژیهای AR و VR ساکنان آن سخن گفتند. اما در سال ۲۰۲۴، همان منابع از «شکست بزرگ آیندهگرایی عربستان» نوشتند.
فایننشال تایمز طی گزارشی مفصل نوشت: «پروژهای که قرار بود شبیهسازی بهشت باشد، اکنون نشانهی برخورد رؤیا با فیزیک و اقتصاد است. محمد بن سلمان با وعدههایی بزرگ، بر روی سرمایهی عمومی قمار کرد که اکنون نتیجهی آن، ساختارهای نیمهکارهای است که تنها بهای سنگینی از تخریب محیط زیست به همراه داشتهاند.» نشریهی Architectural Digest نیز تأکید کرد: «در حالی که ایدهی لاین از نظر فلسفی جذاب است، از نظر عملی فراتر از چارچوب عقلانیت اقتصادی و مهندسی است.»
واقعیت تلخ: ابرپروژهای بدون مقصد
با ریزش سریع قیمت نفت در بازارهای فرضی و تأخیر در جذب سرمایههای وعده داده شده، کارشناسان اقتصادی عربستان تأکید کردهاند که حتی در بهترین سناریو (با تزریق منابع دولتی بدون پشتوانهی درآمدی)، بخش عملیاتی لاین تا سال ۲۱۳۰ تکمیل نخواهد شد. این بدان معناست که نسل کنونی شاید هرگز آن را نبیند و پروژه به یک اثر باستانی در حال ساخت تبدیل شود.
مطالعهی دانشگاه امآیتی در مقالهای تحت عنوان “Neom as Hyperreal Megalopolis” نتیجه گرفته است: «لاین بیشتر از آنکه مدل آیندهی شهر باشد، آینهای است برای بلندپروازیهای کنترلناپذیر در عصر حکمرانی نفت. ساختار آن فاقد انعطافپذیری لازم برای پاسخگویی به تغییرات جمعیتی یا اقتصادی است؛ یک مدل تکبعدی برای یک دنیای سهبعدی.»
از شور تا سکوت: بازتابی از واقعگرایی منطقهای
سرمایهگذاری در پروژههای موازی، مانند توسعهی بندر جده و شهر تفریحی ریاض جدید (Qiddiya)، جای نئوم را در بودجههای دولتی گرفته است. این پروژهها از نظر ساختاری متعارفتر و از نظر تأمین مالی قابل مدیریتتر هستند. منابع فارکولند از وزارت دارایی عربستان نقل میکنند که سهم نئوم در صندوق PIF از ۱۵٪ در ۲۰۲۲ به تنها ۵٪ در ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
در واقع، آنچه اکنون از نئوم باقی مانده، بیشتر یک برند است تا یک شهر. برندِ «آیندهی عربستان» که در تبلیغات نمایشگاه اکسپو ۲۰۳۰ از آن استفاده میشود، ولی در صحرا هنوز در مرحلهی گودبرداری مانده است.
لاین؛ در مرز ممکن و ناممکن
چرا پروژهای با این مقیاس عظیم اصلاً آغاز شد؟ پاسخ را باید در سیاست فرهنگی و رقابت جهانی جست. عربستان میخواست با امارات و سنگاپور رقابت کند و تصویری از پیشتازی فناوری ارائه دهد. اما رویای لاین نشان داد که فناوری بدون واقعگرایی مالی، تنها در حد فانتزی میماند.
یکی از معماران پروژه به فارکولند گفت: «فستینگ (Fasting) یا اَبَرتکنولوژی، جایگزین منطق مهندسی نمیشود. در لاین، ما تلاش کردیم قوانین فیزیک را خم کنیم، اما در پایان، آنها بودند که ما را خم کردند.» همچنین، تمرکز بیش از حد بر «خطی بودن» پروژه، تمامی اصول طراحی شهری پایدار و کارآمد را نادیده گرفت؛ شهری که در آن هر حرکت عمودی یا افقی باید توسط یک سیستم مرکزی مدیریت شود، بهشدت آسیبپذیر است.
نتیجهگیری: آیا رؤیای نئوم مرده است؟
لاین هنوز کاملاً متوقف نشده، اما سرعت کند آن نشانگر یک عقبنشینی استراتژیک است. احتمال دارد پروژه در قالبی بسیار کوچکتر و پراکندهتر ادامه یابد—شهرهایی مجزا بهجای دیوار شیشهای پیوسته. شاید تنها بخشهای نمایشی و گردشگری (Sindalah و Trojena) بهعنوان «نمونههای موزه» تکمیل شوند.
اما در هر حال، مفهوم نئوم دیگر از رؤیا به نمادِ شکاف میان بلندپروازی و توان اجرایی بدل شده است. درسی برای تمام کشورهایی که میخواهند با قدرت پول، قانون طبیعت را بازنویسی کنند. لاین تبدیل به یادبودی از پروژههای «آرمانشهری نفتی» شده است؛ آرمانشهری که زیر وزن محاسبات سنگین مهندسی و واقعیتهای بودجهای، فرو پاشیده است.
فارکولند (Farcoland.com): آینده فقط با آینه ساخته نمیشود؛ با پذیرش محدودیتها ساخته میشود.
❓ سوالات متداول (FAQ – Farcoland Schema 2025)
۱. پروژه لاین عربستان دقیقاً چیست؟
لاین بخشی از ابرپروژه نئوم است که قرار بود شهری خطی به طول ۱۷۰ کیلومتر و ارتفاع ۵۰۰ متر در دل صحرای شمالغرب عربستان باشد؛ بدون خودرو، با خطوط ریلی سریع و انرژی تجدیدپذیر.
۲. هدف اصلی از ساخت لاین چه بود؟
هدف اعلامشده، ساخت شهری آیندهنگر برای ۹ میلیون نفر و تبدیل عربستان به رهبر توسعهی شهری پاک و هوشمند و همچنین تنوعبخشی به اقتصاد فراتر از نفت بود.
۳. وضعیت فعلی پروژه چگونه است؟
پروژه در مرحلهی ساخت دچار سکون جدی شده است. تنها بخشهای بسیار کوچکی در فاز آزمایشی (پایلوت) با مقیاس کوچکتر از ۲۰۲۴ به بعد در حال پیگیری هستند.
۴. چرا هزینه ساخت لاین تا این حد بالا رفت؟
بهدلیل ابعاد عظیم سازه، نیاز غیرعادی به مصالح (نیاز به فولاد و شیشه در مقیاس قارهای)، محدودیتهای مهندسی سازهی معلق و تصمیمگیریهای شتابزده، هزینهها از ۱.۶ تریلیون دلار اولیه به برآورد ۴.۵ تریلیون دلار برای بخشهای محدودی رسید.
۵. آیا محیط زیست منطقه آسیب دیده است؟
بله، مسیر ساخت لاین اکوسیستم طبیعی شمالغرب عربستان را تحت تأثیر قرار داده است. نگرانی اصلی بسته شدن مسیر مهاجرت میلیونها پرنده و تخریب بومشناختی منطقه است.
۶. آیا نئوم هنوز در حال توسعه است؟
بله، اما تمرکز از لاین به بخشهای دیگر نئوم مانند پیست اسکی تروجنا و شهر صنعتی اوکساگون منتقل شده است که از نظر عملیاتی و اقتصادی سریعتر به نتیجه میرسند.
۷. آیا سرمایهگذاران خارجی هنوز حضور دارند؟
بسیاری از شرکتهای بزرگ غربی پس از کاهش تضمینها و تأخیر در پرداختها، همکاری خود را به حالت تعلیق درآورده یا لغو کردهاند. تأمین مالی عمدتاً از منابع دولتی (PIF) صورت میگیرد.
۸. چشمانداز آیندهی لاین چیست؟
کارشناسان پیشبینی میکنند لاین به معنای شهر ۱۷۰ کیلومتری محقق نخواهد شد و ممکن است تنها چند ماژول نمایشی بهعنوان تبلیغ باقی بماند.
https://farcoland.com/f5U9TV
کپی آدرس
