افسانه مصر باستان به واقعیت پیوست؛ کشف قایق تفریحیای که فقط در کتابها وجود داشت
افسانه به واقعیت پیوست؛ کشف قایق تفریحی مصر باستان در سواحل اسکندریه: یک انقلاب در باستانشناسی زیر آب
شکوه غرقشده اسکندریه دوباره هویدا شد؛ کشف حیرتانگیز قایق تفریحی سلطنتی مصر باستان
در یکی از مهمترین کشفیات باستانشناسی قرن بیست و یکم، تیمی بینالمللی از باستانشناسان زیر آب، به رهبری موسسه اروپایی باستانشناسی زیر آب (IEASM) و با هدایت فرانک گودیو، موفق به کشف یک نمونه فوقالعاده سالم از یک «قایق تفریحی مصر باستان» در اعماق آبهای مجاورت بندرگاه باستانی اسکندریه شدهاند. این کشف، نه تنها بینشهای بیسابقهای در مورد مهندسی دریایی عصر هلنیستی و رومی در مصر ارائه میدهد، بلکه یکی از افسانههای دیرینه درباره شکوه غرقشده اسکندریه باستان را به واقعیت پیوند میزند. این قایق، که تخمین زده میشود متعلق به دوران سلطنت بطلمیوسی یا اوایل دوره رومی باشد، شاهدی بر زندگی اشرافی و تشریفات مذهبی در یکی از درخشانترین شهرهای تاریخ جهان است.
زمینه تاریخی: اسکندریه، شهر شناور دانش و قدرت
اسکندریه، که توسط اسکندر کبیر در ۳۳۱ پیش از میلاد بنا نهاده شد، به سرعت تبدیل به نبض تپنده جهان هلنیستی و سپس یکی از مهمترین مراکز امپراتوری روم شد. این شهر، نه تنها به دلیل کتابخانه مشهور و فانوس دریایی افسانهایاش (فاروس)، بلکه به خاطر بندرهای عظیم و فعالیتهای دریایی پررونقش شناخته میشد.
پورتوس مگنوس و پورتوس پارووس: دروازههای آبی امپراتوری
بندرگاه اسکندریه در دوران باستان به دو بخش اصلی تقسیم میشد: پورتوس مگنوس (Portus Magnus)، یا بندر بزرگ، که قلب تپنده تجارت بینالمللی و نظامی بود، و پورتوس پارووس (Portus Parvus)، یا بندر کوچک، که بیشتر برای فعالیتهای محلی و شاید تفریحی استفاده میشد. این کشف در نزدیکی یکی از این مناطق کلیدی صورت گرفته است، جایی که لایههای رسوبی و کمبود اکسیژن محیطی ایدهآلی برای حفظ بقایای آلی و سازههای چوبی فراهم کردهاند.
اسکندریه در طول قرنها شاهد تغییرات سیاسی و طبیعی متعددی بود. زلزلهها، سونامیها و تغییرات سطح آب دریاها به تدریج بخشهای وسیعی از شهر باستانی را بلعیدند. این فرآیند، اگرچه ویرانگر بود، اما برای باستانشناسان زیر آب، حکم یک کپسول زمان را دارد که میراث مادی تمدنهای گذشته را در خود حفظ کرده است.
دوران بطلمیوسی و رومی: شکوفایی معماری دریایی
در دوران بطلمیوسی (۳۰۵ تا ۳۰ پیش از میلاد)، اسکندریه به عنوان پایتخت پادشاهی مصر تحت حکومت یونانی، شاهد ادغام فناوری کشتیسازی یونانی، مصری و مدیترانهای بود. این دوران اوج ساخت قایقهای بزرگ تجاری و همچنین شناورهای کوچکتر و بسیار لوکس برای مصارف درباری بود. با الحاق مصر به امپراتوری روم در سال ۳۰ پیش از میلاد، اهمیت اسکندریه به عنوان “نانآور” روم افزایش یافت و فعالیتهای دریایی در سطح وسیعی ادامه یافت.
منابع متنی باستانی: استرابو و شهادت تاریخ
برای درک اهمیت این کشف، باید به متون کلاسیک رجوع کنیم که توصیفاتی از زندگی در اسکندریه ارائه میدهند. مهمترین منبع در این زمینه، جغرافیدان و مورخ یونانی، استرابو (Strabo) است که در اوایل قرن اول میلادی از اسکندریه بازدید کرده و مشاهدات خود را ثبت نموده است.
استرابو در کتاب “Geographica” خود، به تفصیل در مورد ساختار شهری اسکندریه، از جمله ساختار بندری و اهمیت مسیرهای آبی داخلی سخن گفته است. او اشاره میکند که در رودخانهها و کانالهای منشعب از نیل که وارد بندر اصلی میشدند، شناورهای متعددی در حرکت بودند.
اگرچه استرابو مستقیماً از “قایق تفریحی” به معنای مدرن کلمه یاد نمیکند، اما توصیفات او از زندگی اشرافی بطالسه و رومیها، که اغلب شامل سفرهای رودخانهای و تشریفات ساحلی بود، قویاً وجود چنین وسایلی را تأیید میکند. این قایقها باید دارای تزئینات ویژه، فضای کافی برای پذیرایی و امکانات مناسب برای سفرهای کوتاه و تفریحی شاهزادگان یا مقامات عالیرتبه مصری-رومی میبودند.
توصیف فنی کشف: ابعاد یک شناور سلطنتی
شناوری که توسط تیم فرانک گودیو کشف شده، یک نمونه استثنایی از مهندسی دریایی باستانی است که حفظ آن به دلیل پوشش رسوبی سنگین و عدم دسترسی اکسیژن در کف دریا، پس از غرق شدن در محلی نسبتاً کمعمق، امکانپذیر شده است.
ابعاد و ساختار کلی
بر اساس کاوشهای اولیه و اسکنهای سهبعدی با رزولوشن بالا، تخمین زده میشود که این قایق تفریحی دارای طولی در حدود ۲۵ تا ۳۰ متر بوده است. این ابعاد، آن را از قایقهای تجاری یا نظامی استاندارد متمایز میکند و نشاندهنده یک شناور شخصی و مجلل است.
- عرض (Beam): عرض قایق نسبتاً زیاد است، که پایداری لازم برای تردد در آبهای نسبتاً آرام بندرگاهها و همچنین فراهم کردن فضای داخلی کافی برای امکانات رفاهی را تضمین میکند.
- جنس و مواد ساخت: بدنه اصلی از چوبهای مقاوم مانند سرو یا بلوط ساخته شده است، که روش معمول در کشتیسازی مدیترانهای آن دوره بود. تکنیک ساخت به نظر میرسد از نوع “اتصال میخبندی شده” (Mortise and Tenon) باشد، هرچند ممکن است در آن دوره از روشهای نوینتر اتصال درزها نیز استفاده شده باشد.
- کابین و عرشه: مهمترین بخش این کشف، بقایای سازههای فوقانی است. باستانشناسان موفق به شناسایی پایههای یک کابین بزرگ مرکزی (Cabin Superstructure) شدهاند. این کابین احتمالاً محل استراحت یا برگزاری مراسم خصوصی بوده و با ستونها و تزئینات چوبی یا حتی مرمرین (در صورت وجود ثروت مالک) حمایت میشده است. وجود پوشش سقفی برای محافظت در برابر آفتاب شدید مصر ضروری بوده است.
سیستم پیشرانش و پاروزنان
این شناور احتمالاً از ترکیبی از نیروی باد و پارو استفاده میکرده است.
- دکل و بادبان: شواهدی از قطعات چوبی بزرگ که احتمالاً متعلق به دکل مرکزی بودهاند، کشف شده است. اندازه بادبانها برای یک قایق تفریحی باید بهینهسازی شده باشد تا حرکت روان و قابل کنترلی داشته باشد، نه لزوماً برای سرعتهای بالا در دریانوردی اقیانوسی.
- پاروزنان: تحلیل اولیه نشان میدهد که قایق دارای چندین مجموعه پارو برای مواقعی که باد مناسب نبود یا نیاز به مانور دقیق در کانالهای بندرگاهی بود، بوده است. تعداد پاروزنان (که لزوماً بردگان یا خدمه نبودند، بلکه میتوانستند محافظان یا خدمه حرفهای باشند) برای این اندازه شناور، احتمالاً بین ۱۰ تا ۲۰ نفر در هر طرف، بسته به میزان تشریفاتی بودن استفاده، تخمین زده میشود.
فناوری کشتیسازی مصر و دوره رومی: تکامل مهندسی سازه
کشف این قایق تفریحی مصر باستان پنجرهای منحصر به فرد به همگرایی دانش مهندسی دریایی در دوره هلنیستی/رومی در مصر فراهم میکند. کشتیسازی در آن زمان یک هنر بسیار پیچیده بود که تلفیقی از دانش سنتی مصری و نوآوریهای یونانیان و رومیان محسوب میشد.
روشهای ساخت و اتصالات
در حالی که مصریان باستان در ساخت قایقهای کوچک رودخانهای (مانند قایقهای پاپیروس) استاد بودند، کشتیسازی در مقیاس بزرگتر (مانند کشتیهای جنگی یا تجاری بزرگ) تحت تأثیر فنون یونانی قرار گرفت.
- بدنه مونولیتیک در برابر تختهای: کشتیهای قدیمیتر اغلب با کنار هم قرار دادن تنه درختان ساخته میشدند، اما قایقهای بزرگتر از دوره بطلمیوسی به بعد، کاملاً بر اساس ساخت بدنه تختهای (Plank-built hull) ساخته میشدند. این قایق احتمالاً از روش ساخت “لبه به لبه” (Carvel built) استفاده کرده است، جایی که تختهها به طور صاف کنار هم قرار میگیرند و سپس توسط میخها به هم متصل میشوند.
- استفاده از رزین و قیر: برای آببندی درزها، استفاده از رزینهای طبیعی (مانند قیر کاج یا قیر استخراج شده از آسفالت طبیعی موجود در مناطق خاصی از مصر) حیاتی بود. این مواد در حفرههای اتصال به کار میرفتند تا از نفوذ آب جلوگیری کنند.
نوآوریهای دوره رومی
با ورود رومیان، تمرکز بر دوام و کارایی افزایش یافت. این قایق تفریحی ممکن است نشاندهنده بهکارگیری “بلوکهای داخلی” تقویت شده باشد که به افزایش سختی بدنه کمک میکردند. همچنین، وجود محفظههای ضد آب داخلی (اگرچه کمتر محتمل در قایقهای سبک تفریحی) برای تقسیمبندی بار یا محافظت از بخشهای حساس داخلی، یک احتمال فنی است که در تحقیقات آینده بررسی خواهد شد.
فناوری ریاضی در کشتیسازی: مهندسان آن دوره از دانش هندسی برای محاسبه تعادل (Metacentric Height) استفاده میکردند تا اطمینان حاصل شود که قایق در شرایط مختلف آب و هوایی واژگون نمیشود. فرمولهای تقریبی برای محاسبه حجم جابجایی آب (بر اساس اصل ارشمیدس) در آن زمان مورد استفاده قرار میگرفت، حتی اگر به شکل نمادین امروزی نبودند.
تحلیل باستانشناسی زیر آب: نقش IEASM و فرانک گودیو
کشف و مستندسازی یک سازه چوبی بزرگ در محیط دریایی چالشهای فنی عظیمی را به همراه دارد. این موفقیت بدون استفاده از پیشرفتهترین روشهای باستانشناسی زیر آب و تخصص تیمهایی مانند IEASM امکانپذیر نبود.
فرانک گودیو و روشهای پیشرفته شناسایی
فرانک گودیو (Franck Goddio)، کاشف مشهور زیر آب، شهرت خود را بر اساس تواناییاش در استفاده از فناوریهای نوین برای نقشهبرداری از سایتهای غرقشده، به ویژه در اطراف اسکندریه، کسب کرده است.
- نقشهبرداری ژئوفیزیکی: پیش از هرگونه حفاری، تیمها از سونارهای پیشرفته و مغناطیسسنجها برای شناسایی ناهنجاریهای زیر بستر دریا استفاده کردند. این فناوریها امکان تفکیک سازههای چوبی مدفون شده از رسوبات طبیعی را فراهم کردند.
- تصویربرداری سهبعدی: پس از شناسایی اولیه، از ROVها (وسایل نقلیه کنترل از راه دور) مجهز به دوربینهای با وضوح بالا و اسکنرهای لیزری سهبعدی برای ایجاد مدلهای دیجیتالی دقیق از قایق استفاده شد. این امر مستندسازی دقیق را بدون آسیب رساندن به ساختار به روش حفاری سنتی ممکن ساخت.
- روشهای حفاری محافظتشده: حفاری یک سازه چوبی بسیار قدیمی در آبهای فعال نیازمند دقت فوقالعاده است. تیم IEASM از تکنیکهای مکش هیدرولیکی کنترلشده برای حذف رسوبات استفاده کرد، در حالی که بقایای چوب در معرض قرار میگرفتند، و بلافاصله برای تثبیت و نگهداری اضطراری در محل آماده شدند.
اهمیت محیط رسوبی
بستر دریا در این منطقه از اسکندریه، به دلیل ماهیت رسوبی و احتمالاً نزدیکی به دهانههای رودخانهای قدیمی، محیطی کماکسیژن (Anaerobic) ایجاد کرده است. این شرایط برای حفظ چوبهای باستانی حیاتی است، زیرا تجزیه بیولوژیکی توسط میکروبهایی که نیاز به اکسیژن دارند، به شدت کاهش مییابد.
مقایسه با موزاییک پالسترینا: بازسازی سبک زندگی اشرافی
یکی از بهترین منابع بصری برای درک سبک زندگی اشرافی در دوره رومی و هلنیستی، هنرهای تزئینی مانند موزاییکها هستند. کشف این قایق، تئوریهایی را که پیش از این بر اساس شواهد هنری مطرح شده بود، به حقیقت نزدیک میکند.
موزاییکهای پالسترینا (Tivoli Mosaic)
موزاییک معروف پالسترینا (که اغلب با مناظر نیل و مصر مرتبط است)، تصویری زنده از فعالیتهای ساحلی و رودخانهای ارائه میدهد. این موزاییکها اغلب شامل قایقهایی با تزئینات ظریف، سایهبانها و مسافرانی با لباسهای فاخر هستند.
مقایسه تطبیقی:
ویژگیقایق کشف شده (شواهد فیزیکی)موزاییک پالسترینا (شواهد هنری)هدف اصلیتفریح، پذیرایی، تشریفاتنمایش شکوه و زندگی راحتساختار کابینبقایای ستونها و قاب ساختاری بزرگنمایش سایبانها و اتاقکهای مسقفابعادمتوسط تا بزرگ (حدود ۳۰ متر)متناسب با قایقهای نخبگانتزئینات (تخمین)احتمالاً شامل حکاکی یا مواد گرانبهااستفاده از رنگهای روشن و جزئیات پیچیده
این قایق کشف شده در اسکندریه، احتمالاً نمونهای واقعی از همان شناورهایی است که هنرمندان در پالسترینا سعی در بازنمایی شکوه آنها داشتند. این ارتباط مستقیم میان شواهد مادی غرق شده و بازنمایی هنری، ارزش تاریخی این کشف را دوچندان میکند.
فرضیههای کاربری: تفریحی، مذهبی یا ناویجیوم ایزیدیس؟
کاربری دقیق این شناور به اندازه ساختار آن اهمیت دارد. با توجه به موقعیت مکانی آن در نزدیکی بندرگاه اصلی و بزرگی آن، چندین فرضیه اصلی وجود دارد:
۱. قایق تفریحی (Leisure Craft)
این محتملترین کاربرد است. در اسکندریه، نخبگان بطلمیوسی و رومی عاشق تفریحات آبی بودند. این قایق میتوانست برای سفرهای کوتاه در امتداد ساحل، مهمانیهای شناور در میانههای دریاچه ماریوت یا بازدید از ویلاهای ساحلی استفاده شود. فضای بزرگ کابین برای پذیرایی از همراهان و ذخیره غذا و نوشیدنی مناسب بود.
۲. قایق مذهبی و تشریفاتی
اسکندریه مهد فرقه ایزیس بود و مناسک مذهبی نقش محوری در زندگی شهر داشتند. قایقهای تشریفاتی بخشی اساسی از جشنهای آیینی بودند.
ناویجیوم ایزیدیس (Navigium Isidis): این جشن سالانه، که در آن مجسمه ایزیس به دریا یا کانالها برده میشد، نیازمند شناورهای باشکوهی بود. این قایق ممکن است برای حمل مجسمه، کاهنان ارشد و اشراف در این مراسم مذهبی استفاده شده باشد. اندازه آن امکان حمل تجهیزات آیینی پیچیده و تعداد زیادی از شرکتکنندگان مهم را فراهم میآورد.
۳. قایق حامل حاملان پیام (Diplomatic/Messenger Vessel)
کمتر محتمل است، اما به دلیل نزدیکی به مسیرهای ارتباطی اصلی، ممکن است برای انتقال سریع و با وقار پیامها یا هیئتهای دیپلماتیک در سطح بالا به مقامات دیگر روم یا مصر به کار رفته باشد. با این حال، طراحی لوکس آن بیشتر بر جنبه تفریحی یا مذهبی دلالت دارد.
ارتباط با معبد ایزیس و شهرهای شناور
اسکندریه باستان با شبکهای از معابد، به ویژه معبد بزرگ ایزیس که احتمالاً در نزدیکی بخش شرقی بندرگاه قرار داشت، پیوند خورده بود.
کشف این قایق در نزدیکی منطقهای که گمان میرود محل معبد یا اسکلههای مخصوص مراسم مذهبی بوده است، این فرضیه را تقویت میکند که این شناور مستقیماً به امور مذهبی مرتبط بوده است. ارتباطات بین نیل، کانالهای داخلی و دریای مدیترانه، اسکندریه را به یک مرکز آبرسانی و حمل و نقل ایدهآل برای مراسمی مانند Navigium Isidis تبدیل کرده بود.
تصور کنید این قایق، با تزئینات طلایی یا رنگارنگ، در میان هزاران قایق کوچکتر، با دکلهایی برافراشته که نمادهای ایزیس بر آنها نقش بسته، در حال حرکت به سمت دریا برای مراسم بود. این کشف، یک سند مادی برای درک عظمت این مراسم آیینی است که تنها از متون باقی مانده بود.
زلزلهها و غرقشدن اسکندریه: سرنوشت شهر زیر آب
چرا این قایق عظیم در کف دریا باقی مانده است؟ پاسخ در بلایای طبیعی است که اسکندریه را در طول قرنها شکل دادند.
اسکندریه، به ویژه مناطق ساحلی و بندری آن، به شدت مستعد پدیده زمینلرزه بود. برخورد صفحات زمینساختی در شرق مدیترانه، بارها باعث لرزشهای شدید و در نتیجه فرونشست زمین در مناطقی شد که بر روی خاکهای رسوبی و اصلاحشده بندرگاهی ساخته شده بودند.
تسلسل فاجعه
- زمینلرزههای بزرگ: زمینلرزههایی در طول قرون اول تا چهارم میلادی، بخشهایی از شهر ساحلی را به آرامی به زیر آب بردند. این فرونشستهای تدریجی (Subsidence) باعث شد که سازههایی مانند اسکلهها، معابد و کشتیهای لنگر انداخته به آرامی به کف دریا منتقل شوند.
- سونامیها: علاوه بر فرونشست، سونامیهای ناشی از زلزلههای دورتر میتوانستند کشتیها را به داخل نواحی محافظتشده بندرگاه هدایت کرده و در اثر فروکش کردن آب و رسوبگذاری سریع، در جای خود تثبیت کنند.
این قایق تفریحی مصر باستان احتمالاً در اواخر دوران رومی یا اوایل بیزانس، یا در اثر یک رویداد غرق شده و یا در حین تخلیه آب بندری، در گل و لای فرو رفته و توسط لایههای رسوبی جدید محافظت شده است، که این امر توضیحدهنده وضعیت تقریباً کامل آن است.
اهمیت فرهنگی–مذهبی کشف
این کشف فراتر از یک شاهکار مهندسی است؛ این یک سند فرهنگی زنده است که نشان میدهد چگونه سنتهای مصری و تأثیرات هلنیستی/رومی در زندگی روزمره نخبگان ادغام شده بودند.
زندگی لوکس و تلفیق فرهنگی
وجود یک قایق با چنین ابعاد و جزئیات فنی، تأکید میکند که اشراف در اسکندریه، با وجود سلطه روم، همچنان سبک زندگی بسیار لوکس و مبتنی بر سنتهای محلی خود را حفظ کرده بودند. این قایق نمادی از قدرت اقتصادی و سیاسی مالک آن است؛ کسی که منابع لازم برای ساخت و نگهداری یک شناور سفارشیسازی شده را داشته است.
پیوند با اساطیر
از دیدگاه مذهبی، هر سفر دریایی در مصر باستان با اساطیر گره خورده بود. ایزیس، خدای مادر، ارتباط عمیقی با آب و محافظت از مسافران دریایی داشت. استفاده از قایقهای تشریفاتی اغلب به عنوان بازنمایی سفر خدایان در جهان قلمداد میشد. این قایق میتواند بازتابی فیزیکی از این باورها در عمل باشد.
پیامدهای علمی کشف: بازتعریف دانش باستانشناسی زیر آب
کشف این شناور عظیم تأثیرات عمیقی بر چند رشته علمی خواهد داشت:
- مهندسی دریایی: اجازه میدهد تا مدلهای کامپیوتری دقیقتری از پایداری و عملکرد کشتیهای باستانی ساخته شود. تحلیل اتصالات چوبی میتواند جزئیات بیشتری در مورد انتقال دانش فنی بین فرهنگها ارائه دهد.
- حفاظت از میراث: چگونگی استخراج، تثبیت و نگهداری این قایق، استانداردهای جدیدی برای حفاظت از مواد آلی در محیطهای زیر آب تعیین خواهد کرد. حفظ قایقهای بزرگ چوبی پس از قرنها در آب بسیار دشوار است و نیازمند شیمی تثبیتکننده پیشرفته (مانند PEG) است.
- تاریخ اقتصادی و اجتماعی: باستانشناسان میتوانند با تحلیل ساختار و امکانات داخلی، در مورد زنجیره تأمین مواد اولیه (نوع چوبها، میخها، مواد آببندی) و همچنین میزان مصرف مواد لوکس، اطلاعات اقتصادی کسب کنند.
نمونهبرداری کربنی: کربنسنجی دقیق از بخشهای مختلف بدنه، میتواند بازه زمانی ساخت و استفاده از قایق را با دقتی بیسابقه مشخص کند، و ارتباط آن را با دوران مشخصی از حکومت بطالسه یا رومیان تأیید نماید.
آینده کاوشها: شهر گمشدهای که منتظر است
کشف این قایق تفریحی مصر باستان تنها نوک کوه یخی است که در زیر بندرگاه اسکندریه نهفته است. تیم IEASM و مقامات مصری اعلام کردهاند که این منطقه پتانسیل عظیمی برای کشف محلههای غرقشده شهر باستانی دارد.
- اکتشافات آتی: کاوشها به سمت بخشهای عمیقتر و قدیمیتر بندرگاه گسترش خواهد یافت. انتظار میرود شواهدی از ساختارهای بندری اصلی (مانند اسکلههای فاروس یا بخشهایی از محله سلطنتی بطلمیوسی) یافت شوند.
- نقشهبرداری کامل: هدف نهایی، نقشهبرداری کامل از کل منطقه تحت تأثیر فرونشست است تا یک مدل سهبعدی جامع از شکل اسکندریه باستان در لحظه غرق شدن ارائه شود.
- بازسازی مجازی: دادههای جمعآوری شده به ساخت یک مدل واقعیت مجازی (VR) از زندگی روزمره در این بندرگاه باشکوه کمک خواهد کرد، جایی که مسافران این قایق تفریحی به راحتی در حال تردد بودهاند.
جمعبندی تحلیلی: افسانه به واقعیت، میراثی برای نسلها
کشف این قایق تفریحی مجلل در سواحل اسکندریه، یک رویداد تعیینکننده در باستانشناسی زیر آب است. این کشف نه تنها دانش ما را در مورد فناوری کشتیسازی مصر باستان و دوره رومی غنی میسازد، بلکه دیدگاهی عینی و فیزیکی از سبک زندگی اشرافی در عصر کلاسیک ارائه میدهد. تخصص فرانک گودیو و تیم IEASM در ترکیب فناوری مدرن با روشهای حفاری محافظتشده، الگویی را برای کاوشهای آینده در سایتهای باستانی غرق شده تنظیم کرده است.
این شناور، که شاید شاهد سفرهای سلطنتی یا مراسم مذهبی باشکوه ایزیس بوده است، اکنون به عنوان یک سند تاریخی بیبدیل، افسانههای اسکندریه را به واقعیت تبدیل کرده و تأکیدی دوباره بر عظمت تمدنهایی است که در اثر بلایای طبیعی به فراموشی سپرده شدند، اما اکنون، با درخشش فناوری نوین، دوباره کشف میشوند. قایق تفریحی مصر باستان اکنون نمادی از این شکوه غرق شده است.
پرسشهای متداول (FAQ) درباره کشف قایق تفریحی اسکندریه
۱. این قایق دقیقاً چه زمانی ساخته شده است؟
بر اساس تحلیلهای اولیه و سبک کشتیسازی مشاهده شده که تلفیقی از فنون اواخر دوره هلنیستی و اوایل رومی است، تخمین زده میشود که این قایق تفریحی مصر باستان بین قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول میلادی ساخته و مورد استفاده قرار گرفته باشد.
۲. چرا این کشف از نظر فنی بسیار مهم تلقی میشود؟
اهمیت فنی آن در سطح بینظیر حفظ بقایای چوبی است. کشتیهای چوبی باستانی به ندرت در محیطهای دریایی به این شکل سالم باقی میمانند. این امر اجازه میدهد تا تکنیکهای اتصال، طراحی بدنه و مقاومت مواد اولیه در آن دوره به طور دقیق بررسی شوند.
۳. منظور از “قایق تفریحی” در زمینه مصر باستان چیست؟
این قایقها از کشتیهای تجاری یا جنگی متمایز بودند. آنها برای حمل و نقل تشریفاتی، سفرهای کوتاهمدت لذتبخش اشراف (مانند دیدار از ویلاهای ساحلی) و احتمالاً شرکت در مراسم مذهبی در آبهای آرام بندرگاه طراحی شده بودند. این شناورها اغلب دارای کابینهای بزرگ و مجلل بودند.
۴. نقش فرانک گودیو و IEASM در این کشف چه بود؟
فرانک گودیو، بنیانگذار IEASM، از طریق استفاده از فناوریهای پیشرفته نقشهبرداری ژئوفیزیکی (سونار و مغناطیسسنج) توانست سازههای مدفون را شناسایی کند. تیم IEASM سپس با روشهای دقیق باستانشناسی زیر آب و حفاظت پیشرفته، عملیات حفاری و مستندسازی سهبعدی را هدایت کرد.
۵. آیا این قایق با موزاییکهای پالسترینا ارتباط دارد؟
بله، این کشف شواهد مادی را برای بازنماییهای هنری فراهم میکند. موزاییک پالسترینا تصاویری از قایقهای لوکس و تشریفاتی ارائه میدهد؛ این قایق کشف شده نمونه واقعی آن سطح از مهندسی و طراحی لوکس در اسکندریه باستان است.
۶. چه فرضیههایی درباره دلیل غرق شدن قایق وجود دارد؟
محتملترین سناریو، ترکیبی از فرونشست تدریجی زمین در پی زمینلرزههای تاریخی رایج در منطقه اسکندریه و همچنین احتمالاً یک طوفان ناگهانی یا آسیب ناشی از فعالیتهای بندری است که منجر به غرق شدن در رسوبات کماکسیژن شده است.
۷. آیا این قایق متعلق به خاندان بطالسه بوده یا دوره رومی؟
هنوز نمیتوان با قطعیت گفت. با توجه به دوره استفاده طولانی اسکندریه به عنوان مرکز قدرت (بطالسه تا اوایل روم)، این قایق میتواند متعلق به یکی از این دو دوره باشد. تحلیل کربن-۱۴ و مقایسه سبک ساخت با سایر اکتشافات، این بازه زمانی را مشخص خواهد کرد.
۸. اهمیت ارتباط این قایق با معبد ایزیس چیست؟
اسکندریه مرکز پرستش ایزیس بود. قایقهای مجلل اغلب برای مراسم آیینی مانند ناویجیوم ایزیدیس استفاده میشدند که طی آن مجسمه الهه در دریا حمل میشد. موقعیت مکانی قایق، این فرضیه را تقویت میکند که کاربرد مذهبی یکی از اهداف اصلی آن بوده است.
۹. آیا این کشف به کشف شهر غرق شده اسکندریه کمک میکند؟
قطعاً. این قایق در بخشی از شهر باستانی زیر آب کشف شده که پیش از این عمدتاً به صورت فرضی توصیف میشد. کشف این شناور نشان میدهد که زیر لایههای رسوبی، سازههای بیشتری از اسکندریه، از جمله محلههای مسکونی و زیرساختهای بندری، باقی ماندهاند.
۱۰. چه اقداماتی برای حفاظت از این قایق صورت میگیرد؟
بقایای چوبی پس از کشف، نیاز به تثبیت شیمیایی فوری دارند تا از تجزیه سریع در تماس با اکسیژن جلوگیری شود. معمولاً از پلیاتیلن گلیکول (PEG) برای جایگزینی رطوبت چوب استفاده میشود تا ساختار حفظ شود. سپس برای نمایش عمومی، ممکن است در یک موزه یا محفظه مخصوص محافظت شود.
۱۱. آیا این قایق بزرگترین شناور کشف شده در مدیترانه است؟
خیر، بزرگترین کشتیهای تجاری رومی (مانند کشتی مائولیکا در سیسیل) ابعاد بسیار بیشتری داشتند (گاهی تا ۵۰ متر). با این حال، این قایق به دلیل حفظ فوقالعاده سازههای فوقانی و جنبه تفریحی/تشریفاتیاش، در نوع خود بینظیر است.
۱۲. چه نوع خدمهای برای هدایت چنین قایقی لازم بود؟
برای یک قایق ۳۰ متری، تیم خدمه شامل یک ناخدای ماهر (کاپیتان)، ملوانان ماهر برای تنظیم بادبان و یک تیم پاروزن (احتمالاً ۱۰ تا ۲۰ نفر) برای مانورهای دقیق در بندرگاه یا هنگام نبود باد، لازم بود.
۱۳. آیا تزئینات لوکس در این قایق کشف شده است؟
بقایای تزئینات مستقیم هنوز در مراحل اولیه تحلیل هستند، اما با توجه به ماهیت آن به عنوان یک قایق اشرافی، احتمال وجود قطعات تزئینی برنزی، حکاکیهای چوبی یا حتی کاربرد سنگهای نیمهقیمتی در کابینها بسیار زیاد است.
۱۴. باستانشناسی زیر آب چه چالشهایی فراتر از اکسیژن دارد؟
چالشهای اصلی شامل دید محدود، جریانهای قوی آب، عمق، و نیاز به استفاده از تجهیزات سنگین و گرانقیمت (مانند ROVها) برای کاوش است. همچنین حفظ ساختارها در برابر آسیبهای ناخواسته در طول حفاری یک نگرانی دائمی است.
۱۵. چرا اسکندریه مکانی مناسب برای حفظ کشتیهای باستانی است؟
اسکندریه به دلیل ترکیب خاصی از رسوبگذاری سریع (ناشی از رودخانه نیل و طوفانها) و عمق کم در برخی مناطق بندرگاهی، محیطی ایدهآل برای دفن سریع کشتیها فراهم کرده است. کمبود اکسیژن در لایههای رسوبی عمیق از پوسیدگی بیولوژیکی جلوگیری کرده است.
۱۶. آیا این قایق برای سفرهای دریایی طولانی طراحی شده بود؟
خیر. ابعاد آن (حدود ۳۰ متر) و طراحی کابین بزرگتر نشان میدهد که این قایق بیشتر برای سفرهای ساحلی کوتاه، تردد در کانالهای داخلی و سفرهای روزانه یا چند روزه تفریحی طراحی شده بود، نه برای عبور از مدیترانه در شرایط سخت.
۱۷. آیا فناوری کشتیسازی مصر قبل از این کشف شناخته شده نبود؟
فناوری کشتیسازی مصری، به ویژه برای قایقهای رودخانهای (نیلی)، بسیار شناخته شده بود. اما این کشف، دانش مربوط به کشتیهای بزرگتر و پیشرفتهتری را روشن میکند که در دوران هلنیستی و رومی در سایه سلطه یونانی-رومی در اسکندریه باستان توسعه یافتند.
۱۸. چه ارتباطی بین این قایق و بندرگاههای دیگر مدیترانه وجود دارد؟
طراحی این قایق احتمالاً نمایانگر تلفیق بهترین شیوههای کشتیسازی یونانی و رومی است که در اسکندریه به کار گرفته میشد. این امر نشان میدهد که اسکندریه در تبادل فناوریهای دریایی در سراسر مدیترانه نقشی کلیدی ایفا میکرد.
۱۹. چه اقدامات حفاظتی پس از کشف برای کل سایت انجام خواهد شد؟
مقامات مصری معمولاً سایتهای باستانی زیر آب را در اولویت حفاظت قرار میدهند. احتمالاً بخشهایی از سایت به عنوان منطقه حفاظتشده دریایی تعیین خواهد شد تا از تخریب توسط ماهیگیری یا فعالیتهای مدرن جلوگیری شود و کاوشهای آینده با دقت بیشتری انجام پذیرند.
۲۰. آیا انتظار میرود اشیاء دیگری در کنار این قایق کشف شوند؟
بله. در اطراف کابین و در کف قایق، انتظار میرود اشیایی مانند ظروف غذاخوری، ابزارهای ملوانان، جواهرات احتمالی متعلق به مسافران و لنگرها کشف شوند که همگی اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه و زندگی روزمره خدمه و مالکان این قایق تفریحی مصر باستان ارائه خواهند داد.
https://farcoland.com/ubNDE2
کپی آدرس
