جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۵؛ شیر طلایی در دستان جیم جارموش

🎬 جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۵؛ شیر طلایی در دستان جیم جارموش

کهن‌ترین جشنواره سینمایی جهان دوباره می‌درخشد

جشنواره فیلم ونیز که در سال ۱۹۳۲ بنیان گذاشته شد، قدیمی‌ترین جشنواره سینمایی دنیاست و هر سال در اواخر تابستان، جزیره لیدو را به پایتخت جهانی سینما تبدیل می‌کند. این رویداد نه‌فقط مکانی برای رقابت آثار برجسته، بلکه به منزله تریبونی فرهنگی و هنری برای معرفی جریان‌های نو و حفظ میراث سینمای مؤلف شناخته می‌شود.

نسخه ۸۲ جشنواره (سال ۲۰۲۵) در حالی برگزار شد که صنعت سینما همچنان با تأثیرات تغییرات دیجیتال، پلتفرم‌های استریم، و چالش‌های اقتصادی پساکرونا درگیر است. در این میان، ونیز همچنان با ترکیب اصالت و نوگرایی، فضایی برای گفت‌وگوی جهانی میان هنرمندان، منتقدان، و تماشاگران ایجاد کرده است.

نگاهی تاریخی به مسیر ونیز

از نخستین سال‌هایش تا کنون، ونیز گاه بر سیاست و گاه بر خلوص هنری تأکید کرده است. دهه ۵۰ میلادی، سال‌های طلایی حضور فیلمسازان ایتالیایی نئورئالیست مانند روبرتو روسلینی و ویتوریو دسیکا بود. دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شاهد بازگشت کارگردانان آمریکایی مستقل نظیر جان کاساوتیس و مارتین اسکورسیزی به این جشنواره بودیم.

در قرن ۲۱، ونیز به مهم‌ترین سکوی پرتاب فیلم‌ها به فصل اسکار تبدیل شده است. آثاری چون «شکل آب» گی‌یرمو دل‌تورو و «سرزمین آواره‌ها» کلویی ژائو ابتدا در لیدو درخشیدند و بعد جایزه اسکار بهترین فیلم را گرفتند.

هیئت داوران؛ تلفیق فرهنگ‌ها و سبک‌ها

ریاست هیئت داوران بخش مسابقه اصلی بر عهده الکساندر پین، کارگردان آمریکایی برنده جایزه اسکار، بود. ترکیب داوران نمایانگر تنوع و گستره بین‌المللی جشنواره بود:

• فرناندا تورس – بازیگر و نویسنده برزیلی که تجربه بازی در فیلم‌های معاصر برزیل و همکاری با کارگردانان اجتماعی‌نگر را دارد.
• محمد رسول‌اف – فیلمساز ایرانی با آثار سیاسی-اجتماعی که با وجود محدودیت‌ها، سینمای مقاومتی را در سطح جهانی معرفی کرده است.
• کریستیان مونجیو – کارگردان رومانیایی برنده نخل طلا برای «۴ ماه، ۳ هفته و ۲ روز» که مهارت ویژه‌ای در روایت بحران‌های انسانی دارد.
• استفان بریزه – فیلمساز فرانسوی با نگاه انتقادی به مناسبات کار و سرمایه در جامعه مدرن.
• مائورا دل‌پرو – کارگردان ایتالیایی با علاقه به روایت‌های زن‌محور.
• ژائو تائو – بازیگر و تهیه‌کننده چینی که همکاری‌های طولانی‌مدت با کارگردان جیا ژانگه داشته است.

نکوداشت بزرگان

شیر طلایی یک عمر دستاورد هنری امسال به سه چهره برجسته تعلق گرفت:

1. ورنر هرتزوگ – مستندساز و کارگردان آلمانی که مرز واقعیت و تخیل را بارها جابه‌جا کرده است.
2. گاس ون سنت – فیلمساز آمریکایی که آثارش اغلب تلفیقی از مینیمالیسم و نگاه انسانی هستند.
3. جولین اشنابل – نقاش و فیلمساز آمریکایی که زبان تصویری خاص خود را به سینما آورده است.

برندگان بخش واقعیت مجازی (Venice Immersive)

• جایزه بهترین اثر: The Long Goodbye – کیت ووت و ویکتور مائس
• جایزه ویژه هیئت داوران: Less Than Five Grams of Saffron – نگار متولی (نماینده‌ای از ایران)
• جایزه بزرگ جشنواره: The Clouds Are 2000 Metres High – سینگینگ چن

بخش افق‌ها؛ آزمایشگاه تجربه‌گرایی

این بخش که به کشف جریان‌های تازه در سینما اختصاص دارد، برندگان زیر را معرفی کرد:

• بهترین فیلم: En Camino – داوید پابلوس
• بهترین کارگردان: آنوپارنا روی – Songs of the Forgotten Trees
• جایزه ویژه هیئت داوران: The Lost Land
• بهترین بازیگر زن: بندتا پورکارولی – The Abduction of Arabella
• بهترین بازیگر مرد: جاکومو کووی – One Year of School
• بهترین فیلمنامه: آنا کریستینا باراگان – Hydra
• بهترین فیلم کوتاه: Without Kelly

جایزه بهترین فیلم اول

ناستیا کورکیا از گرجستان با «تابستان کوتاه» توانست توجه داوران را به روایت صادقانه‌اش از روابط انسانی و تاثیر جنگ جلب کند. او جایزه‌اش را به قربانیان جنگ اوکراین تقدیم کرد.

بازیگران درخشان سال

• نوظهور مارچلو ماسترویانی: لونا ودلر – Silent Friend
• جام ولپی بهترین بازیگر زن: شین ژی‌لی – The Sun Rises for Us All
• جام ولپی بهترین بازیگر مرد: تونی سرویلو – Mercy که با سخنانش درباره وضعیت فلسطین موجی از واکنش‌ها را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت.

بهترین فیلمنامه و جوایز ویژه

• بهترین فیلمنامه: والری دونزلی و ژیل مارشان – At Work
• جایزه ویژه هیئت داوران: جانفرانکو رزی – Under the Clouds

بهترین کارگردانی

بنی سفدی با فیلم «ماشین کوبنده» که داستان زندگی مارک کر کشتی‌گیر افسانه‌ای را روایت می‌کند، برنده شد. او با استفاده از دوربین دستی و ریتم تند، هیجان مسابقات و فشار روحی ورزشکاران را القا کرد.

شیر نقره‌ای بزرگ

کوثر بن هنیه با «صدای هند رجب» به روایت واقعیت‌های تلخ جنگ و مقاومت پرداخت و جایزه را به امدادگران فلسطینی تقدیم کرد.

شیر طلایی بهترین فیلم

تاج افتخار جشنواره به جیم جارموش برای «پدر مادر خواهر برادر» رسید؛ اثری مینیمالیستی که با زبان آرام و تمرکز بر جزئیات زندگی روزمره، تصویر عمیقی از روابط خانوادگی ترسیم می‌کند.

آثار کلاسیک

نمایش نسخه مرمت‌شده «باشو، غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی، فرصتی نادر برای نسل جوان بود تا این شاهکار انسانی را روی پرده بزرگ ببینند.

تحلیل هنری و فنی برندگان اصلی

پدر مادر خواهر برادر – جیم جارموش

جارموش وفادار به ریتم آرام و تصویرسازی شاعرانه است. فیلم با نورپردازی ملایم، موسیقی مینیمال و طراحی صحنه‌ای که به حس صمیمیت می‌افزاید، مخاطب را به درون خانواده‌ای می‌برد که هم آسیب‌پذیر است و هم مقاوم.

ماشین کوبنده – بنی سفدی

فیلمی پرانرژی که علاوه بر پرداخت به صحنه‌های ورزشی تماشایی، بُعد انسانی و روان‌شناختی شخصیت اصلی را واکاوی می‌کند.

صدای هند رجب – کوثر بن هنیه

مستندسازی داستان‌محور با قدرت ترکیب صحنه‌های بازسازی‌شده و تصاویر واقعی. فیلم توانست به مسئله‌ای جهانی بپردازد و همدلی مخاطب را برانگیزد.

باشو، غریبه کوچک – بهرام بیضایی

ترکیب زبان شاعرانه با واقعیت اجتماعی، این فیلم را حتی بعد از سه دهه همچنان تازه و تأثیرگذار نگه داشته است.

پشت‌صحنه و لحظات به‌یادماندنی

امسال فرش قرمز ونیز میزبان ستارگان و فیلمسازان جوان بود. نشست‌های خبری گاه رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت. لحظه تقدیم جایزه توسط کوثر بن هنیه به امدادگران فلسطینی، یکی از احساسی‌ترین لحظات جشنواره بود.

بازتاب و واکنش‌ها

رسانه‌های بین‌المللی همچون Variety و Le Monde انتخاب جارموش را بازگشت به «سینمای شاعرانه آرام» توصیف کردند. در شبکه‌های اجتماعی، بخش زیادی از بحث‌ها حول پیام‌های سیاسی برندگان و حضور آثار خاورمیانه بود.

جمع‌بندی

ونیز ۲۰۲۵ نشان داد که هنر هفتم همچنان می‌تواند پلی میان فرهنگ‌ها و زبان‌ها بسازد. با ترکیبی از آثار سیاسی، خانوادگی، ورزشی و تجربی، این جشنواره گام دیگری در جهت تقویت دیپلماسی فرهنگی سینما برداشت.