توافق بزرگ آمریکا و چین بر سر تیکتاک؛ پایان یک نبرد دیجیتال تاریخی نزدیک است
توافق بزرگ آمریکا و چین بر سر تیکتاک؛ در آستانه امضای تاریخی برای تغییر آیندهی شبکههای اجتماعی جهان
پایانی نزدیک بر جدال دیجیتال سهساله
بحران میان واشنگتن و پکن بر سر تیکتاک، یکی از بزرگترین تنشهای فناوری قرن حاضر به شمار میرود. بعد از سالها مذاکره، فشارهای امنیتی، و تهدیدهای قانونی درباره مالکیت دادههای کاربران، اکنون جهان در انتظار لحظهای تاریخی است؛ امضای رسمی توافق نهایی میان آمریکا و چین بر سر آیندهی این اپلیکیشن پرمخاطب.
طبق گزارش منابع رسمی، دیدار دونالد ترامپ و شی جین پینگ در سئول – کره جنوبی، قرار است صحنهی نهاییسازی این قرارداد باشد؛ قراردادی که شاید بیش از هر چیز، نقشهی آیندهی رسانههای اجتماعی جهانی را بازتعریف کند.
پیشزمینه: از تنش تا تفاهم
داستان برخورد واشنگتن با تیکتاک از سال ۲۰۲۰ آغاز شد؛ زمانی که دولت آمریکا نگرانیهایی درباره نحوه جمعآوری دادههای کاربران توسط شرکت مادر آن، بایتدنس (ByteDance)، مطرح کرد. اتهام اصلی این بود که اطلاعات کاربران آمریکایی ممکن است در سرورهای چین ذخیره و توسط دولت پکن مورد استفاده قرار گیرد.
این ادعا، موجی از تصمیمات سیاسی و اقتصادی را به همراه داشت. دولت ترامپ ابتدا دستور ممنوعیت فعالیت تیکتاک را صادر کرد، سپس به گزینهی خرید یا واگذاری مالکیت آمریکایی اندیشید. اما مذاکرات با شرکتهای فناوری نظیر اوراکل و مایکروسافت به نتیجه نرسید و پرونده وارد مرحلهی دیپلماسی فنی شد.
پس از سال ۲۰۲۲، با تغییر فضای سیاسی و افزایش وابستگی اقتصادی دو کشور، گفتگوها بار دیگر آغاز شد؛ تلاشی برای یافتن راهحلی که هم منافع امنیتی واشنگتن و هم حقوق مالکیت چینیها را حفظ کند.
نقش اسکات بسنت؛ میانجی بین دو قدرت
در این روند، نامی که بارها شنیده شد، اسکات بسنت (Scott Bessent) وزیر خزانهداری آمریکا و چهرهای اقتصادی بسیار نزدیک به ترامپ بود. بسنت ماه گذشته اعلام کرد که «آمریکا و چین سرانجام بر سر چارچوب کلی توافق به نتیجه رسیدهاند»؛ خبری که بازار فناوری و سهام مربوط به رسانههای اجتماعی را بهشدت تحت تأثیر قرار داد.
در سخنان تازهی او آمده است:
«پیش از این در مادرید به نتیجه رسیدیم و باور دارم تا امروز تمام جزئیات نهایی شدهاند. اکنون رؤسای جمهور آمریکا و چین باید پنجشنبه در کره جنوبی این معامله را بهصورت رسمی امضا کنند.»
این نقل قول نشانهی بارزی از مرحلهی پایانی مذاکرات است؛ جایی که تمام مباحث مربوط به مالکیت داده، نظارت محتوا، و سرمایهگذاران اصلی مشخص شدهاند.
فرمان اجرایی ترامپ؛ از سیاست تا ضمانت اجرایی
پس از اطمینان از پیشرفت مذاکرات، دونالد ترامپ بلافاصله یک فرمان اجرایی ویژه امضا کرد که مسیر انتقال عملیاتهای تیکتاک در خاک آمریکا را مشخص میکند. این فرمان میگوید:
تمام فعالیتهای داخلی تیکتاک شامل الگوریتم پیشنهاد محتوا، کد منبع نرمافزاری و سیاستهای نظارتی باید به یک هیئتمدیرهی آمریکایی مستقل واگذار شود.
این هیئت قرار است تحت نظارت وزارت خزانهداری و با تائید شورای امنیت ملی آمریکا فعالیت کند تا نظارت دائم بر دادههای کاربران تضمین شود. طبق همین دستور، شرکت اوراکل (Oracle) مسئولیت امنیت دادههای تیکتاک را بر عهده خواهد گرفت — از ذخیرهسازی تا بررسی دسترسیها.
جزئیات نهایی توافق؛ طراحی آمریکایی با ساختار دوتابعیتی
بر اساس اعلام اسکات بسنت، چارچوب توافق شامل بندهای چندلایه است که تعادل منافع دو کشور را حفظ میکند:
- مالکیت عملیاتی در خاک آمریکا به هیئتمدیرهای جدید منتقل میشود که اکثریت اعضای آن از شرکتهای آمریکایی خواهند بود.
- بایتدنس همچنان مالک حقوقی و فکری (Intellectual Property) تیکتاک باقی میماند، اما هیچ دخالت مستقیمی در پردازش دادههای کاربران آمریکایی نخواهد داشت.
- تمام سرورها، مراکز پردازش و ذخیرهسازی دادهها باید در محدودهی خاک ایالات متحده مستقر شوند.
- بررسی امنیتی الگوریتمها توسط اوراکل و در بازههای سهماهه انجام خواهد گرفت.
- هیچ دادهای بدون مجوز قانونی یا حکم قضایی از سرورهای آمریکایی به خارج منتقل نمیشود.
به گفتهی منابع نزدیک به وزارت خزانهداری، این الگو در واقع نوعی حاکمیت دوتابعیتی برای تیکتاک است: چینی در مبنا و آمریکایی در عملکرد.
ترکیب هیئتمدیرهی جدید تیکتاک آمریکا
یکی از هیجانانگیزترین بخشهای این توافق، معرفی اعضای هیئتمدیرهی جدید است که قرار است عملیات آمریکایی تیکتاک را اداره کنند. ترکیب پیشنهادی شامل غولهای فناوری و شرکتهای سرمایهگذاری پرنفوذ است:
- Oracle Corporation: مسئول امنیت داده و نظارت فنی
- Fox Corporation: سرمایهگذاری در بخش رسانه و محتوای غربی
- Andreessen Horowitz: بازوی تخصصی سرمایهگذاری فناوری
- Silver Lake Management: مدیریت مالی و ترازنامه بینالمللی
این گروه در کنار چند چهرهی مستقل از دانشگاههای معتبر آمریکا، تشکیلدهندهی هیئتمدیرهای خواهند بود که مستقیماً با خزانهداری همکاری میکند.
واکنش جهانی و پیامدهای سیاسی
خبر نزدیک شدن توافق باعث واکنشهای متفاوتی در سطح بینالمللی شد. اتحادیه اروپا این تصمیم را «مدلی قابل مطالعه» دانست؛ زیرا نشان میدهد میتوان میان آزادی کاربرد دادهها و حفظ حریم خصوصی شهروندان تعادلی اصولی برقرار کرد.
در مقابل، کارشناسان در چین تأکید کردند که شرکت بایتدنس استقلال فنی خود را حفظ خواهد کرد و واگذاری عملیاتها بهمعنی واگذاری مالکیت نیست.
از سوی دیگر، برخی ناظران هشدار دادهاند که این توافق ممکن است الگوی دیگری برای فشار شرکتهای چینی در کشورهای غربی شود؛ یعنی الزام به ایجاد شاخههای محلی برای کنترل دادهها.
اثر اقتصادی و فنی؛ تیکتاک به مدل دوناتدیتا میرود
توافق جدید نه فقط سیاسی بلکه اقتصادی نیز هست. طبق اطلاعات در دسترس از طرح اولیه، تیکتاک در آمریکا از مدل جدیدی به نام دوناتدیتا (Doughnut Data) استفاده خواهد کرد — سازوکاری حلقهای که در آن دادههای حساس در هستهای رمزگذاریشده ذخیره و فقط دادههای غیرحساس برای تحلیل الگوریتمی در دسترس خواهند بود.
این مدل با همکاری تیم امنیت سایبری اوراکل طراحی شده و هدف آن جلوگیری از هرگونه نشت اطلاعات خصوصی کاربران است. در این ساختار حتی مدیران محلی دسترسی مستقیم به دادههای خام نخواهند داشت.
بایتدنس و موضع رسمی چین
دولت چین در واکنش به خبر نهاییشدن توافق، بیانیهای محتاطانه منتشر کرد که در آن آمده است:
«ما از هرگونه تصمیمی که بر پایه احترام متقابل و منافع مشترک باشد استقبال میکنیم.»
شرکت بایتدنس نیز اعلام کرده است که همچنان متعهد به حفظ تجربهی کاربری و ادامهی توسعهی جهانی تیکتاک است.
در بیانیهی رسمی مدیرعامل بایتدنس، لیانگ روبو، آمده:
«ما اطمینان داریم که ساختار جدید هیچ تأثیری بر خلاقیت کاربران و نوآوران تیکتاک نخواهد داشت. تمرکز ما همچنان بر توسعهی فناوری پیشنهاد محتوا و ارائهی محیطی امن برای تمامی کاربران جهان است.»
فضای رسانهای و افکار عمومی
شبکههای اجتماعی بعد از انتشار خبر اعلام اسکات بسنت پر شدند از تحلیلها و گمانهزنیها. برخی از کاربران آمریکایی، این تحول را نشانهای از بازگشت عقلانیت در روابط واشنگتن و پکن دانستند. گروهی دیگر باور دارند که اتفاقاً، این قرارداد میتواند کنترل الگوریتمی بیشتری برای دولت آمریکا بههمراه داشته باشد.
در چین نیز کاربران از حفظ مالکیت بایتدنس استقبال کردند و آن را پیروزی دیپلماتیک در حوزه فناوری دانستند.
چشمانداز آینده و پیامد برای شبکههای اجتماعی جهانی
مرکز سیاست دیجیتال دانشگاه آکسفورد، در تحلیل تازهای پیشبینی کرده است که توافق آمریکا و چین بر سر تیکتاک میتواند نقطهی آغاز «نظام حکمرانی مشترک دادهها» باشد.
این مفهوم یعنی در آینده، کشورها ممکن است در مورد پلتفرمهای بزرگ بینالمللی، ساختار مدیریتی مشترک تعریف کنند تا هیچکدام به تنهایی اختیار کامل اطلاعات کاربران را در دست نداشته باشند.
بنابراین، نمونهی تیکتاک شاید نخستین الگوی رسمی برای تعاملات بینالمللی در عصر هوش مصنوعی باشد.
دیدگاه اقتصادی: ارزشی فراتر از ۲۰ میلیارد دلار
تحلیلگران مؤسسه Bloomberg تخمین میزنند که ارزش تیکتاک پس از اجراییشدن توافق، حداقل به ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار در بازار سرمایه بینالمللی افزایش خواهد یافت.
اوراکل و سیلورلیک پیشبینی کردهاند سهم خود از این سرمایهگذاری میتواند در آینده به رشد ۸٪ در سهماههی نخست ۲۰۲۶ منجر شود.
برای چین نیز حفظ ارزش برند در سطح جهانی، موفقیتی مهم در ردهی فناوریهای نرمافزاری محسوب میشود.
از مذاکره تا اجرا؛ مراحل زمانبندی قرارداد
طبق اطلاع منابع رسمی، مسیر نهایی توافق بهصورت زیر برنامهریزی شده است:
- اعلام رسمی چارچوب همکاری – انجام شده در مادرید، ماه گذشته
- امضای فرمان اجرایی ترامپ – اتمام در هفتهی جاری
- ملاقات ترامپ و شی جین پینگ – پنجشنبه در کره جنوبی
- اعلام ترکیب هیئتمدیره و انتقال رسمی سرورها – تا پایان نوامبر ۲۰۲۵
- آغاز عملیات اجرایی و بازرسی امنیتی دورهای – از ژانویه ۲۰۲۶
اگر این جدول زمانی طبق برنامه پیش برود، تیکتاک در ایالات متحده از ابتدای سال آینده با ساختار جدید فعالیت خواهد کرد.
دیدگاه تحلیلگران دیپلماسی فناوری
کارشناسان حوزه سیاست داده معتقدند این توافق نمادی از تحول در نگاه جهانی به شبکههای اجتماعی است.
بهگفتهی مارگارت فینچ، تحلیلگر مرکز روابط سایبری نیویورک:
«ما شاهد تولد دیپلماسی فناوری هستیم؛ جایی که کد منبع، سرور و الگوریتم تبدیل به موضوع مذاکرهی بیندولتی میشود، نه صرفاً مسألهای فنی.»
این دیدگاه نشان میدهد که دولتها در قرن بیستویکم ورود به قلمرو دادهها را صرفاً نظارتی نمیدانند؛ بلکه بخشی از امنیت ملی و نفوذ فرهنگی محسوب میکنند.
نتیجهگیری: گام تاریخی برای عصر دادههای جهانی
بیتردید، امضای قرارداد نهایی میان آمریکا و چین بر سر تیکتاک را باید نقطهای عطف در دنیای فناوری دانست؛ چون تعادلی میان منافع اقتصادی و امنیت ملی دو قطب قدرت جهانی برقرار میکند.
تیکتاک دیگر فقط یک شبکه اجتماعی سرگرمکننده نیست، بلکه نماد دیپلماسی دیجیتال در جهان چندقطبی امروز است — جایی که حتی الگوریتمها تابع معادلات سیاسی میشوند.
قرارداد نهایی اگر طبق برنامه پیش برود، میتواند مدلی نو برای همکاریهای بینالمللی در عصر هوش مصنوعی و مدیریت دادههای شهروندان کل جهان باشد.
❓ پرسشهای متداول (FAQ)
۱. آیا توافق آمریکا و چین بر سر تیکتاک بهطور قطعی امضا شده است؟
تا لحظهی نگارش این مقاله، توافق در مراحل نهایی است و قرار است روز پنجشنبه در کره جنوبی بهصورت رسمی امضا شود.
۲. چه کسی نقش اصلی در مذاکرات را داشته است؟
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، بهعنوان میانجی و مسئول اصلی هماهنگی مذاکرات بین دو کشور معرفی شده است.
۳. در این توافق چهشرکتهایی حضور دارند؟
اوراکل، Fox Corp، Andreessen Horowitz و Silver Lake Management اعضای اصلی هیئتمدیرهی جدید عملیات آمریکایی تیکتاک خواهند بود.
۴. آیا این توافق بهمعنی واگذاری کامل تیکتاک به آمریکا است؟
خیر، بایتدنس همچنان مالک حقوقی برند است اما عملیات داخلی و سرورهای کاربران آمریکایی تحت نظارت شرکتهای آمریکایی اداره خواهند شد.
۵. هدف اصلی آمریکا از این قرارداد چیست؟
حفظ امنیت دادههای کاربران و جلوگیری از انتقال اطلاعات حساس به سرورهای خارج از کشور.
۶. موضع دولت چین نسبت به این توافق چیست؟
چین اعلام کرده از راهحلهای مبتنی بر احترام متقابل استقبال میکند و آن را نشانهای از همکاری بزرگ در حوزه فناوری میداند.
۷. آیا این توافق روی سایر شبکههای اجتماعی نیز اثر خواهد گذاشت؟
بله، احتمال دارد سایر کشورها برای کنترل دادههای بومی خود از مدل تیکتاک استفاده کنند.
۸. زمان اجرای کامل قرارداد چهموقع خواهد بود؟
طبق برنامه، تا پایان سال ۲۰۲۵ انتقال رسمی سرورها انجام میشود و از ژانویه ۲۰۲۶ ساختار جدید اجرایی خواهد شد.
https://farcoland.com/xUYRTo
کپی آدرس
