زاده از دل بیابان: شهری آیندهنگر که در قلب آمریکا قد میکشد
تلوسا؛ شهری که از دل بیابان برمیخیزد | آیندهی شهرنشینی در قلب آمریکا
مقدمه: وقتی رؤیا در دل بیابان متولد میشود
دنیای مدرن در آستانهی انقلاب تازهای در مفهوم شهرنشینی قرار دارد. اگر گذشته، شهرها حول محور منابع طبیعی شکل میگرفتند، اکنون نسل تازهای از شهرها در حال تولد است؛ شهرهایی که از دل بیابان، از هیچ، به همهچیز بدل میشوند. یکی از جاهطلبانهترین این پروژهها، شهری مفهومی به نام تلوسا (Telosa) است — شهری که میخواهد نهتنها چشمانداز معماری، بلکه مفهوم عدالت اجتماعی و زیست پایدار را در آمریکا بازآفرینی کند.
تلوسا بر پایهی این فرض بنا شده که مدل فعلی شهرسازی شهری است که به لحاظ اجتماعی و محیطزیستی شکست خورده است؛ شهری ناکارآمد، آلوده و سرشار از نابرابری اقتصادی. مارک لور، بنیانگذار این پروژه، معتقد است که با استفادهی حداکثری از فناوریهای موجود و رویکردی نوین به مالکیت، میتوان شهری ساخت که در آن کیفیت زندگی برای همه، بدون قربانی کردن محیط زیست، تضمین شود. این شهر قرار است بهعنوان یک نمونهی قابل تکرار (Scalable Model) برای چالشهای شهری قرن بیستویکم عمل کند.
در این گزارش تحلیلی از Farcoland Digital 2025، به جزئیات پروژهی تلوسا، ساختار اقتصادی ویژهاش، معماری آیندهنگر آن، و پیامدهای اجتماعی و تکنولوژیکیاش میپردازیم؛ شهری که بهزودی ممکن است الگوی تازهای از تمدن شهری نو باشد.
فصل اول: روایت تولد تلوسا – شهر آینده از دل شنهای نوادا
ایدهی ساخت تلوسا نخستینبار در سال ۲۰۲۱ میلادی توسط کارآفرین و میلیاردر آمریکایی، مارک لور (Marc Lore) مطرح شد. لور که پیش از این بهعنوان مدیرعامل جهانی والت دیزنی و مدیرعامل سابق وبسایت فروشگاههای زنجیرهای والمارت شناخته میشد، با فروش سهم خود در شرکتهای بزرگ، سرمایهی عظیمی را برای تحقق این رؤیای شهری بسیج کرد. او طرحی ارائه داد که ترکیبی از فناوری، عدالت اجتماعی، و زیست پایدار را در قالب شهری جدید ارائه میکرد؛ شهری که قرار نیست صرفاً مکانی برای زندگی باشد، بلکه باید به مثابهی یک آزمایشگاه بزرگ برای مدل تازهای از جامعه عمل کند.
انتخاب مکان و مقیاسپذیری
طبق طرحهای منتشرشده، قرار است تلوسا در دل بیابانهای آمریکا ساخته شود و ایالتهای نوادا، آریزونا یا یوتا از اصلیترین گزینههای اجرای آن به شمار میروند. این انتخاب بر اساس کمجمعیت بودن، پتانسیل بالای انرژی خورشیدی و دسترسی به زمینهای بزرگ و نسبتاً ارزان صورت گرفته است. البته، چالش اصلی در این مناطق، تأمین منابع حیاتی آب خواهد بود که در فصلهای بعدی به آن خواهیم پرداخت.
ظرفیت پیشبینیشدهی شهر، پنج میلیون نفر است، با این امید که اولین گروه ساکنان از سال ۲۰۳۰ در آن ساکن شوند. نکتهی حائز اهمیت این است که تلوسا از ابتدا با ظرفیت مشخص و با یک طرح جامع شهری توسعه مییابد، نه بهصورت ارگانیک و پراکنده مانند شهرهای سنتی. این رویکرد “طراحیشده از بالا” (Top-Down Design) به آنها اجازه میدهد که از همان ابتدا زیرساختهای هوشمند و پایداری را پیادهسازی کنند.
فصل دوم: معماری آیندهنگر؛ وقتی شهر به تندیس زندهای بدل میشود
چشمانداز شهری تلوسا در نگاه نخست، ترکیبی از سازههای چوبی، فلزی و سبز است؛ طراحیهایی که توسط شرکت معتبر Bjarke Ingels Group (BIG) انجام شدهاند. این طراحیها بر مفهوم تراکم هوشمند (Smart Density) و ادغام کامل طبیعت در ساختار شهری استوار است.
ساختار دایرهای و مرکز شهر
مرکز حملونقل اصلی شهر بهصورت سازهای دایرهای و چهارترازه از جنس چوب طبیعی طراحی شده است که نمادی از تمرکز و یکپارچگی در شهر است. این ساختار چوبی نه تنها از نظر زیباییشناختی قابل توجه است، بلکه نشاندهندهی تعهد به استفاده از مصالح پایدار است. دو ریل براق حملونقل هوشمند بهصورت حلقوی پیرامون این مرکز میچرخند. در این مرکز، وسایل نقلیهای با قابلیت «زمین تا هوا» (Vertical Take-Off and Landing – VTOL) دیده میشوند—خودروهایی که میتوانند از سطح زمین برخاسته و به وسایل پرنده تبدیل شوند و با استفاده از سیستمهای هوایی هدایتشده، جابهجایی سریع مسافران را فراهم کنند.
فضای سبز و پیادهمداری
در اطراف مرکز حملونقل، دهکدهی ورزشی نقرهایرنگ، مجموعهای از برجهای متصل با پلهای سبز، و خیابانهایی سنگفرششده دیده میشود که با دیوارهای گیاهی و مزرعههای کوچک شهری احاطه شدهاند. بخش زیادی از خیابانها بهطور کامل به عابران پیاده و دوچرخهسواران اختصاص دارد. بر اساس طرحها، خودروهای شخصی (با سوخت فسیلی) در مرکز شهر ممنوع خواهند بود و تردد برونشهری یا سنگین توسط وسایل نقلیهی عمومی خودران در زیر سطح زمین یا در حلقههای بیرونی شهر مدیریت میشود. همهچیز در تلوسا با الگویی یکپارچه از پایداری و طبیعت زنده طراحی شده است.
فصل سوم: اکوئیتیسم (Equitism)؛ قلب تپندهی عدالت اجتماعی
نام شاخصترین بنای شهر، «برج اکوئیتیسم»، از فلسفهی حاکم بر تلوسا الهام گرفته است. این اصطلاح ترکیبی هوشمندانه از واژهی Equity (عدالت اقتصادی) و Ecosystem (زیستبوم) ساخته شده و نشاندهندهی جهانی است که در آن مالکیت منابع طبیعی نه در دست دولت یا شرکتهای بزرگ، بلکه میان مردم تقسیم میشود.
مالکیت جمعی و صندوق سرمایهگذاری
در مدل اقتصادی تلوسا، مالکیت زمین بهصورت جمعی است. این بدان معناست که زمینهای شهر متعلق به هیچ فرد یا سازمانی نیست، بلکه توسط یک صندوق سرمایهگذاری امانی (Trust) مدیریت میشود که شهروندان در آن سهام دارند. هنگامی که شهر رشد میکند، ارزش زمینها افزایش مییابد. این درآمد حاصل از ارزش افزودهی زمینها—ناشی از توسعه، سرمایهگذاری و رشد شهری—بهجای جیب مالکان خصوصی، مستقیماً به خدمات عمومی مانند آموزش، سلامت، زیرساختها و حملونقل اختصاص مییابد.
این سیستم، نوعی سرمایهداری تعاونی است که تلاش میکند انگیزهی اقتصادی لازم برای نوآوری و کارآفرینی را حفظ کند، در عین حال که از انباشت سرمایه در بخش املاک و مستغلات جلوگیری کرده و شکاف طبقاتی را کاهش میدهد. ساکنان درصدی از این عواید را بهصورت سود سهام سالانه (Dividend) دریافت میکنند.
مدل حقوق شهروندی
بنیانگذاران تلوسا معتقدند که یک شهروند باید دو نقش داشته باشد: کارگر/تولیدکننده و هممالک/منتفع. حقوق شهروندی شامل دسترسی مساوی به زیرساختهای انرژی، آب، و حملونقل خواهد بود، نه از طریق یارانههای مالی که ممکن است ناپایدار باشند، بلکه از طریق سهم مستقیم در منابع شهر.
فصل چهارم: پایداری هوشمند – انرژی، آب و محیطزیست
یکی از اصول بنیادی تلوسا، اتکای کامل به انرژیهای تجدیدپذیر و دستیابی به وضعیت شهر مستقل انرژی (Energy Autonomous City) است. برای شهری که در بیابان ساخته میشود، مدیریت انرژی و بهویژه آب حیاتیترین چالش است.
شبکهی انرژی هوشمند
سقف برجها و خانهها با پنلهای خورشیدی (Photovoltaic Panels) پوشیده شده و بخشی از انرژی شهر از توربینهای بادی عمودی (Vertical Axis Wind Turbines) و گرمای زمین (Geothermal Energy) تأمین خواهد شد. سیستم توزیع انرژی بر اساس شبکههای هوشمند (Smart Grids) عمل میکند که با استفاده از هوش مصنوعی، مصرف را در لحظه تنظیم کرده و اتلاف انرژی را به حداقل میرساند. هدف این است که تولید انرژی شهری، حداقل برابر با مصرف آن باشد (Net-Zero Energy).
مدیریت بحران آب
شبکهی آبرسانی شهر مقاوم در برابر خشکسالی طراحی شده و از فناوریهای پیشرفتهای چون بازیافت آب خاکستری و سیاه در مقیاس محلی (Localized Water Recycling) و مهگیرهای جوی (Atmospheric Water Generators – AWG) بهره میبرد. هدف این است که وابستگی به منابع آب زیرزمینی (آبخوانها) به حداقل برسد. میزان هدررفت آب در شبکه طراحی شده تلوسا باید نزدیک به صفر باشد، در حالی که در شهرهای سنتی آمریکا این میزان اغلب بالای ۲۰ درصد است.
کشاورزی عمودی (Vertical Farming)
در بخش کشاورزی، از سیستمهای ایروپونیک (Aeroponic) (کشت بدون خاک و با پاشش مه حاوی مواد مغذی) و هیدروپونیک برای تولید محصولات محلی استفاده میشود؛ مزارعی عمودی که در بخشهایی از برجهای مسکونی و تجاری جا گرفته و بدون نیاز به خاک، محصول تولید میکنند. این سیستمها، مصرف آب را نسبت به کشاورزی سنتی تا ۹۵ درصد کاهش میدهند و با کاهش مسافت حملونقل مواد غذایی، ردپای کربن (Carbon Footprint) شهر را بهشدت پایین میآورند.
فصل پنجم: شهر خودران و هوشمند
تلوسا از ابتدا بهعنوان یک “شهر دادهمحور” طراحی میشود. زیرساختهای فیزیکی و دیجیتال بهگونهای یکپارچه شدهاند که مدیریت شهری بر پایه دادههای لحظهای (Real-Time Data) انجام گیرد.
حملونقل بدون ترافیک و آلایندگی
وسایل نقلیهی خودران (Autonomous Vehicles)، پهپادهای تحویل کالا و تاکسیهای پرنده (مانند آنچه در فصل دوم ذکر شد)، عناصر کلیدی زیرساخت حملونقل تلوسا هستند. زیرساخت ارتباطی شهر بر پایهی 5G و AI طراحی شده تا مدیریت همزمان هزاران وسیلهی در حرکت را ممکن کند.
بر اساس مدلسازیهای اولیه، در تلوسا نیازی به داشتن خودروی شخصی وجود نخواهد داشت. سیستم حملونقل عمومی بهگونهای است که میانگین زمان انتظار برای مسافر کمتر از پنج دقیقه باشد. الگوریتمهای هوش مصنوعی ترافیک را بهشکلی پویا هدایت میکنند که احتمال تراکم و تصادفات عملاً صفر میشود.
امنیت سایبری و زیرساخت دیجیتال
تمامی زیرساختهای حیاتی شهر—از شبکه برق گرفته تا تصفیهخانههای آب—با استفاده از فناوریهای رمزنگاری پیشرفته (احتمالاً با کمک بلاکچین برای ثبت تغییرات) محافظت میشوند. این زیرساختها باید بتوانند در برابر حوادث طبیعی یا حملات سایبری، پایداری خود را حفظ کنند. محاسبات کوانتومی نیز ممکن است در آینده برای بهینهسازیهای پیچیدهتر در مدیریت شهر به کار گرفته شوند.
فصل ششم: شفافیت و حکمرانی باز (Open Governance)
یکی از انتقادات اصلی به شهرهای بزرگ کنونی، فقدان شفافیت در تصمیمگیریها و فسادهای پنهان است. تلوسا با بهرهگیری از فناوریهای نوین، این پارادایم را هدف قرار داده است.
شورای دیجیتال شهروندان
شورای دیجیتال شهروندان (Digital Citizen Council) بخشی از ساختار حکمرانی تلوسا خواهد بود؛ سامانهای که با فناوری بلاکچین (Blockchain) پشتیبانی میشود و امکان رأیگیری امن، بودجهریزی مشارکتی (Participatory Budgeting) و نظارت عمومی بر عملکرد مدیران شهری را فراهم میسازد. این شورا میتواند برای تصویب پروژههای بزرگ محلی یا تغییر قوانین شهری استفاده شود.
پلتفرم شفافیت شهری
همانطور که بنیانگذاران گفتهاند: «در تلوسا، هیچ تصمیمی پشت درهای بسته گرفته نمیشود.» تمامی نشستهای شورای شهر بهصورت عمومی پخش میشود و دادههای مربوط به بودجه، مصرف انرژی، میزان آلودگی، و کیفیت خدمات همگانی در پلتفرم شفافیت شهری (Urban Transparency Hub) در دسترس عموم خواهد بود. شهروندان میتوانند بهطور مداوم عملکرد شهر را از طریق داشبوردهای تعاملی بررسی کنند.
این شفافیت نه تنها اعتماد را افزایش میدهد، بلکه به شهروندان امکان میدهد تا بر اساس دادههای واقعی، در اصلاح فرآیندها مشارکت کنند.
فصل هفتم: اقتصاد نوآوری و اشتغال
اقتصاد تلوسا باید بهگونهای طراحی شود که وابستگی به صنایع سنتی و آلاینده را کاهش دهد و در عوض، بر تولید دانش و خدمات فناورانه متمرکز شود.
کانون فناوری و نوآوری
اقتصاد تلوسا بهشدت به فناوری، اقتصاد خلاق، و زیستفناوری (Biotech) متکی است. دولت شهری حمایت ویژهای از استارتاپهایی دارد که در حوزههای هوش مصنوعی (AI)، انرژی پاک، سلامت هوشمند (Smart Health) و آموزش دیجیتال فعالیت میکنند. برای مثال، واحدهای تولیدی ممکن است موظف باشند که حداقل ۳۰ درصد نیروی کار خود را از طریق رباتها و اتوماسیون تأمین کنند تا نیروی کار انسانی بتواند بر کارهای خلاقانهتر تمرکز کند.
گردشگری آموزشی و تحقیقاتی
بخشی از درآمد شهر از گردشگری آیندهنگر بهدست میآید؛ بازدید از شهر زندهی فناوری، امکان مشاهدهی برجهای هوشمند در عمل، و کنفرانسهای تخصصی در حوزهی طراحی شهری پایدار. تلوسا قصد دارد به یک مرکز تحقیقاتی جهانی در زمینهی شهرنشینی هوشمند تبدیل شود.
سیستم آموزشی متحول
سیستم آموزشی تلوسا نیز الهامگرفته از مدلهای اسکاندیناوی و فنلاند است: آزاد، فناورانه و مشارکتی. تأکید بر یادگیری پروژهمحور و کاربردی است. هدف، پرورش نسلی از شهروندان آگاه است که خود در طراحی، نگهداری و توسعهی آیندهی شهر نقش فعالی ایفا کنند.
فصل هشتم: چالشها و تردیدها
با وجود جذابیت بینظیر ایدهی تلوسا، منتقدان بسیاری آن را بیش از حد آرمانگرایانه میدانند. هزینههای هنگفت و موانع عملی، بزرگترین نقاط ضعف پروژه هستند.
موانع مالی و اجرایی
هزینههای اولیه ساخت تلوسا تخمین زده شده که بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار باشد. تأمین این سرمایه در طول دههها، حتی با مشارکت سرمایهگذاران خصوصی، یک چالش عظیم است. چالشهای زیستمحیطی ساخت در بیابان نیز قابل چشمپوشی نیست؛ از جمله انتقال مصالح ساختمانی به منطقهای دورافتاده و اثرات بلندمدت بر اکوسیستم شکننده بیابان.
بحران منابع حیاتی: آب
حتی با بهترین فناوریهای بازیافت، ساخت شهری با ظرفیت ۵ میلیون نفر در بیابان نیازمند منابع آبی بسیار بزرگی است. اگر پیشبینیهای مربوط به تغییرات اقلیمی در مورد خشکسالیهای مکرر در غرب آمریکا درست از آب درآید، پایداری بلندمدت منابع آب تلوسا زیر سؤال میرود.
عدالت اقتصادی در عمل
اگرچه مدل “اکوئیتیسم” برابری را در تئوری تضمین میکند، اما منتقدان میپرسند که در عمل، چه کسی کنترل نهایی صندوق امانی زمین را در دست خواهد داشت؟ آیا در فرآیند رأیگیری دیجیتال، قدرت خرید صدای افراد ثروتمند و کسانی که زودتر وارد شهر شدهاند، بر اکثریت تأثیر نمیگذارد؟ این نگرانی وجود دارد که تلوسا به شهری لوکس برای طبقهی مرفه بدل شود و بهجای برابری، تقویتکنندهی نخبگان فناوری گردد.
فصل نهم: تلوسا در مقیاس جهانی – از نئوم تا مسدار
پروژهی تلوسا تنها تلاش برای «ساخت شهر از صفر» (Greenfield City) نیست. در سطح جهان، نمونههای مشابهی چون نئوم (NEOM) و پروژهی The Line در عربستان سعودی، و مسدار سیتی (Masdar City) در امارات، نیز در حال اجرا هستند.
مقایسه با پروژههای خاورمیانه
نئوم و تلوسا هر دو از صفر بنا میشوند و متکی بر فناوریهای پیشرفته هستند. با این حال، تفاوت اصلی در ایدئولوژی است. نئوم عمدتاً یک پروژهی دولتی با تمرکز بر جذب سرمایههای جهانی و مدرنسازی اقتصادی است، در حالی که تلوسا در هستهی خود بر تغییر ساختار مالکیت و عدالت اجتماعی استوار است. مسدار سیتی سابقهی طولانیتری دارد اما مقیاس آن بسیار کوچکتر است و بیشتر بهعنوان یک مرکز تحقیقاتی انرژی پاک عمل میکند تا یک ابرشهر کامل.
تلوسا سعی دارد با تمرکز بر حکمرانی شفاف و اقتصادی مبتنی بر مالکیت اشتراکی، یک مدل جایگزین برای سرمایهداری شهری ارائه دهد که در پروژههای رقیب کمتر دیده میشود.
فصل دهم: رویا یا واقعیت؟
تاریخ بشر پر از شهرهایی است که در آغاز، «ناممکن» به نظر میرسیدند: دبی که از یک دهکدهی ماهیگیری به کلانشهری جهانی تبدیل شد، لاسوگاس در بیابان خشک نوادا، و سنگاپور که بر روی یک مرداب ساخته شد. هرچند مسیر تلوسا دشوار و پرهزینه است، اما نشان میدهد انسان هنوز هم میخواهد در طبیعت، معنا و نظمی تازه بیافریند.
شاید تلوسا نهفقط شهری جدید، بلکه آغاز فصل تازهای از تمدن بشر باشد—تمدنی که میخواهد اخلاق، فناوری و محیطزیست را دوباره باهم آشتی دهد و ثابت کند که شهرنشینی متراکم لزوماً مترادف با تخریب زیستمحیطی یا نابرابری اجتماعی نیست.
جمعبندی: از بیابان تا بهشت هوشمند
تلوسا پروژهای است که مرز میان واقعیت و خیال را محو کرده است. این شهر با دارا بودن زیربنای دیجیتال، منابع انرژی تجدیدپذیر، نظام حکمرانی شفاف و ساختار اقتصادی عادلانه (بر اساس تئوری اکوئیتیسم)، میتواند الهامبخش دیگر شهرهای آینده باشد. شاید چند دهه بعد، وقتی مسافران آینده از فراز قاره آمریکا میگذرند، درخشش برج اکوئیتیسم در میان شنهای طلایی یادآور این باشد که رؤیای انسان برای ساختن یک مکان بهتر، هیچگاه متوقف نمیشود.
سؤالات متداول (FAQ Schema)
۱. تلوسا چیست و توسط چه کسی طراحی شده است؟
تلوسا یک شهر آیندهنگر است که توسط کارآفرین آمریکایی مارک لور طراحی شده و شرکت Bjarke Ingels Group (BIG) مسئولیت طراحی معماری آن را بر عهده دارد.
۲. هدف اصلی از ساخت تلوسا چیست؟
هدف، خلق مدلی نو از شهرنشینی پایدار و عدالتمحور است؛ شهری که بر پایهی مالکیت جمعی زمین، انرژی تجدیدپذیر و فناوری هوشمند بنا شود.
۳. محل دقیق ساخت تلوسا کجاست؟
ایالتهای نوادا، آریزونا و یوتا بهعنوان موقعیتهای احتمالی ساخت تلوسا معرفی شدهاند، اما مکان نهایی هنوز اعلام نشده است.
۴. چه زمانی اولین ساکنان به تلوسا نقل مکان خواهند کرد؟
پیشبینی میشود از سال ۲۰۳۰ میلادی نخستین گروه از ساکنان وارد شهر شوند و تا سال ۲۰۵۰ ظرفیت جمعیت به پنج میلیون نفر برسد.
۵. مدل اقتصادی تلوسا چگونه عمل میکند؟
در این مدل، زمینها بهصورت جمعی در اختیار شهروندان است و سود حاصل از افزایش ارزش زمین (بهجای تملک خصوصی)، صرف خدمات همگانی و رفاه اجتماعی میشود. این مدل اکوئیتیسم نام دارد.
۶. برج اکوئیتیسم چه ویژگیهایی دارد؟
این برج نماد عدالت اجتماعی شهر است و درون خود فضاهای ذخیرهی آب، مزارع ایروپونیک و پنلهای خورشیدی دارد. همچنین بهعنوان محور مرکزی شهر عمل میکند.
۷. آیا تلوسا میتواند در عمل ساخته شود؟
اگرچه طرح از نظر فنی ممکن است، اما هزینههای بالا (بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار)، چالش منابع آب و مقاومت محیطزیستی میتواند اجرای کامل آن را دشوار کند.
۸. چه تفاوتی میان تلوسا و نئوم وجود دارد؟
درحالیکه نئوم بر فناوری و سرعت توسعه متمرکز است، تلوسا بر عدالت اجتماعی، شفافیت و مالکیت همگانی زمین تأکید دارد.
۹. تلوسا چگونه انرژی مورد نیاز خود را تأمین میکند؟
تلوسا متکی بر ۱۰۰ درصد انرژیهای تجدیدپذیر خواهد بود، شامل انرژی خورشیدی، بادی و گرمایی زمین، با هدف تبدیل شدن به یک شهر با انتشار کربن صفر (Net-Zero).
۱۰. حکمرانی در تلوسا چگونه خواهد بود؟
حکمرانی بر پایهی شفافیت مطلق و مشارکت شهروندی استوار است و از سامانههای بلاکچین برای مدیریت شورای دیجیتال شهروندان و بودجهریزی مشارکتی استفاده میشود.
https://farcoland.com/jDlAiu
کپی آدرس
