آسمان پاییز درخشان میشود؛ اوج بارش شهابی جباری بامداد ۳۰ مهر رقم میخورد
نمایش آسمانی پاییز؛ اوج بارش شهابی جباری در بامداد ۳۰ مهر با همراهی دنبالهدارهای درخشان
پاییز ۱۴۰۴ برای علاقهمندان به نجوم و عاشقان آسمان، فصل شگفتی و نور است. آسمان ایران در واپسین روزهای مهر، میزبان یکی از زیباترین رویدادهای سالانه کیهانی خواهد بود؛ بارش شهابی جباری (Orionid meteor shower) که از دنبالهدار افسانهای هالی (Halley’s Comet) سرچشمه میگیرد و هر ساله در اواخر مهر و اوایل آبان، چشمها را به آسمان خیره میکند.
اما امسال، این پدیده جذاب با درخشش دو دنبالهدار تازهکشفشده همراه است و همین موضوع، شبهای مهر را به یکی از زیباترین نمایشهای طبیعت بدل میسازد.
🌌 زمان اوج بارش جباری؛ بامداد ۳۰ مهر با آسمانی تاریک و بینور ماه
بارش شهابی جباری امسال از ۱۰ مهر تا ۱۷ آبان ادامه دارد، اما در شامگاه ۲۹ مهر و بامداد ۳۰ مهر به اوج خود میرسد. این زمان دقیقاً با مرحلهی ماه نو همزمان است، به همین دلیل نور ماه مانعی برای دید درخشان شهابها ایجاد نخواهد کرد و آسمان در تاریکترین نقطهی سال قرار دارد.
به گفتهی رصدگران، اگر در مکانی تاریک و بدون آلودگی نوری باشید، میتوانید حدود ۲۰ شهاب در هر ساعت مشاهده کنید که با سرعتی نزدیک به ۶۶ کیلومتر در ثانیه در جو زمین میسوزند و رگههای نوری زیبایی بر جای میگذارند.
در ایران، بهترین زمان رصد بین ۱:۳۰ تا ۴ بامداد روز چهارشنبه ۳۰ مهر است، زمانی که صورت فلکی شکارچی (جبار) در بالاترین نقطهی آسمان قرار دارد.
🔭 جباری؛ تیم دومِ لیگ آسمان، اما همیشه محبوب
اگر بارشهای معروف برساوشی (Perseid) در مرداد و جوزایی (Geminid) در آذرماه را ستارگان پرنور جدول آسمان بدانیم، جباری در ردهی دوم قرار میگیرد. با اینحال، ترکیب سرعت فوقالعاده، ردهای نوری طولانی و خاستگاه اسطورهای آن، این پدیده را به یکی از جذابترین بارشهای سالانه تبدیل کرده است.
بارش جباری نمونهای از بارشهایی است که حتی با تعداد کمتر شهابها، تأثیر احساسی و علمی زیادی بر علاقهمندان میگذارد.
🌠 ذات و منشأ بارش؛ یادگار دنبالهدار تاریخی هالی
منشأ اصلی شهابهای جباری، دنبالهدار هالی است — یکی از مشهورترین اجرام منظومه شمسی که از سالهای دور بشر را مجذوب خود کرده است. آخرینبار در زمستان سال ۱۳۶۴ (۱۹۸۶ میلادی) از نزدیکی زمین عبور کرد و انتظار میرود بار دیگر در تابستان ۱۴۴۰ (۲۰۶۱ میلادی) به درونیترین بخش منظومه شمسی بازگردد.
طی هزاران سال چرخش به دور خورشید، این دنبالهدار میلیونها ذرهی غبار و سنگدانهی ریز آزاد کرده که در مدارش پراکندهاند. هر سال در مهرماه، زمین در مسیر این غبارها حرکت میکند و برخورد با آنها منظرهای نورانی را در آسمان شب خلق مینماید.
در واقع، بارشهای جباری در مهر و اتادلوی (Eta Aquarid) در اردیبهشت، حاصل عبور زمین از بقایای همین دنبالهدار هالی هستند.
🌌 نقطهی تابش؛ شکارچی در دل آسمان
نام جباری (Orionid) از صورت فلکی بزرگ و معروف جبار (اوریون – Orion) گرفته شده است. اگر مسیر حرکت شهابها را در آسمان دنبال کنید، به نقطهای میرسید که درست بالای ستارهی سرخفام و درخشان ابطالجوزا (Betelgeuse) قرار دارد — همان قلب شکارچی.
این صورت فلکی در نیمهی شب از شرق طلوع میکند و هرچه به سپیدهدم نزدیکتر شویم، ارتفاعش در آسمان جنوبشرقی افزایش مییابد. زمانی که شکارچی در اوج خود است، نرخ مشاهدهی شهابها نیز بیشتر میشود.
برای رصد بهتر، نباید مستقیم به کانون بارش نگاه کنید؛ بهتر است دید خود را حدود ۳۰ درجه بالاتر از ابطالجوزا تنظیم کنید (تقریباً سه برابر عرض مشت وقتی بازو را دراز کردهاید). در این نواحی، شهابها اغلب بلندتر و چشمنوازتر دیده میشوند.
💫 شهابهای جباری چگونه دیده میشوند؟
شهابهای جباری اغلب سریع و روشن هستند. به گفتهی «دیوید لوی» و «استیون ایدبرگ» در کتاب رصد: شهابها، سرعت ورود آنها به جو زمین حدود ۶۶ کیلومتر در ثانیه است — کمی سریعتر از خواهرانشان در اردیبهشت، یعنی اتادلویها.
درخشانترین نوع این شهابها ردهای بلند نوری بر جا میگذارند و گاهی گلولههای آتشین درخشان را نیز میتوان تا سه روز پس از اوج مشاهده کرد. چنین پدیدههایی، حاصل برخورد ذرات بزرگتر دنبالهدار با جو زمین هستند.
🌒 شرایط آبوهوایی و نجومی امسال؛ تقریباً بینقص
سال ۱۴۰۴ یکی از بهترین موقعیتها برای تماشای جباری است. چون ماه در وضعیت ماه نو قرار دارد، نور مزاحمی ندارد و احتمال دیدن شهابهای ریزتر نیز بالا میرود. آلودگی نوری در مناطق دور از شهر به حداقل میرسد، و اگر خوششانس باشید، بارش شهابها با تداخل درخشش دو دنبالهدار تازه کشفشده نیز همراه میشود.
☄️ دنبالهدارهای همراه: لِمون و سوان؛ دو پدیده درخشان
در شب اوج بارش جباری، آسمان شاهد دو دنبالهدار درخشان خواهد بود:
-
دنبالهدار لمون (Lemmon) که در دیماه ۱۴۰۳ کشف شد. این جرم آسمانی پس از غروب خورشید در سمت شمالغربی آسمان قابل رویت است؛ درست بین دستهی ملاقهی صورت فلکی دباکبر و ستارهی درخشان ژوبیندار (Arcturus). رنگ مایل به سبز آن با دوربین دوچشمی کوچک نیز بهخوبی قابل مشاهده است.
-
دنبالهدار سوان (SWAN) که در شهریور ۱۴۰۴ کشف شد و اکنون درخشانترین حالت خود را تجربه میکند. موقعیت آن در قسمت جنوبغربی آسمان، زیر ستارهی سفید و درخشان التایر (Altair) قرار دارد — یکی از سه ستارهی معروف مثلث تابستانی.
هر دو دنبالهدار حدود ۹۰ دقیقه پس از غروب خورشید دیده میشوند و در مناطق تاریک، حتی با چشم غیرمسلح نیز ممکن است درخشندگیشان قابل تشخیص باشد.
🌄 راهنمای رصد؛ تجربهی یک شب فراموشنشدنی
اگر قصد تماشای این نمایش آسمانی را دارید، نکات زیر را رعایت کنید تا بهترین تجربه را داشته باشید:
- مکانی دور از شهر و فاقد آلودگی نوری انتخاب کنید.
- لباس گرم بپوشید؛ شبهای مهر در ارتفاعات سرد هستند.
- به پشت دراز بکشید و حدود ۱۵ دقیقه به تاریکی عادت دهید تا چشمانتان حساستر شود.
- از جهت شرقی و جنوبشرقی آسمان، یعنی محل صورت فلکی شکارچی، رصد را آغاز کنید.
- بهتر است از چراغ یا موبایل با نور سفید استفاده نکنید؛ نور قرمز ملایم چشمانتان را آماده نگه میدارد.
- اگر دوربین دوچشمی دارید، میتوانید دنبالهدارها را نیز رصد کنید.
به گفتهی مؤسسهی بینالمللی شهابها (IMO)، نرخ مشاهده در زمان اوج ممکن است تا ۲۰–۲۲ شهاب در ساعت برسد و این رقم با وجود آسمان تاریک قابل افزایش است.
💥 چرا باید این پدیده را ببینیم؟
بارشهای شهابی یکی از معدود نمایشهایی هستند که بدون ابزار خاص، بدون هزینه، و بدون نیاز به دانش پیچیدهی علمی قابل مشاهدهاند. جباری، یادگار مستقیم دنبالهداری است که هزاران سال پیش هم توسط انسانهای باستان دیده شده بود.
امسال ترکیب دیدنی دو دنبالهدار تازه و شرایط عالی نوری، فرصتی طلایی برای عکاسان و علاقهمندان نجوم فراهم میکند تا شبهای آخر مهرماه را به تصاویری جاودانه تبدیل کنند.
🌠 پایان روایت؛ آسمان پاییز و رقص ذرات هالی
نمایش آسمانی مهر ۱۴۰۴ تنها یک رویداد نیست، بلکه یادآور پیوند زمین و فضاست. هر شهابسنگی که در جو میسوزد، ذرهای است از دنبالهداری که میلیونها سال پیش شکل گرفته و اکنون داستان خود را در آسمان شب بازمیگوید.
بارش شهابی جباری تا ۴ آبان قابل مشاهده خواهد بود، ولی بامداد ۳۰ مهر بهترین فرصت برای دیدن آن است. به آسمان نگاه کنید؛ شاید یکی از آن رگههای نور، ردّ یادگار هالی باشد که از میان قرنها آمده تا به ما سلام کند.
🔎 سوالات متداول (FAQ Schema)
۱. بارش شهابی جباری دقیقاً چه زمانی به اوج میرسد؟
در شامگاه سهشنبه ۲۹ مهر تا بامداد چهارشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۴، حدود ساعت ۲ تا ۴ بامداد، اوج بارش شهابهای جباری را شاهد خواهیم بود.
۲. برای مشاهدهی بارش شهابها در ایران بهترین جهت کدام است؟
صورت فلکی جبار (اوریون) در شرق و جنوبشرقی قرار دارد. هرچه بالاتر در آسمان باشد، شهابهای بیشتری دیده میشوند.
۳. چند شهاب در هر ساعت قابل رویت است؟
در شرایط تاریکی کامل بین ۲۰ تا ۲۵ شهاب در ساعت قابل مشاهده است، اما بسته به آلودگی نوری ممکن است کمتر شود.
۴. منشأ بارش جباری چیست؟
بارش جباری از ذرات باقیماندهی دنبالهدار هالی تشکیل شده است که هر سال زمین از میان آنها عبور میکند.
۵. آیا برای دیدن شهابها نیاز به تلسکوپ داریم؟
خیر، دیدن شهابها با چشم غیرمسلح ممکن است؛ فقط به مکانی تاریک نیاز دارید.
۶. چرا امسال شرایط مشاهده بهتر است؟
بهدلیل همزمانی با ماه نو، نور ماه مزاحم دید نیست و آسمان تاریکتر از همیشه است.
۷. کدام دنبالهدارها در شب بارش قابل مشاهدهاند؟
دنبالهدارهای لمون و سوان، هر دو پس از غروب خورشید به مدت حدود یکونیم ساعت دیده میشوند.
۸. آیا میتوان از این پدیده عکاسی کرد؟
بله، با استفاده از سهپایه، لنز واید، تنظیم شاتر بلندمدت و ISO پایین میتوانید تصاویر شهابها را ثبت کنید.
۹. تفاوت جباری با سایر بارشهای سالانه چیست؟
جباری نرخ متوسطی دارد اما سرعت بسیار بالای شهابها و منشأ تاریخی آن باعث محبوبیتش میان رصدگران شده است.
۱۰. آیا مشاهدهی بارش شهابی خطر دارد؟
خیر، تمام شهابها ذرات بسیار کوچکی هستند که در دهها کیلومتر بالاتر از زمین میسوزند و هیچ خطری ندارند.
https://farcoland.com/kszgv8
کپی آدرس
