زلزله در بازار تراشه؛ انویدیا تاج بزرگ‌ترین مشتری TSMC را از اپل گرفت

جابجایی قدرت در TSMC

تحلیل جابجایی قدرت در TSMC: انویدیا چگونه پادشاهی اپل را در صنعت تراشه پایان داد؟

صنعت نیمه‌هادی‌ها، شریان حیاتی فناوری مدرن، همواره صحنه نبردی بی‌وقفه برای تسلط بوده است. در قلب این اکوسیستم، شرکت تایوان سازنده تراشه (TSMC) به عنوان بزرگترین ریخته‌گری (Foundry) جهان، نه تنها تولیدکننده قطعات، بلکه تعیین‌کننده مسیر تحولات تکنولوژیک است. برای بیش از یک دهه، نام اپل (Apple) همواره با عنوان «بزرگترین مشتری» این غول تایوانی مترادف بود. همکاری استراتژیک بین اپل و TSMC، که با تولید تراشه‌های سری A برای آیفون‌ها آغاز شد و با تراشه‌های سری M برای مک‌بوک‌ها به اوج رسید، موتور محرکه رشد TSMC و بلوغ فناوری‌های پیشرفته لیتوگرافی آن‌ها بود. اپل با سفارش‌های حجیم و نیاز به پیشرفته‌ترین نودهای ساخت، عملاً نقشه راه TSMC را ترسیم می‌کرد.

با این حال، دهکده فناوری شاهد یک زلزله استراتژیک بوده است. شوکه‌کننده است که انویدیا (NVIDIA)، غول پردازنده‌های گرافیکی و پیشگام انقلاب هوش مصنوعی، جایگاه اپل را به عنوان بزرگترین خریدار TSMC به دست گرفته است. این تغییر موازنه قدرت، صرفاً یک جابجایی در صدر فهرست مشتریان نیست؛ بلکه نمادی بنیادین از تغییر تمرکز اقتصاد جهانی فناوری است. این تحول، انتقال قدرت از دوران سلطه دستگاه‌های مصرف‌کننده (مانند گوشی‌های هوشمند) به عصر زیرساخت‌های محاسبات ابری، مراکز داده و شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی را منعکس می‌کند. سفارش‌های عظیم انویدیا برای تراشه‌های تخصصی هوش مصنوعی، ارزش هر ویفر تولیدی برای TSMC را به شکلی چشمگیر افزایش داده است و موازنه قدرت را از حاکمیت موبایل به حاکمیت هوش مصنوعی تغییر داده است.

صعود انویدیا؛ پیشران هوش مصنوعی و ارقام تکان‌دهنده (H2)

صعود انویدیا به جایگاه بزرگترین مشتری TSMC، پدیده‌ای ناگهانی نبوده، بلکه نتیجه یک استراتژی بلندمدت و هم‌راستایی بی‌نقص با نیازهای انفجاری بازار هوش مصنوعی است. ارقام و پیش‌بینی‌های مالی این تغییر را به وضوح نشان می‌دهند. گزارش‌ها حاکی از آن است که پیش‌بینی می‌شود درآمد انویدیا از TSMC تا سال ۲۰۲۶ به حدود ۳۳ میلیارد دلار برسد، در حالی که سهم اپل در همین بازه زمانی حدود ۲۷ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. این بدان معناست که انویدیا نه تنها بزرگترین مشتری، بلکه بزرگترین منبع درآمد منفرد برای TSMC خواهد بود. سهم انویدیا از کل درآمد TSMC به ۲۲ درصد و سهم اپل به ۱۸ درصد خواهد رسید.

این اعداد نه تنها موقعیت مالی انویدیا را در زنجیره تأمین TSMC تثبیت می‌کنند، بلکه پیامدهای استراتژیک عمیقی دارند. تأیید این موضوع از سوی مدیرعامل انویدیا، جن‌سون هوانگ (Jensen Huang)، اهمیت این رابطه را دوچندان می‌کند. هوانگ بارها بر نقش محوری TSMC در تأمین نیازهای سخت‌افزاری ابرقدرت‌های هوش مصنوعی تأکید کرده است.

وجه تمایز اصلی در ارزش اقتصادی این سفارش‌ها نهفته است. تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا، مانند H100 و نسل‌های جدیدتر مبتنی بر معماری Blackwell، پیچیدگی فنی فوق‌العاده‌ای دارند. این تراشه‌ها به دلیل اندازه بزرگ و نیاز به فناوری‌های پیشرفته بسته‌بندی (Advanced Packaging) مانند CoWoS (Chip-on-Wafer-on-Substrate)، نه تنها هزینه تولید بالاتری دارند، بلکه سودآوری (ASP) هر ویفر تولید شده برای TSMC را به شکلی نمایی افزایش می‌دهند. در حالی که اپل حجم زیادی از ویفرهای خود را برای تراشه‌های سری A و M اختصاص می‌دهد، تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا، هرچند ممکن است از نظر تعداد ویفر کمتر باشند، اما ارزش افزوده بسیار بیشتری را برای TSMC به ارمغان می‌آورند. این تراشه‌ها نیاز به بالاترین سطح مهندسی و دقت در فرآیندهای تولید و بسته‌بندی دارند که TSMC در آن بی‌رقیب است.

پایان دوران سلطه اپل؛ تاریخچه یک همکاری استراتژیک (H2)

همکاری بین اپل و TSMC از سال ۲۰۱۱ آغاز شد و به یکی از موفق‌ترین مشارکت‌های استراتژیک در تاریخ فناوری تبدیل شد. اپل، با تکیه بر توانایی‌های بی‌نظیر TSMC در تولید انبوه تراشه‌های پیشرفته، توانست برتری رقابتی خود را در بازار آیفون حفظ کند. از نودهای پیشگام مانند ۲۸ نانومتر تا ورود به عصر نانومتری با ۵ نانومتر و ۳ نانومتر، اپل همواره سفارش‌دهنده اصلی و اغلب اولین مشتری TSMC برای معرفی فناوری‌های جدید بوده است. این همکاری به TSMC این امکان را داد که سرمایه‌گذاری‌های عظیم خود در تحقیق و توسعه (R&D) را توجیه کند و به سرعت در لیتوگرافی‌های پیشرفته به بلوغ برسد.

اپل وابستگی شدیدی به TSMC دارد. تراشه‌های سری A و M نه تنها قلب تپنده آیفون‌ها و مک‌ها هستند، بلکه عامل اصلی در جذب و حفظ کاربران وفادار اپل به شمار می‌روند. برای سال‌ها، اپل تضمین‌کننده ظرفیت تولید کافی برای نودهای پیشرفته TSMC بود و به این شرکت اجازه می‌داد تا ظرفیت خود را با اطمینان بیشتری در سایر بخش‌ها گسترش دهد.

اما با افزایش تقاضا برای تراشه‌های هوش مصنوعی، ترازوی قدرت به نفع انویدیا سنگینی کرده است. کاهش نفوذ اپل در تصمیم‌گیری‌های کلان TSMC، به ویژه در تخصیص ظرفیت تولید در دوره‌های اوج تقاضا، یک چالش استراتژیک برای اپل ایجاد کرده است. آیا اپل می‌تواند جایگاه «اولویت اول» خود را که دهه‌ها از آن برخوردار بود، در سایه سلطه انویدیا حفظ کند؟ وابستگی متقابل گذشته اکنون به یک رابطه پیچیده‌تر تبدیل شده است، جایی که TSMC باید میان نیازهای حجم بالای اپل و ارزش بالای سفارش‌های انویدیا توازن برقرار کند.

پیامدهای استراتژیک برای TSMC (H2)

جابه‌جایی انویدیا به جایگاه بزرگترین مشتری، مزایای استراتژیک متعددی را برای TSMC به همراه دارد. در کوتاه‌مدت، این تغییر به کاهش وابستگی TSMC به یک مشتری منفرد (اپل) کمک می‌کند و پایداری درآمدی این شرکت را افزایش می‌دهد. با توجه به سرعت رشد بازار هوش مصنوعی، حضور قوی انویدیا در سبد مشتریان، تضمین‌کننده رونق بلندمدت TSMC است.

با این حال، این صعود چالش‌هایی را نیز به همراه دارد، که مهم‌ترین آن‌ها تنگنا در ظرفیت بسته‌بندی پیشرفته یا CoWoS است. تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا به دلیل معماری پیچیده (مانند استفاده از تراشه‌های HBM یا حافظه‌های پهنای باند بالا) نیازمند فرایند CoWoS هستند. تقاضای انویدیا برای این فناوری، اکنون گلوگاه اصلی در زنجیره تأمین جهانی هوش مصنوعی است. TSMC سرمایه‌گذاری‌های سنگینی را برای گسترش این ظرفیت‌ها آغاز کرده است، اما تقاضا همچنان بسیار فراتر از عرضه است.

تأثیر این تغییر بر سرمایه‌گذاری‌های آینده TSMC نیز مشهود است. تقاضای پایدار و پر سود انویدیا، TSMC را ترغیب می‌کند تا زمان‌بندی توسعه نودهای جدید و کارخانه‌های پیشرفته (مانند نود N2 که نسل بعدی لیتوگرافی پس از ۳ نانومتر است) را تسریع کند. در واقع، سودآوری حاصل از سفارشات انویدیا به TSMC اجازه می‌دهد تا با ریسک کمتری به فناوری‌های بسیار پرهزینه و پیچیده بعدی مهاجرت کند.

آینده رقابت و واکنش‌های بازار (H2)

صعود انویدیا در بازار تراشه‌های هوش مصنوعی، رقابت را در این حوزه تشدید کرده است. سایر بازیگران بزرگی مانند AMD با تراشه‌های Instinct خود و همچنین غول‌های ابری مانند آمازون (AWS)، گوگل (TPU) و مایکروسافت که به دنبال توسعه تراشه‌های داخلی (In-House Chip Design) هستند، همگی از مشتریان بالقوه یا بالفعل TSMC محسوب می‌شوند. این رقابت، در حالی که تقاضا برای ظرفیت TSMC را بالا نگه می‌دارد، فشار را بر این شرکت برای مدیریت دقیق زمان‌بندی و تخصیص منابع افزایش می‌دهد.

در این میان، اپل نیز بیکار ننشسته است. برای مقابله با کاهش نفوذ خود در TSMC و تضمین دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، اپل احتمالاً استراتژی‌های جایگزین را دنبال خواهد کرد. این شامل تقویت روابط با سامسونگ فوندری (Samsung Foundry) برای تأمین بخشی از نیازهای خود یا حتی افزایش تلاش‌ها برای ساخت بخشی از تراشه‌های خود به صورت داخلی (In-House Foundry) خواهد بود. با این حال، فاصله TSMC با رقبا در فناوری‌های پیشرفته فعلاً بسیار زیاد است.

تحول بزرگتر در درک ما از بازار نیمه‌هادی نهفته است. ما در حال گذار از اقتصادی هستیم که عمدتاً بر محوریت موبایل و کامپیوتر شخصی (PC) می‌چرخید، به اقتصادی «داده‌محور و هوش مصنوعی». انویدیا نماد این عصر جدید است و TSMC به عنوان ستون فقرات آن، از این تحول سود می‌برد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

جابه‌جایی انویدیا به جایگاه بزرگترین مشتری TSMC، صرفاً یک تغییر در آمار فروش نیست؛ بلکه یک بازآرایی ژئوپلیتیکی در عرصه فناوری است. انویدیا با ارائه‌ی پرسودترین و از نظر فنی پیچیده‌ترین تراشه‌ها، به این جایگاه دست یافته است. موفقیت انویدیا در گرو تراشه‌هایی مانند H100 و Blackwell است که ساخت آن‌ها تنها در TSMC با فرآیندهای پیشرفته مانند بسته‌بندی CoWoS ممکن است. این وضعیت نشان می‌دهد که در عصر هوش مصنوعی، ارزش یک ویفر به پیچیدگی و کاربرد آن است، نه فقط حجم تولید.

این تغییر، پیش‌بینی روشنی از آینده ارائه می‌دهد: جایی که زیرساخت‌های محاسباتی مورد نیاز برای هوش مصنوعی، نیروی محرکه اصلی رشد و نوآوری در صنعت نیمه‌هادی خواهند بود. اپل همچنان یک بازیگر کلیدی و مهم باقی خواهد ماند، اما سلطه مطلق آن بر نقشه راه TSMC به پایان رسیده و نبرد جدیدی برای تسلط بر آینده تراشه‌های هوش مصنوعی آغاز شده است.

سؤالات متداول (FAQ)

۱. انویدیا دقیقاً چه نوع تراشه‌هایی از TSMC سفارش می‌دهد؟
انویدیا عمدتاً واحدهای پردازش گرافیکی (GPU) شتاب‌دهنده هوش مصنوعی خود، مانند تراشه‌های مبتنی بر معماری Hopper (مانند H100 و H200) و معماری جدیدتر Blackwell را از TSMC سفارش می‌دهد. این تراشه‌ها برای آموزش و استنتاج مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی (LLMs) در مراکز داده استفاده می‌شوند.

۲. تفاوت اصلی تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا و تراشه‌های سری A اپل در چیست؟
تراشه‌های هوش مصنوعی (مانند H100) برای محاسبات موازی سنگین و محاسبات ممیز شناور با دقت پایین (جهت آموزش مدل‌های هوش مصنوعی) بهینه‌سازی شده‌اند، در حالی که تراشه‌های سری A اپل برای کارایی انرژی بالا در دستگاه‌های موبایل (آیفون و آیپد) و عملکرد سریع در کارهای روزمره طراحی شده‌اند.

۳. آیا اپل همچنان بزرگترین مشتری TSMC از نظر حجم ویفر است؟
خیر. اگرچه اپل همچنان حجم بسیار بالایی از سفارشات را دارد، اما بر اساس پیش‌بینی‌ها، انویدیا به زودی در کل ارزش دلاری سفارشات (Revenue) از اپل پیشی خواهد گرفت، زیرا تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا سودآوری بسیار بالاتری برای TSMC دارند.

۴. CoWoS چیست و چرا برای انویدیا حیاتی است؟
CoWoS (Chip-on-Wafer-on-Substrate) یک فناوری پیشرفته بسته‌بندی سه‌بعدی است که به TSMC اجازه می‌دهد چندین تراشه (مانند CPU/GPU و حافظه HBM) را روی یک ساب‌استریت قرار دهد. این امر برای عملکرد بالای تراشه‌های هوش مصنوعی ضروری است و اکنون بزرگترین گلوگاه ظرفیتی TSMC محسوب می‌شود.

۵. آیا TSMC ظرفیت تولید تراشه‌های اپل را کاهش داده است؟
خیر، TSMC ظرفیت تولید تراشه‌های اپل را کاهش نداده، بلکه به دلیل تقاضای انفجاری برای تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا، اولویت‌بندی و تخصیص ظرفیت‌ها تغییر کرده است.

۶. نقش جن‌سون هوانگ در این تغییر موازنه قدرت چیست؟
اظهارات علنی هوانگ در مورد وابستگی به TSMC و تمرکز شدید انویدیا بر توسعه تراشه‌های هوش مصنوعی، تأییدی بر اولویت استراتژیک این شرکت در زنجیره تأمین TSMC است.

۷. آیا این به معنای کاهش اهمیت اپل برای TSMC است؟
اهمیت اپل در TSMC کاهش نیافته، اما «اهمیت نسبی» آن در مقایسه با انویدیا به دلیل ارزش بالای هر سفارش انویدیا، تغییر کرده است. اپل همچنان مشتری بسیار مهمی در بخش موبایل و کامپیوتر شخصی است.

۸. آیا اپل می‌تواند با سامسونگ فوندری رقابت کند؟
سامسونگ فوندری رقیب اصلی TSMC است و در حال حاضر در برخی فناوری‌ها (مانند برخی نودهای GAA) پیشرو است، اما TSMC از نظر عملکرد و پایداری در نودهای پیشرفته (مانند ۳ نانومتر) هنوز برتری دارد.

۹. آینده نود ۳ نانومتری TSMC چگونه خواهد بود؟
نود ۳ نانومتری TSMC (N3) به طور عمده توسط اپل و انویدیا استفاده می‌شود. با ورود انویدیا به این نود، اطمینان از پر بودن ظرفیت‌های این نود در کوتاه‌مدت فراهم شده است.

۱۰. تراشه‌های سری M اپل چند درصد از درآمد TSMC را تشکیل می‌دهند؟
تراشه‌های سری M اپل (برای مک) بخش قابل توجهی از درآمد TSMC در بخش کامپیوتر شخصی را تشکیل می‌دهند، اما نسبت به کل درآمد، سهم کمتری نسبت به تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا دارند.

۱۱. آیا اپل می‌تواند تراشه‌های هوش مصنوعی خود را مانند گوگل و آمازون بسازد؟
اپل در حال توسعه تراشه‌های M خود با واحدهای عصبی (Neural Engine) قدرتمند است، اما ساخت تراشه‌های مقیاس H100 برای مراکز داده چالش فنی بسیار بزرگ‌تری است.

۱۲. انویدیا چگونه به سودآوری نمایی برای TSMC کمک می‌کند؟
تراشه‌های انویدیا به دلیل طراحی پیچیده و نیاز به CoWoS، قیمت فروش بسیار بالاتری دارند که سود عملیاتی TSMC را به شدت افزایش می‌دهد.

۱۳. آیا AMD می‌تواند جایگاه انویدیا را در TSMC تهدید کند؟
AMD رقیب جدی انویدیا است و از TSMC برای تولید تراشه‌های Instinct خود استفاده می‌کند. با این حال، انویدیا در حال حاضر در بازار هوش مصنوعی پیشتاز است.

۱۴. آیا این تغییر موازنه به معنای کاهش سرمایه‌گذاری TSMC در فناوری‌های موبایل است؟
خیر. TSMC همچنان به تولید تراشه‌های موبایل برای اپل و کوالکام ادامه می‌دهد، اما تمرکز استراتژیک و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت به سمت فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی گرایش پیدا کرده است.

۱۵. چه تاثیری بر بازار نیمه‌هادی‌های دیگر دارد؟
این تحول نشان‌دهنده پایان سلطه بازار موبایل است و بازار را به سمت محاسبات ابری و هوش مصنوعی متمایل می‌کند که سودآوری بیشتری به همراه دارد.

۱۶. آیا TSMC برنامه سرمایه‌گذاری جدیدی برای ظرفیت CoWoS دارد؟
بله، TSMC سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی برای افزایش چندین برابری ظرفیت CoWoS در چند سال آینده اعلام کرده است تا بتواند تقاضای انویدیا و سایرین را برآورده کند.

۱۷. آیا سفارشات انویدیا در نودهای قدیمی‌تر TSMC نیز افزایش یافته است؟
تمرکز اصلی سفارشات انویدیا بر روی پیشرفته‌ترین نودها (مانند ۳ نانومتری و نودهای پیشرفته‌تر) است، زیرا عملکرد بالا در هوش مصنوعی نیازمند جدیدترین فناوری‌هاست.

۱۸. آیا نگرانی‌هایی در مورد بیش از حد وابسته شدن TSMC به انویدیا وجود دارد؟
بله، وابستگی بیش از حد به یک مشتری (حتی اگر انویدیا باشد) یک ریسک استراتژیک تلقی می‌شود، اما فعلاً تقاضای انویدیا موتور محرکه اصلی صنعت است.

۱۹. آینده نود N2 TSMC چگونه پیش‌بینی می‌شود؟
نود N2 (نسل بعدی پس از ۳ نانومتر) اولین نود TSMC با معماری Gate-All-Around (GAA) خواهد بود و انتظار می‌رود پذیرش آن توسط انویدیا و اپل به عنوان مشتریان کلیدی آغاز شود.

۲۰. این تحول چه معنایی برای رقابت اپل و سامسونگ در بازار موبایل دارد؟
این تحول مستقیماً به رقابت موبایل مربوط نمی‌شود، اما نشان می‌دهد که اپل باید برای حفظ برتری تکنولوژیک خود، در مورد نحوه تأمین تراشه‌های پیشرفته‌تر (خواه در TSMC یا سایرین) استراتژی‌های جدیدی اتخاذ کند.