طعنهی مدیرعامل انویدیا به پروژه تراشهسازی ایلان ماسک | رقابت یا واقعیت؟
طعنهی مدیرعامل انویدیا به پروژه تراشهسازی ایلان ماسک
🧠 جدالی تازه در سیلیکونولی
جنسن هوانگ، مدیرعامل افسانهای انویدیا، بار دیگر با اظهارنظری جنجالی خبرساز شد. او در حاشیه سفر اخیرش به تایوان، برنامهی پر سر و صدای ایلان ماسک برای تأسیس یک کارخانه اختصاصی تولید تراشه با نام «ترافب» (TeraFab) را به چالش کشید. ماسک اعلام کرده قصد دارد کارخانهای بنا کند که بتواند هر ماه حدود یک میلیون تراشه برای پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی، مانند چیپهای اختصاصی AI5 تسلا، تولید کند. اما جنسن هوانگ با لبخند و اعتمادبهنفس همیشگیاش، این رویا را بهنوعی «ناممکن» خواند؛ زیرا از دید او، تکرار مسیر موفقیت TSMC بهسادگی ممکن نیست.
صنعت نیمههادی، که پایه و اساس تمام پیشرفتهای فعلی در هوش مصنوعی، محاسبات ابری و خودروهای خودران است، جایی نیست که بتوان با تزریق سرمایه به سرعت در آن نفوذ کرد. این صنعت نیازمند انباشت دانش، مهندسی دقیق در سطح نانومتر و یک اکوسیستم زنجیره تأمین است که TSMC طی دههها آن را ساخته است. اظهارات هوانگ دقیقاً به همین پیچیدگیها اشاره دارد و نشان میدهد که در حالی که ماسک به دنبال خودکفایی است، ورود به قلمرو تولید پیشرفتهترین تراشهها یک ماراتن چند دههای است، نه یک دوی سرعت یکساله. این مناقشه، یک جدال استراتژیک میان دو ابرقدرت تکنولوژی برای کنترل آیندهی محاسبات را برجسته میکند.
1️⃣ ایلان ماسک و تولد ایدهی ترافب
ایلان ماسک در گفتگو با سهامداران تسلا خبر تأسیس کارخانهای عظیم برای تولید تراشه را اعلام کرد. او این پروژه را کلید استقلال تسلا از غولهایی مانند TSMC و سامسونگ دانست و گفت با «ترافب»، دسترسی به تراشههای هوش مصنوعی با ظرفیت بالا تضمین خواهد شد. طبق گفتهی ماسک، هدف ترافب تولید ماهانه یک میلیون چیپ پیشرفته است که توان پردازشی آن برای خودروهای خودران، رباتهای انساننما و سرورهای آموزش مدلهای هوش مصنوعی مورد استفاده قرار میگیرد. این اظهارات، بلافاصله موجی از واکنشها در میان تحلیلگران ایجاد کرد؛ زیرا ورود به صنعت تراشه بههیچوجه شبیه ساخت موشک یا خودرو نیست.
ماسک، که سابقهی در هم شکستن محدودیتهای موجود در صنایع مختلف را دارد، معتقد است که وابستگی فعلی تسلا به تراشههای خارجی، بهویژه برای توسعهی هوش مصنوعی اختصاصیاش (FSD و Optimus)، یک ریسک استراتژیک بزرگ است. در بحران کمبود تراشه در سال ۲۰۲۱، بخشهایی از تولید تسلا دچار اختلال شد و این مسئله ماسک را به این نتیجه رساند که باید کنترل کامل بر مهمترین مؤلفهی فناوریهایش داشته باشد.
مشخصات هدفگذاری ترافب:
- هدف تولید: ۱ میلیون تراشه در ماه.
- کاربرد اصلی: پردازش هوش مصنوعی برای خودروهای خودران و رباتهای Optimus.
- فناوری هدف: احتمالاً در کلاس نانومتری پیشرفته (زیر ۵ نانومتر).
این هدفگذاری، جاهطلبانه بودن پروژهی ترافب را دوچندان میکند. تولید یک میلیون تراشه پیشرفته در ماه نیازمند ظرفیتی است که تنها چند سایت فاندری (Foundry) بزرگ در جهان به آن دست یافتهاند. این رقم از ظرفیت تولید اکثر فاندریهای نوپا یا حتی بسیاری از کارخانههای موجود در جهان بیشتر است و ماسک را مستقیماً در مقابل بزرگترین بازیگران صنعت قرار میدهد.
2️⃣ واکنش جنسن هوانگ؛ هشدار از تایوان
در حالیکه خبر ترافب هنوز در صدر رسانهها بود، جنسن هوانگ در جریان دیدارش با مدیران TSMC در تایوان، با خبرنگاران گفتگو کرد و گفت: «ساخت یک کارخانه تراشهسازی پیشرفته فقط گذاشتن چند دستگاه درون سالن نیست. این کاری است که ترکیبی از علم، مهندسی، هنر و زمان میطلبد.» او اضافه کرد که حتی شرکتهایی با سابقه و توان مالی بالا مانند اینتل طی دههی اخیر نتوانستهاند فاصلهی خود با TSMC را کم کنند، و این نشان میدهد مسیر پیشرفت در این حوزه بهشدت پیچیده است. سخنان هوانگ در واقع هشداری غیرمستقیم به ماسک بود که نشان میداد از دیدگاه صنعت، چنین پروژهای به چیزی بیش از سرمایه نیاز دارد؛ یعنی تجربهی چند دههای.
هوانگ با اشاره به رقابت سختی که TSMC با اینتل داشته است، به دشواری مهندسی در لبه فناوری اشاره میکند. اینتل، یکی از قدیمیترین و مجهزترین تولیدکنندگان تراشه در جهان، سالهاست که در تلاش برای رسیدن به فناوریهای پیشرفته (بهویژه در لیتوگرافی زیر ۷ نانومتر) با مشکلاتی دست و پنجه نرم میکند. این تأخیرهای مکرر در نقشههای راه اینتل، گواهی بر سختی مسیر است.
نکات کلیدی در اظهارات هوانگ:
- پیچیدگی علم و مهندسی: ساخت تراشه نیازمند درک عمیق فیزیک حالت جامد، علم مواد و مهندسی شیمی در مقیاس اتمی است.
- زمانبر بودن: تسلط بر این فرآیندها نیازمند انباشت دانش عملی و تکرار شکستها و موفقیتها در طول سالیان متمادی است.
- مقایسه با TSMC: هوانگ یادآوری میکند که حتی رقبای بزرگ نیز نتوانستهاند بهسرعت به سطح عملکرد TSMC برسند.
3️⃣ چرا بازتولید موفقیت TSMC غیرممکن است؟
برای درک سخنان هوانگ باید به تاریخ TSMC نگاه کرد. این شرکت تایوانی در بیش از ۳۵ سال فعالیت خود، نه فقط فناوری ساخت تراشهها را توسعه داده بلکه یک اکوسیستم کامل شامل نرمافزار طراحی، تجهیزات لیتوگرافی و شبکهی زنجیره تأمین را خلق کرده است. چنین ساختاری سالها طول کشید تا شکل گیرد. به همین دلیل، حتی اگر ماسک میلیاردها دلار هزینه کند، باز هم انتقال دانش و مهارت انسانی در این سطح تقریباً غیرممکن است. بسیاری از متخصصان این صنعت نیز معتقدند که ساخت لیتوگرافی در مقیاس ۳ نانومتری یا پایینتر نیازمند همکاری چند کشور، صدها شرکت و هزاران متخصص است؛ چیزی که تنها TSMC و ASML توانستهاند به آن دست یابند.
اکوسیستم TSMC شامل سه رکن اصلی است:
- فناوری فرآیند (Process Technology): TSMC در هر گره فناوری جدید، هزاران پتنت و نوآوری در طراحی ترانزیستور (مانند FinFET و Gate-All-Around یا GAA) ثبت کرده است. این دانش ثبت شده و تجربهی عملی تولید انبوه، قابل خرید نیست.
- زنجیره تأمین تجهیزات (Equipment Supply Chain): برای لیتوگرافی پیشرفته، وابستگی کامل به دستگاههای لیتوگرافی فرابنفش شدید (EUV) ساخت شرکت هلندی ASML وجود دارد. این دستگاهها گرانترین و پیچیدهترین ماشینآلات جهان هستند و تنها TSMC و سامسونگ مشتریان اصلی آنها در مقیاس انبوه بودهاند.
- مهندسی نیروی انسانی: TSMC دارای تیمی از مهندسان است که میتوانند با خطاهای تولید در سطح اتمی کنار بیایند. میانگین نرخ خرابی (Yield Rate) در یک فابریک جدید میتواند در ابتدا بسیار پایین باشد، اما TSMC ظرف چند ماه آن را به سطوح قابل قبول میرساند؛ مهارتی که کسب آن زمانبر است.
فرمول سادهسازی دشواری ساخت تراشه:
[ \text{سختی تولید} = \frac{\text{پیچیدگی فیزیکی فرآیند}}{\text{تجربه عملی و دانش انباشته}} ] با توجه به این فرمول، حتی با سرمایهگذاری عظیم، بخش مخرج کسر (تجربه) برای تسلا صفر است، در حالی که TSMC دارای یک مخرج بسیار بزرگ است.
4️⃣ ترافب؛ جاهطلبی یا ضرورت استراتژیک؟
از دید ایلان ماسک، ایدهی ترافب نه یک حرکت نمایشی، بلکه ضرورتی استراتژیک برای آیندهی تسلا است. تسلا در سالهای اخیر به شدت به پردازندههای گرافیکی انویدیا و تراشههای تولیدی TSMC وابسته بوده، اما بحران جهانی کمبود تراشه در ۲۰۲۱ نشان داد که این وابستگی میتواند آسیبپذیر باشد. ماسک معتقد است اگر تسلا بخواهد رباتهای هوشمند Optimus و خودروهای تمامخودران خود را در مقیاس انبوه تولید کند، باید کنترل زنجیرهی تأمین خود را در دست گیرد. در این چارچوب، ترافب گامی در جهت «تمام خودکفایی تسلا» محسوب میشود، هرچند جاهطلبانهترین پروژه او از زمان تأسیس SpaceX به شمار میرود.
تراشههای اختصاصی تسلا، مانند تراشه FSD (Full Self-Driving)، برای بهینهسازی الگوریتمهای خاص شرکت طراحی شدهاند و برای تسلا مزایایی مانند کاهش تأخیر (Latency) و بهینهسازی مصرف انرژی در مقایسه با تراشههای عمومیتر انویدیا دارند.
دلایل استراتژیک ماسک برای ترافب:
- امنیت تأمین: تضمین دسترسی به تراشههای حیاتی بدون توجه به محدودیتهای سیاسی یا عرضه جهانی.
- سفارشیسازی عمیق: طراحی چیپهایی که دقیقاً با سختافزار و نرمافزار اختصاصی تسلا سازگار باشند، که انویدیا نمیتواند به این سطح از سفارشیسازی بپردازد.
- صرفهجویی در بلندمدت: با تولید انبوه در مقیاس یک میلیون تراشه در ماه، هزینه هر تراشه میتواند بهطور چشمگیری کاهش یابد و تسلا را از حاشیه سود TSMC بینیاز سازد.
5️⃣ چالشهای فنی پیشروی ماسک
اما واقعیت این است که ساخت تراشه پیشرفتهتر از بسیاری از صنایع دیگر است. نیاز به تجهیزات چندصد میلیوندلاری لایهنگاری، مهندسی شیمی و فیزیک کوانتومی، و کنترل دقیق زنجیره تولید در ابعاد نانومتری، موانعی هستند که حتی غولهای قدیمی دنیا با آنها دستوپنجه نرم میکنند. هزینه اولیه هر فابریک حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار تخمین زده میشود و زمان لازم برای راهاندازی کامل ممکن است تا ۵ سال طول بکشد. علاوه بر این، یافتن کارشناسانی با تجربه کافی در فرآیند تولید تراشه چیزی نیست که در عرض چند ماه ممکن شود. بههمین خاطر، کارشناسان این حوزه، طرح ماسک را از نظر اجرایی نزدیک به «غیرممکن» میدانند، مگر آنکه همکاری گستردهای میان تسلا و بازیگران موجود مانند TSMC یا سامسونگ شکل گیرد.
مثالی از چالشهای فنی (لیتوگرافی EUV):
برای تولید در گرههای پیشرفته (مثلاً ۳ نانومتر)، نیاز به نوردهی با طول موج ۶.۷ نانومتر از طریق دستگاههای EUV است. این فرآیند نیازمند هزاران آینه بسیار دقیق است که با دقت زیر نانومتر ساخته شدهاند و باید در خلاء کامل کار کنند. کوچکترین نقص در این سیستمهای اپتیکی میتواند کل ویفر سیلیکونی را خراب کند.
تخمین مراحل لازم برای یک فابریک جدید:
- تأمین مالی و طراحی سایت: ۱ سال.
- ساختمان و زیرساخت (Clean Room): ۲ سال.
- نصب و کالیبراسیون تجهیزات EUV و کمکی: ۱ تا ۲ سال.
- رسیدن به نرخ بازدهی قابل قبول (Yield Ramp-up): ۲ تا ۵ سال.
بنابراین، حتی با سرمایهگذاری بیسابقه، ترافب بعید است زودتر از سال ۲۰۲۹ یا ۲۰۳۰ بتواند در مقیاس مورد نظر ماسک تراشه تولید کند، در حالی که نیازهای فعلی تسلا فوری است.
6️⃣ جدال پنهان؛ انویدیا در برابر تسلا
در ظاهر، انویدیا و تسلا دو شرکت فعال در زمینههای متفاوت هستند، اما در عمل رقابتی بنیادین میان آنها در جریان است. انویدیا با تراشههای H100 و GH200 سلطه مطلق بازار هوش مصنوعی را در دست دارد، درحالیکه تسلا با توسعه چیپهای اختصاصی AI خود میخواهد وابستگیاش را به انویدیا کاهش دهد. این مسئله احتمالاً یکی از دلایل لحن تند هوانگ است؛ زیرا اگر تسلا موفق به ساخت تراشههای اختصاصی شود، سهم انویدیا در بخش خودروهای هوشمند کاهش خواهد یافت. از سوی دیگر، انویدیا از مسیر همکاری با TSMC و سامسونگ به حجم تولید عظیمی رسیده و با در اختیار داشتن نرمافزار CUDA و اکوسیستم توسعه، عملاً دستنیافتنی به نظر میرسد. به همین علت، رقابت بین این دو شرکت، رقابتی استراتژیک بر سر «آیندهی پردازش جهان» بهشمار میرود.
نفوذ انویدیا در مقابل استقلال تسلا:
- تسلط انویدیا (از طریق CUDA): اکوسیستم نرمافزاری CUDA انویدیا، به توسعهدهندگان اجازه میدهد که بهسادگی از قدرت پردازندههای گرافیکی برای محاسبات موازی استفاده کنند. مهاجرت از این اکوسیستم به یک معماری جدید (مانند تراشهی خودساخته تسلا) یک مانع بزرگ نرمافزاری است.
- استراتژی تسلا (Dojo): پروژهی Dojo تسلا نشان میدهد که آنها قصد دارند سختافزار و نرمافزار محاسباتی خود را برای آموزش مدلهای بزرگ هوش مصنوعی، از پایه طراحی کنند تا نیازی به اجارهی ظرفیتهای انویدیا نداشته باشند.
اگر تسلا بتواند تراشههای خود را با هزینه کمتر و کارایی بالاتر برای وظایف خاص خود تولید کند، این امر ضربهای جدی به استراتژی فروش تراشه به شرکتهای بزرگ خودرویی توسط انویدیا وارد خواهد کرد.
7️⃣ چالش اقتصادی پروژهی ترافب
برآوردها نشان میدهد هزینه ساخت پروژهی ترافب ممکن است بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار باشد، اگر ماسک تصمیم بگیرد کارخانهای مستقل با تمام قابلیتهای طراحی، ساخت و بستهبندی ایجاد کند. این عدد حتی از بودجه کل برخی کشورها بیشتر است. در حالیکه تسلا برای حفظ جریان نقدی در پروژههای رباتیک و فضا به سرمایه نیاز دارد، اجرای چنین طرحی فشار عظیمی بر عملکرد مالی شرکت وارد خواهد کرد. به گفته تحلیلگران بازار، ممکن است این ایده در نهایت بهجای فابریک مستقل، در قالب یک کنسرسیوم مشترک با همکاری چند شرکت نیمههادی اجرایی شود. با این حال، همین اعلام عمومی از سوی ماسک کافی بود تا سهام انویدیا و TSMC واکنش مثبت نشان دهد و بازار سرمایه به نوعی «برتری فعلی» این دو شرکت را تأیید کند.
برآورد هزینههای حدودی:
- هزینه سالانه توسعه R&D (برای رسیدن به نسلهای بعدی): ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار.
- هزینه ساخت یک فابریک پیشرفته (Fab): ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار.
- هزینه ساخت اکوسیستم زنجیره تأمین جانبی: ۵۰ میلیارد دلار (تخمین محافظهکارانه).
اگر تسلا بخواهد بدون شریک، یک TSMC کوچک بسازد، هزینهای معادل دهها برابر ساخت یک کارخانه باتری عظیم خواهد داشت. این حجم از سرمایهگذاری، سرمایهگذاران را نگران میکند، زیرا بازگشت سرمایه در صنعت نیمههادی بسیار کند است.
8️⃣ علم، هنر و واقعیت؛ دیدگاه Farcoland Digital
از دید تحلیلی، سخنان جنسن هوانگ چیزی فراتر از یک اظهار نظر ساده است. او در واقع از طرف تمام صنعت نیمههادی سخن گفت. تجربهی ۴ دهه فعالیت در این صنعت نشان میدهد که دستیابی به فناوری تراشههای پیشرفته نه با پول، بلکه با دانش و سازوکار پیچیدهی همکاری میان هزاران شرکت امکانپذیر است. ترافب ممکن است در ظاهر غیرممکن به نظر برسد، اما نباید فراموش کرد که ایلان ماسک در طول دو دهه گذشته بارها با پروژههایی تصورناپذیر مثل اسپیساکس، استارلینک و خودرانهای تسلا قوانین صنایع را تغییر داده است. از این رو، شاید هوانگ در بیان خود تا حدی محتاطانه از «ناممکن بودن» گفت، چون میداند ماسک در تبدیل غیرممکنها به واقعیت سابقه دارد. با این حال، در کوتاهمدت، مسیر ساخت تراشهی اختصاصی در سطح TSMC برای تسلا دشوار، پرهزینه و زمانبر خواهد بود.
تأثیر سابقه ماسک:
مسیر اسپیساکس نشان داد که اگر بتوان با سرمایهگذاری مستمر و جذب بهترین استعدادهای مهندسی، چرخه نوآوری را سریعتر از رقبا طی کرد، امکانپذیر است. اما موانع فیزیکی و شیمیایی در تولید تراشه، برخلاف مهندسی موشک، دارای محدودیتهای بنیادیتری هستند که تنها با پیشرفتهای علمی در فیزیک کوانتومی شکسته میشوند.
تحدید به هوانگ:
اظهارات هوانگ تلاشی برای حفظ پرستیژ TSMC به عنوان تولیدکننده منحصر به فرد تراشههای پیشرفته در جهان است. اگر ماسک بتواند حتی به ۳۰ درصد توان تولید TSMC دست یابد، این امر معادله قدرت در سیلیکونولی را تغییر خواهد داد.
🧭 جمعبندی نهایی؛ رقابت ابرقدرتها
الهامبخشترین بخش این ماجرا، نه صرفاً رقابت میان انویدیا و تسلا، بلکه نشاندهندهی سرعت تکامل صنعت هوش مصنوعی است. اگر در دهه ۲۰۱۰ رقابت بر سر طراحی خودروهای الکتریکی بود، در دهه ۲۰۲۵ رقابت واقعی بر سر تأمین انرژی پردازشی برای هوش مصنوعی است. انویدیا در حال حاضر بازیگر نخست این میدان است، اما تسلا با ترافب قصد دارد قواعد را از نو بنویسد. آینده نشان خواهد داد آیا جنسن هوانگ به درستی غیرممکن بودن این رویا را تشخیص داده یا ایلان ماسک بار دیگر ثابت میکند که مرزهای ممکن، برای او معنایی ندارد.
صنعت نیمههادی در حال ورود به عصر جدیدی است که در آن، کاربران نهایی (مانند تسلا) دیگر تنها مصرفکننده نیستند، بلکه به بازیگران اصلی تبدیل میشوند و سعی میکنند کنترل کامل اکوسیستم خود را به دست آورند؛ اقدامی که ریسکهای بزرگی دارد اما پاداش استراتژیک عظیمی به همراه خواهد داشت.
❓ سوالات متداول (FAQ)
۱. پروژهی ترافب ایلان ماسک چیست؟
ترافب (TeraFab) نام کارخانهای است که ایلان ماسک قصد دارد برای تولید تراشههای اختصاصی هوش مصنوعی تسلا احداث کند. هدف آن، کاهش وابستگی تسلا به تأمینکنندگان خارجی مانند TSMC و سامسونگ است.
۲. چرا مدیرعامل انویدیا با این طرح مخالف است؟
جنسن هوانگ معتقد است ساخت تأسیسات پیشرفتهی تراشه (بهویژه در لیتوگرافیهای نانومتری) نیازمند سالها تجربه، دانش انباشته شده و یک اکوسیستم زنجیره تأمین است که بهسادگی قابل بازتولید نیست.
۳. TSMC چه نقشی در بازار تراشه دارد؟
TSMC بزرگترین تولیدکنندهی قراردادی تراشههای پیشرفته در جهان است و تأمینکننده اصلی انویدیا، اپل و AMD به شمار میرود. آنها در حال حاضر مرجع صنعت در تولید تراشههای زیر ۷ نانومتر هستند.
۴. تسلا در حال حاضر از چه تراشههایی استفاده میکند؟
تسلا از تراشههای طراحیشدهی اختصاصی مانند Dojo برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی و تراشههای FSD برای اجرای آنها در خودروها استفاده میکند که در حال حاضر در کارخانههای TSMC تولید میشوند.
۵. هزینه ساخت پروژهی ترافب چقدر است؟
برآوردها نشان میدهد هزینه ساخت یک فابریک پیشرفته در مقیاس مورد نظر ماسک ممکن است بین ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار برای خود ساختمان باشد، اما کل پروژه با احتساب R&D و زیرساختهای جانبی میتواند به صدها میلیارد دلار بالغ شود.
۶. رقابت میان تسلا و انویدیا در چه زمینههایی جریان دارد؟
رقابت اصلی در حوزهی تراشههای هوش مصنوعی است. انویدیا با سختافزار قدرتمند خود (H100/GH200) و اکوسیستم CUDA پیشرو است، درحالیکه تسلا میخواهد با تراشههای AI اختصاصی خود، وابستگیاش را کاهش داده و کنترل محاسبات لازم برای دستیابی به رانندگی کاملاً خودران را حفظ کند.
۷. آیا ماسک میتواند با TSMC رقابت کند؟
در کوتاهمدت و میانمدت، رسیدن به سطح تولید و نرخ بازدهی TSMC بعید به نظر میرسد، زیرا آنها دهها سال تجربه و زیرساخت در تمام دنیا دارند. با این حال، در بلندمدت و در صورت تمرکز کامل، تسلا میتواند بخشی از نیازهای خود را تأمین کند.
۸. آیندهی صنعت تراشه پس از این جدال چگونه خواهد بود؟
احتمالاً شاهد تشدید تلاش شرکتهای بزرگ تکنولوژی (مانند گوگل، آمازون و تسلا) برای ورود به قلمرو طراحی و تولید تراشه خواهیم بود و این امر رقابت برای جذب استعدادهای مهندسی و تأمین تجهیزات بسیار پیشرفته مانند ASML را افزایش خواهد داد.