شوک بزرگ به یوتیوب فارسی؛ درآمد یوتیوبرها تا ۸۰٪ آب رفت

شوک اقتصادی به یوتیوب فارسی؛ سقوط آزاد درآمد یوتیوبرها تا مرز ۸۰ درصد

وقتی یک تغییر الگوریتمی، یک اکوسیستم را می‌لرزاند

یوتیوب فارسی طی سال‌های اخیر به یکی از معدود مسیرهای درآمد دلاری برای کاربران داخل ایران تبدیل شده بود؛ مسیری که صدها کانال کوچک و بزرگ، استودیوهای تولید محتوا، تدوین‌گران حرفه‌ای و حتی تیم‌های رسانه‌ای مستقل را به خود وابسته کرده بود. اما آنچه از نیمه دوم سال ۲۰۲۵ آغاز شد، شباهتی به یک نوسان معمولی نداشت. گزارش‌های میدانی، اسکرین‌شات‌های درآمدی و اظهارات چهره‌های شناخته‌شده این فضا نشان می‌دهد که درآمد کانال‌های فارسی‌زبان به‌طور ناگهانی بین ۷۰ تا ۹۰ درصد سقوط کرده است؛ پدیده‌ای که بسیاری آن را «زلزله اقتصادی یوتیوب فارسی» می‌نامند.

این اتفاق نه‌تنها معادلات مالی یوتیوبرها را بر هم زده، بلکه آینده کل اکوسیستم تولید محتوای ویدیویی فارسی را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

ریشه بحران کجاست؟ همه‌چیز از الگوریتم‌های مکان‌یابی شروع شد

بر خلاف تصور اولیه، این سقوط درآمد نتیجه تحریم جدید، قطع سرویس یا تصمیم سیاسی مستقیم نیست. منشأ اصلی بحران را باید در تحول الگوریتم‌های هوش مصنوعی گوگل برای تشخیص موقعیت مکانی واقعی کاربران جست‌وجو کرد.

یوتیوب در سال‌های گذشته، موقعیت کاربران را عمدتاً بر اساس آی‌پی تشخیص می‌داد. برای کاربران ایرانی که به دلیل محدودیت‌های داخلی و تحریم‌های بین‌المللی ناچار به استفاده از VPN بودند، این موضوع یک مزیت درآمدی غیرمستقیم ایجاد می‌کرد. ترافیک ظاهراً از اروپا، کانادا یا آمریکا ثبت می‌شد و همین مسئله باعث نمایش تبلیغات با نرخ CPM و RPM بالا می‌شد.

اما در نسخه‌های جدید سیستم‌های ضد تقلب (Anti-Fraud Systems)، گوگل دیگر صرفاً به آی‌پی اعتماد نمی‌کند.

هوش مصنوعی گوگل چگونه ترافیک ایرانی را شناسایی می‌کند؟

طبق تحلیل کارشناسان حوزه AdTech، الگوریتم‌های جدید یوتیوب از ترکیب چندین سیگنال برای تشخیص «موقعیت واقعی کاربر» استفاده می‌کنند:

• الگوهای رفتاری کاربر (ساعات تماشا، تعامل، نوع کلیک)
• پرش‌های مداوم آی‌پی بین کشورها
• استفاده از آی‌پی‌های دیتاسنتری (Data Center IPs)
• تطابق زبان سیستم، کیبورد، منطقه زمانی و موقعیت جغرافیایی
• نوع دستگاه و اپراتور اینترنت

این ترکیب داده‌ها باعث شده است که حتی با VPNهای پولی نیز، ترافیک کاربران ایرانی به‌عنوان ترافیک کم‌ارزش یا نامعتبر (Low-Value / Invalid Traffic) برچسب‌گذاری شود.

سقوط RPM؛ عددهایی که فاجعه را عیان می‌کنند

پیش از این تغییرات، RPM کانال‌های فارسی‌زبان معمولاً در بازه‌ای بین ۳ تا ۸ دلار قرار داشت. برای برخی موضوعات خاص مثل تکنولوژی، آموزش یا بازی، این رقم حتی بالاتر هم می‌رفت.

اما اکنون گزارش‌ها نشان می‌دهد:

• RPM بسیاری از کانال‌ها به ۰٫۲ تا ۱ دلار سقوط کرده
• درآمد ماهانه کانال‌های متوسط تا بزرگ، تا ۸۰ درصد کاهش یافته
• ویدیوهایی با صدها هزار بازدید، تنها چند صد دلار درآمد دارند

این یعنی همان میزان تلاش، همان تعداد بازدید، اما درآمدی که دیگر حتی هزینه تولید محتوا را هم پوشش نمی‌دهد.

روایت‌های واقعی از دل بحران؛ صدای یوتیوبرها

چهره‌های شناخته‌شده یوتیوب فارسی نیز این بحران را تأیید کرده‌اند. آریا کئوکسر، یکی از یوتیوبرهای باسابقه، در اظهاراتی اعلام کرده است ویدیویی که پیش‌تر با ۴۰۰ هزار بازدید می‌توانست چند هزار دلار درآمد ایجاد کند، حالا تنها حدود ۴۰۰ دلار بازدهی داشته است.

این تجربه محدود به یک فرد نیست. در هفته‌های اخیر، ده‌ها یوتیوبر فارسی‌زبان با انتشار گزارش‌های درآمدی خود نشان داده‌اند که حتی کانال‌های پربازدید نیز از این سقوط در امان نمانده‌اند.

چرا یوتیوب ترافیک VPN را کم‌ارزش می‌داند؟

از نگاه گوگل، تبلیغ‌دهنده‌ها مهم‌ترین مشتریان یوتیوب هستند. تبلیغ‌کننده‌ها علاقه‌ای به پرداخت هزینه‌های بالا برای نمایش تبلیغ به کاربرانی ندارند که امکان خرید یا تعامل اقتصادی ندارند.

در نتیجه:

• ترافیک مناطق تحریم‌شده
• ترافیک با هویت مکانی نامشخص
• و ترافیک مرتبط با VPN

در دسته کم‌ارزش قرار می‌گیرد. این تصمیم از منظر تجاری منطقی است، اما برای کاربران ایرانی ضربه‌ای جدی محسوب می‌شود.

ضربه به مدل اقتصادی تولید محتوا

تا پیش از این، بسیاری از تیم‌های تولید محتوا بر اساس درآمد AdSense برنامه‌ریزی می‌کردند:

• هزینه تجهیزات
• دستمزد تدوین‌گران
• هزینه استودیو
• زمان تولید

اما حالا این مدل اقتصادی دیگر جواب نمی‌دهد. وقتی درآمد تبلیغاتی به یک‌چهارم یا حتی یک‌پنجم کاهش پیدا می‌کند، ادامه فعالیت حرفه‌ای برای بسیاری غیرممکن می‌شود.

آیا دوران طلایی یوتیوب فارسی به پایان رسیده است؟

واقعیت تلخ این است که دوران درآمد دلاری نسبتاً آسان برای کاربران داخل ایران احتمالاً به پایان رسیده است. حداقل در قالب مدل سنتی AdSense.

اما این به معنای مرگ یوتیوب فارسی نیست؛ بلکه نشانه یک تغییر فاز اجباری است.

مسیرهای جایگزین درآمدزایی؛ یوتیوبرها چه راهی دارند؟

کارشناسان چند مسیر جایگزین را محتمل می‌دانند:

۱. اسپانسرینگ مستقیم

قرارداد با برندها، حتی برندهای داخلی، می‌تواند بخشی از کاهش درآمد را جبران کند.

۲. فروش محصول یا خدمات

دوره‌های آموزشی، اشتراک ویژه، فروش فایل یا کالا.

۳. حمایت مخاطبان (Support Models)

عضویت کانال، پلتفرم‌های دونیشن و حمایت مالی مستقیم.

۴. مهاجرت محتوایی

تولید محتوا برای مخاطب غیرایرانی به زبان انگلیسی یا دوزبانه.

آینده یوتیوب فارسی؛ حذف یا تطبیق؟

یوتیوب فارسی در نقطه عطفی تاریخی قرار دارد. یا باید:

• با شرایط جدید تطبیق پیدا کند
• یا شاهد حذف تدریجی بسیاری از کانال‌ها باشد

آنچه مشخص است، این‌که اتکای صرف به AdSense دیگر یک استراتژی پایدار نیست.

جمع‌بندی: زلزله‌ای که یک هشدار جدی بود

بحران اخیر را می‌توان یک زنگ خطر جدی برای کل اکوسیستم تولید محتوای فارسی دانست. زنگ خطری که می‌گوید وابستگی به سیستم‌های خارجی بدون کنترل، می‌تواند در یک لحظه همه‌چیز را دگرگون کند.

یوتیوبرهایی که بتوانند سریع‌تر خود را با این واقعیت جدید تطبیق دهند، شانس بقا دارند؛ دیگران، به‌تدریج از صحنه حذف خواهند شد.

❓ سوالات متداول (FAQ)

آیا این کاهش درآمد دائمی است؟

در حال حاضر شواهد نشان می‌دهد که این تغییر ساختاری است و بازگشت به شرایط قبل بعید است.

استفاده از VPN بهتر می‌تواند مشکل را حل کند؟

خیر. الگوریتم‌های جدید صرفاً به آی‌پی متکی نیستند.

آیا یوتیوبرهای خارج از ایران هم آسیب دیده‌اند؟

به‌طور محدود، اما تمرکز اصلی این سیاست روی ترافیک مناطق تحریم‌شده است.

آیا تغییر لوکیشن اکانت کمک می‌کند؟

در کوتاه‌مدت خیر؛ رفتار کاربر مهم‌تر از تنظیمات حساب است.

بهترین راه درآمدزایی جایگزین چیست؟

ترکیب اسپانسرینگ، فروش محصول و حمایت مستقیم مخاطب.