دشمن خاموش بدن؛ چربی پنهان حتی در بدن لاغرها، آرامآرام به قلب و رگها حمله میکند
در نگاه نخست، بسیاری از افراد لاغر تصور میکنند سلامت قلب و عروقشان تضمینشده است؛ چون وزنشان در محدودهی طبیعی قرار دارد، فشارخونشان نرمال است و سطح کلسترولشان به نظر خطرناک نمیآید. اما پژوهش تازهای از دانشگاه مکمستر کانادا نشان داده است که یک دشمن پنهان و بیصدا ممکن است حتی در بدن ظاهراً سالمترین افراد رشد کند؛ چربی پنهان در عمق شکم و اطراف اندامهای داخلی.
برخلاف باور عموم، چربیهای پنهان زیر پوست یا در اطراف اندامهای حیاتی، بهویژه در ناحیهی شکم و کبد، قادرند بدون تغییر قابلتوجه در ظاهر بدن یا شاخص توده بدنی (BMI)، آسیبهای خطرناک و التهابهایی ایجاد کنند که راه را برای سکتهی مغزی و حملهی قلبی هموار میسازد.
📉 چربی پنهان چیست و چرا نمیتوان از ظاهر آن را تشخیص داد؟
چربی پنهان با نام علمی چربی احشایی (Visceral Fat) شناخته میشود و برخلاف چربی زیرجلدی، در اعماق بدن ذخیره میشود؛ اطراف کبد، معده، رودهها و سایر اندامهای داخلی. این نوع چربی در افراد با وزن عادی نیز وجود دارد و هیچ ارتباط مستقیمی با میزان چربی بدن در سطح پوست ندارد.
به گفتهی دکتر سونیا آناند، نویسندهی مسئول مقالهی جدید، «ممکن است فردی کاملاً لاغر دیده شود اما در واقع چربی احشایی و چربی کبدی بالایی داشته باشد که از نظر متابولیکی فعال است و موجب التهاب و آسیب دیوارهی رگها میشود.»
طبیعت مرموز این چربی، آن را به یکی از خطرناکترین عوامل پنهان بیماریهای قلبیعروقی تبدیل کرده است؛ زیرا فاکتورهای سنتی مانند وزن، اندازهی دور کمر یا شاخص BMI نمیتوانند آن را به درستی نشان دهند.
🧠 یافتههای پژوهش مکمستر؛ وقتی ظاهر، فریبنده است
تحقیق جامع جدیدی که نتایج آن در نشریهی علمی Communications Medicine منتشر شده، روی دادههای سلامت بیش از ۳۳هزار فرد بزرگسال در کانادا و بریتانیا انجام گرفته است. پژوهشگران از اسکنهای پیشرفتهی MRI برای اندازهگیری دقیق چربی احشایی و چربی کبدی استفاده کردند.
نتیجهی تحلیلها شگفتانگیز بود: افرادی که حتی در محدودهی BMI نرمال قرار داشتند اما مقادیر بالای چربی احشایی یا چربی کبدی داشتند، ضخامت و تجمع پلاک بیشتری در شریانهای کاروتید گردن نشان دادند؛ رگهایی که وظیفهی انتقال خون به مغز را دارند.
تنگی این شریانها بهطور مستقیم یکی از نشانههای هشداردهندهی خطر سکتهی مغزی و حملهی قلبی محسوب میشود.
🫀 چرا شاخص توده بدنی (BMI) دیگر کافی نیست؟
سالهاست که پزشکان از شاخص توده بدنی برای ارزیابی خطر چاقی و بیماریهای قلبی استفاده میکنند؛ اما مطالعهی مکمستر نشان میدهد این معیار ممکن است گمراهکننده باشد. دو فرد با BMI مشابه میتوانند سطوح چربی احشایی کاملاً متفاوتی داشته باشند، و درواقع فردی با بدن ظاهراً سالم ممکن است درون بدن خود مقدار عظیمی چربی خطرناک پنهان داشته باشد.
دکتر راسل ده سوزا، دانشیار دانشگاه مکمستر و نویسندهی همکار این پژوهش، میگوید:
حتی پس از بررسی عوامل سنتی خطر قلبی مانند کلسترول، فشار خون و رژیم غذایی، چربی احشایی و چربی کبدی همچنان اثر مخربی بر شریانها دارند. این یعنی چربی پنهان مستقل از سایر عوامل، میتواند خطر بیماری قلبیعروقی را افزایش دهد.
🔬 چربی احشایی چگونه رگها را تخریب میکند؟
چربی احشایی برخلاف ظاهر خاموشش، از نظر متابولیکی بسیار فعال است. این چربیها مواد شیمیایی و هورمونهایی تولید میکنند که به التهاب سیستمیک در بدن دامن میزنند.
این التهاب مداوم، بهتدریج باعث آسیب به دیوارهی شریانها و تسهیل تجمع پلاک کلسترولی میشود. با گذشت زمان، رگها سختتر و باریکتر میشوند، جریان خون کاهش مییابد و خطر سکته مغزی یا حمله قلبی افزایش مییابد.
به همین دلیل، پژوهشگران از چربی احشایی بهعنوان «چربی بیمارکننده» نام میبرند؛ چربیای که بدون ایجاد اضافهوزن ظاهری، از درون بدن را تخریب میکند.
⚠️ چربی کبد؛ دشمن دوم خاموش
علاوه بر چربی احشایی، تجمع چربی در کبد—که تحت عنوان چربی کبدی یا کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) شناخته میشود—نیز بهشدت خطر بیماریهای قلبی را افزایش میدهد.
وقتی چربی در سلولهای کبد جمع میشود، عملکرد طبیعی کبد مختل شده و تنظیم چربیها و قندهای خون از تعادل خارج میشود. این اختلال، فشار بیشتری بر سیستم عروقی وارد میکند.
در واقع، ترکیب چربی احشایی و چربی کبدی، به گفتهی دکتر آناند، «جفت مرگ خاموش» است که در بدن بسیاری از افراد بدون علائم قابلتشخیص رشد میکند.
🩸 نشانههای غیرمستقیم چربی پنهان
تشخیص چربی احشایی با روشهای معمول وزنکشی ممکن نیست؛ اما علائم غیرمستقیمی وجود دارند که ممکن است حضور آن را آشکار سازند:
- احساس خستگی مزمن یا کاهش انرژی؛
- بالا بودن قند خون یا مقاومت به انسولین؛
- فشار خون بالا در فردی با وزن نرمال؛
- کلسترول بالا یا سطح تریگلیسرید غیرعادی؛
- دور کمر بیشتر از حد معمول نسبت به قد؛
- مشکلات گوارشی مکرر یا دردهای شکمی خفیف.
اگر چنین نشانههایی در فردی «لاغر» دیده شود، احتمال وجود چربی احشایی و کبدی بالا میرود.
🩹 چه کسان بیشتر در معرض خطرند؟
مطالعات نشان میدهد که سن بالای ۴۰ سال، کمتحرکی، خواب ناکافی، رژیم غذایی پرچرب و پرقند، استرس مزمن و مصرف الکل از عوامل مهم تجمع چربی احشایی هستند.
حتی افرادی که از نظر تناسباندام خوب بهنظر میرسند اما بیش از اندازه نشستهاند یا ورزش هوازی کافی ندارند، ممکن است دچار چاقی احشایی باشند. به همین دلیل، فعالیت بدنی منظم و کنترل کالری مصرفی حتی برای افراد «ظاهراً سالم» حیاتی است.
⚙️ روشهای اندازهگیری چربی پنهان
پژوهشگران مکمستر توصیه کردهاند برای ارزیابی دقیق خطر، در افراد میانسال و گروههای پرخطر از تصویربرداری MRI یا اسکنهای CT جهت اندازهگیری حجم چربی احشایی استفاده شود. البته این روشها گرانقیمت و زمانبر هستند، اما برای بررسیهای پژوهشی یا کلینیکی دقیق، بهترین گزینهاند.
در حوزهی سلامت عمومی، ابزار سادهتری نیز وجود دارد: نسبت دور کمر به قد (WHtR). اگر این نسبت بالاتر از ۰٫۵ باشد، معمولاً نشاندهندهی وجود چربی احشایی زیاد است—حتی اگر BMI در محدودهی نرمال قرار گیرد.
🧩 بازنگری در تعریف سلامتی
یافتههای این پژوهش میتواند مفهوم سنتی «سلامت بر اساس ظاهر» را به چالش بکشد. دیگر نمیتوان با اطمینان گفت تنها افراد چاق در معرض خطر سکته یا بیماری قلبی هستند. سلامت واقعی تنها با سلامت متابولیک، تعادل بین چربیهای داخلی و خارجی، و عملکرد درست اندامها تعریف میشود.
بهگفتهی دکتر ده سوزا، این پژوهش زنگ خطر مهمی برای جامعهی پزشکی و مردم جهان است؛ چون نشان میدهد ارزیابی خطر بیماریهای قلبی باید فراتر از وزن ظاهری و شاخص BMI انجام گیرد.
او تأکید میکند:
«باید نگاهمان را از وزن ترازو به ترکیب بدن تغییر دهیم؛ وزن مناسب بهتنهایی سلامت کامل نیست.»
🥦 چگونه میتوان چربی احشایی را کاهش داد؟
خوشبختانه چربی پنهان هرچند خطرناک است، اما کاهش آن ممکن است. راهکارهای ساده ولی مؤثر عبارتاند از:
- فعالیت هوازی منظم: حداقل ۱۵۰ دقیقه دویدن، شنا یا دوچرخهسواری در هفته؛
- رژیم غذایی ضدالتهاب: سبزیجات، غلات کامل، ماهی چرب، روغن زیتون و مغزها؛
- کاهش قندهای افزوده: پرهیز از نوشابه، شیرینی و خوراکهای فرآوریشده؛
- خواب کافی: دستکم ۷ ساعت در شب؛
- مدیریت استرس: مراقبه، یوگا، تنفس عمیق یا طبیعتگردی؛
- ترک سیگار و کاهش مصرف الکل؛
- کنترل کالری روزانه و وعدههای غذایی منظم.
با اجرای این روشها، سطح التهاب در بدن کاهش مییابد و چربیهای احشایی بهتدریج از بین میروند.
🧬 چشمانداز آینده پزشکی شخصی
یافتههای مکمستر راه را برای توسعهی پزشکی فردمحور (Personalized Medicine) هموار کرده است.
در این رویکرد، پزشکان بهجای استفاده از معیارهای کلی، با تحلیل توزیع چربی، ژنتیک، و فاکتورهای متابولیک هر فرد، برنامهی درمان و پیشگیری شخصی طراحی میکنند.
با پیشرفت فناوریهای اسکن و ابزارهای پوشیدنی سنجش سلامت، شاید در آینده هر فرد بتواند با یک اپلیکیشن یا ساعت هوشمند، میزان چربی احشایی خود را اندازهگیری کند و هشدارهای بهموقع دریافت نماید.
🏥 پیام نهایی پژوهش؛ «لاغری ظاهری تضمین سلامت نیست»
این مطالعه تأکید میکند که تصویر بیرونی بدن نمیتواند معیار قانعکنندهای برای سلامت باشد.
دکتر آناند یادآوری میکند:
«در صدها فرد شرکتکننده که ظاهر سالم داشتند، شاهد التهاب شریانی و تجمع پلاک بودیم. این نشان میدهد که چربی پنهان در بدن، دشمنی واقعی و خطرناک است.»
بنابراین، وقت آن است که تعریف سلامت را بازنویسی کنیم. حفظ وزن مناسب قدم اول است، اما بدون توجه به سلامت متابولیک و چربیهای داخلی، هنوز بخش عظیمی از خطرات ناشناخته باقی میمانند.
🌿 نتیجهگیری کلی
چربی احشایی و چربی کبدی حتی در نبود اضافهوزن، قادرند آسیبهای جدی به رگهای حیاتی وارد کنند. این پژوهش دیدگاه سنتی پزشکی را تغییر میدهد و به ما یادآور میشود که اندازهی بدن، همیشه نشانگر سلامت نیست.
برای پیشگیری از خطرات قلبی و سکته مغزی، باید نسبت به چربیهای پنهان آگاه بود، رژیم غذایی و الگوی زندگی را اصلاح کرد، و زمانی را برای بررسی دورهای متابولیک اختصاص داد.
سلامت واقعی، ترکیب هوشمندانهی تغذیه، حرکت و آگاهی از بدن است — نه فقط عددی روی ترازو.
❓ سؤالات متداول (FAQ)
۱. چربی احشایی چیست؟
چربی احشایی یا چربی پنهان، چربیای است که در اطراف اندامهای داخلی مثل کبد، معده و رودهها تجمع میکند و برخلاف چربی زیرپوستی، بهراحتی قابل مشاهده نیست.
۲. آیا ممکن است فردی لاغر، چربی احشایی خطرناک داشته باشد؟
بله. ظاهر لاغر تضمینکننده نبود چربی احشایی نیست. این چربی میتواند بدون تغییر در وزن بدن شکل بگیرد و خطر بیماری قلبی را افزایش دهد.
۳. چربی احشایی چگونه باعث سکته مغزی میشود؟
چربی احشایی با آزادسازی مواد التهابی، به دیوارهی شریانها آسیب میزند و تشکیل پلاک را تسهیل میکند. تنگی شریانهای کاروتید میتواند به سکتهی مغزی منجر شود.
۴. تفاوت چربی احشایی با چربی کبدی چیست؟
چربی احشایی در اطراف اندامها تجمع میکند، درحالیکه چربی کبدی مستقیماً در سلولهای کبد جمع میشود و عملکرد طبیعی کبد را مختل میسازد.
۵. چگونه میتوان وجود چربی احشایی را شناسایی کرد؟
بهترین روش اندازهگیری دقیق، تصویربرداری MRI یا CT است، اما شاخص دور کمر به قد (WHtR) نیز میتواند تخمینی از مقدار چربی داخلی ارائه دهد.
۶. آیا رژیم غذایی میتواند چربی پنهان را کاهش دهد؟
بله؛ تغذیهی ضدالتهاب و محدودکردن قند و چربیهای ترانس، در کنار ورزش هوازی، مؤثرترین راه برای کاهش چربی احشایی است.
۷. آیا چربی کبدی قابل درمان است؟
در مراحل اولیه با اصلاح رژیم غذایی، تمرین منظم و کاهش وزن قابل برگشت است. اما در صورت مزمنشدن ممکن است به التهاب شدید یا فیبروز کبدی تبدیل شود.
۸. پیام کلی پژوهش مکمستر چیست؟
سلامت قلب را نمیتوان تنها با وزن یا BMI سنجید. چربی پنهان عامل مستقل خطر است و نیاز به توجه ویژه و تشخیص زودهنگام دارد.
https://farcoland.com/AH4sGv
کپی آدرس
