طرح درآمد پایه در آمریکا جدی شد؛ آیا دولت قرار است بخشی از اجارهخانه مردم را بپردازد؟
آیا روزی میرسد که دولت آمریکا بخشی از اجارهخانهی مردم را بپردازد؟
پرسشی که روزگاری یک رؤیای سوسیالیستی تلقی میشد، امروز در قلب یکی از واقعگرایانهترین مباحث اقتصادی کنگره ایالات متحده قرار گرفته است. طرحی موسوم به قانون درآمد تضمینی ۲۰۲۵ (Guaranteed Income Act 2025) میخواهد مرز میان «کار»، «درآمد» و «امنیت مالی» را از نو تعریف کند.
پشت این ایده، دغدغهای نهفته است: اگر انقلاب فناوری و هوش مصنوعی میلیونها شغل سنتی را از بین ببرد، مردم چگونه باید زنده بمانند؟
طرح جدید چه میگوید؟
بانـی واتسون کولمن (Bonnie Watson Coleman)، نمایندهی ایالت نیوجرسی، در تابستان ۲۰۲۵ پیشنویس لایحهای را به کنگره برد که هدف آن ایجاد آزمایشی سراسری از پرداخت درآمد تضمینی بدون شرط به شهروندان آمریکایی است.
بر اساس متن رسمی منتشرشده در سایت «Congress.gov»، این طرح با عنوان Guaranteed Income Pilot Program Act به وزارت خزانهداری مأموریت میدهد طی سه سال، منابع مشخصی را برای پرداختهای ماهانهی مستقیم به شهروندان واجد شرایط اختصاص دهد.
در نسخهی اولیهی طرح آمده است که:
- دولت فدرال به ۲۰ هزار نفر از شهروندان بین ۱۸ تا ۶۵ سال ماهانه مبلغی برابر با میانگین اجارهی خانهی دوخوابه در ایالت محل زندگیشان پرداخت خواهد کرد؛
- نیمی از این افراد «گروه آزمایش» خواهند بود که پول دریافت میکنند و نیمی دیگر «گروه کنترل» که صرفاً مورد بررسی آماری قرار میگیرند.
هدف نهایی طرح: ارزیابی تأثیر درآمد بدون کار بر ثبات اقتصادی و روانی شهروندان در برابر بحرانهایی چون تورم، رکود یا بیکاری ناشی از اتوماسیون است.
از کالیفرنیا تا نیوجرسی؛ پیشینهی آزمایشهای درآمد پایه
این نخستین بار نیست که ایدهی درآمد پایه در آمریکا مطرح میشود. از سال ۲۰۱۹ چندین شهر از جمله استاکتون، لسآنجلس، اوکلند، آتلانتا و دنور، طرحهای محدود موسوم به Guaranteed Income Trials را به اجرا گذاشتند. در این برنامهها معمولاً بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار در ماه به شهروندان کمدرآمد پرداخت میشد تا آزادانه خرج کنند.
نتایج اولیهی این طرحهای محلی فال نیک بود:
بیش از ۸۰ درصد از شرکتکنندگان گزارش کردند که سلامت روانیشان بهبود یافته، بدهیهای کارت اعتباریشان کاهش پیدا کرده و توانستهاند راحتتر هزینههای ضروری چون اجاره و خوراک را پرداخت کنند.
به همین دلیل، لایحهی جدید «درآمد تضمینی ۲۰۲۵» تلاشی است برای بردن این ایده از سطح شهری به سطح فدرال و ملی—آزمایشی که در صورت موفقیت میتواند چهرهی اقتصاد آمریکا را دگرگون کند.
چرا چنین طرحی الان مطرح شده است؟
دو عامل اصلی پشت موج جدید طرحهای درآمد پایه نهفته است:
۱. افزایش شدید هزینههای مسکن در سراسر ایالات متحده،
۲. پیشرفت سریع هوش مصنوعی و اتوماسیون که بسیاری از مشاغل را تهدید میکند.
در سال ۲۰۲۵، میانگین اجارهی یک خانهی دوخوابه در ایالات متحده از مرز ۲۲۰۰ دلار در ماه عبور کرده است؛ رقمی که حتی برای کارکنان تماموقت بخش خدمات یا خردهفروشی نیز سرسامآور است.
از سوی دیگر، تنها در صنعت فناوری حدود ۵ میلیون شغل متوسطدرآمد در معرض جایگزینی توسط سامانههای AI و رباتهای نرمافزاری هستند.
در این زمینه، سیاستگذاران آمریکایی به این نتیجه رسیدهاند که درآمد پایه میتواند سپر روانی و اقتصادی در برابر شوک فناوری باشد.
ایدهی درآمد پایه همگانی از کجا آمده است؟
مفهوم درآمد پایه همگانی (Universal Basic Income – UBI) بیش از نیمقرن قدمت دارد. در دههی ۱۹۶۰ اقتصاددان افسانهای آمریکا میلتون فریدمن نخستین بار ایدهی پرداخت مستقیم به شهروندان را بدون بروکراسیهای رفاهی مطرح کرد.
در دههی ۲۰۱۰، چهرههایی چون ایلان ماسک، سم آلتمن (مدیرعامل OpenAI) و اندرو یانگ (نامزد سابق ریاستجمهوری) این ایده را احیا کردند، با این استدلال که AI ناگزیر خواهد شد دولتها را به پرداخت درآمد عمومی وادار کند.
هماکنون نیز در مقالهای از نشریهی Business Insider اشاره شده که بسیاری از طراحان طرح ۲۰۲۵ از مدل فینلاند و کانادا الهام گرفتهاند؛ کشورهایی که از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ پروژههای آزمایشی موفقی در این زمینه اجرا کردند و کاهش اضطراب مالی و افزایش رضایت از زندگی را گزارش دادند.
مخالفتهای سیاسی با طرح
با وجود محبوبیت اجتماعی ایده، تصویب آن در فضای سیاسی فعلی آمریکا دشوار است.
جمهوریخواهان در کنگره نگران هزینههای کلان چنین طرحیاند. آنها معتقدند که پرداخت بدون شرط ممکن است:
- انگیزهی کار کردن را کاهش دهد؛
- کسری بودجهی آمریکا را که هماکنون از ۱.۸ تریلیون دلار فراتر رفته، تشدید کند؛
- و در نهایت، فشار تورمی تازهای بر بازار مسکن وارد آورد.
«کوین مککارتی» از رهبران جناح محافظهکار گفته است:
«دولتی که پول اجاره همه را بدهد، در نهایت کنترل اقتصاد را از مردم میگیرد و مالک تمام تصمیمهای مالی شهروندان میشود.»
در مقابل، دموکراتها معتقدند که این طرح صرفاً نسخهی مدرن سیاستهای حمایتی است و هدفش نه ایجاد وابستگی بلکه تضمین کرامت انسانی در اقتصاد دیجیتال قرن بیستویکم است.
سازوکار اجرایی و بودجه طرح
بر اساس مفاد پیشنویس، بودجهی طرح از محل مالیات بر درآمدهای فناوریهای بزرگ (Big Tech Windfall Tax) تأمین میشود.
یعنی شرکتهایی مانند OpenAI، Microsoft، Google، Meta و Amazon که در نتیجهی رشد هوش مصنوعی سودهای نجومی کسب میکنند، موظف به پرداخت سهمی از درآمد خود برای حمایت از این برنامه خواهند بود.
محاسبات اولیهی کمیته کنگره نشان میدهد که اجرای آزمایشی سهساله با مشارکت ۲۰ هزار نفر، حدود ۱.۱ میلیارد دلار هزینه در بر خواهد داشت—رقمی قابلمدیریت در مقیاس بودجه فدرال.
پرداختها بهصورت دیجیتال و از طریق سامانهی Federal Digital Wallet انجام میشود، بدون نیاز به افتتاح حساب بانکی. هر فرد واجد شرایط، کارت دیجیتالی ویژهای دریافت میکند که مبلغ ماهانه به آن واریز شده و قابل برداشت بهصورت نقد یا پرداخت آنلاین است.
اجارهخانه و امنیت مالی؛ دو ستون اصلی طرح
بنا به گفتهی بانی واتسون کولمن، تمرکز این طرح بر اجاره و هزینهی سرپناه تصادفی نیست.
در ۲۰۲۴، حدود ۴۴ درصد از خانوارهای آمریکایی بیش از ۳۰ درصد از درآمدشان را صرف اجاره میکردند—رقمی که طبق استانداردهای وزارت مسکن آمریکا، مرز «فشار مالی شدید» به شمار میآید.
در این شرایط هر بحران، اعم از بیماری، بیکاری یا افزایش نرخ بهره، میتواند خانواده را به مرز بیخانمانی برساند.
درآمد پایه آزمایشی قرار است این چرخه را بشکند:
پرداختی معادل اجارهی خانهی دوخوابه نه بهعنوان یارانه یا وام، بلکه بهعنوان درآمد بدون قیدوشرط در اختیار افراد قرار میگیرد تا آزادی انتخاب خرج آن را داشته باشند.
کارشناسان رفاه اجتماعی میگویند این رویکرد حس «کرامت» را جایگزین «وابستگی» میکند.
موضع کارشناسان اقتصاد درباره خطر تورمی
منتقدان هشدار میدهند که ورود میلیاردها دلار نقدینگی بدون پشتوانه کاری میتواند شتاب تورم را افزایش دهد.
اما حامیان میگویند این پرداختها در چارچوب بازار مسکن اساساً به جای تولید پول جدید، نقش «بازتوزیع درآمد» را دارد.
بر اساس مدلهای اقتصاددان دانشگاه استنفورد، اجرای محدود و هوشمند پرداختها برای خانوارهای کمدرآمد اثر تورمی ناچیزی (کمتر از ۰.۳ درصد در سال) بر شاخص قیمت مصرفکننده خواهد داشت.
اثرات اجتماعی احتمالی
اگرچه طرح هنوز در مراحل اولیه است، اما پژوهشها دربارهی نسخههای محلی آن حاکی از نتایج مثبتاند:
- افزایش ثبات خانوادگی بهویژه در میان مادران تنها؛
- کاهش نرخ جرم و آسیبهای اجتماعی در محلههای دریافتکننده؛
- افزایش مشارکت در آموزشهای مهارتی، زیرا مردم با خیال راحتتری فرصت یادگیری دارند.
در ایالت کالیفرنیا، برنامهی مشابهی که از ۲۰۲۲ اجرا شد، منجر به رشد ۱۴ درصدی نرخ اشتغال تماموقت در میان دریافتکنندگان شد—نشان میدهد پرداخت درآمد تضمینی لزوماً مردم را تنبل نمیکند.
نقش فناوری در پشتیبانی از طرح
وزارت خزانهداری اعلام کرده است که برای شفافیت و جلوگیری از سوءاستفاده، توزیع مبالغ از طریق فناوری بلاکچین انجام خواهد شد. این روش علاوه بر ردیابی مالی، امکان تحلیل دادههای ناشناس درباره رفتار هزینهای مردم را به پژوهشگران اقتصادی میدهد.
همچنین، دولت از ابزارهای هوش مصنوعی برای پایش مصرف کلان و ارزیابی اثربخشی طرح در کاهش فقر استفاده میکند.
بازتاب جهانی طرح آمریکا
در حالی که آمریکا مشغول آمادهسازی اجرای این برنامه آزمایشی است، کشورهای دیگر مانند کرهجنوبی، انگلستان، کانادا و هند نیز بهدنبال نسخههای بومی درآمد پایه هستند.
موفقیت احتمالی برنامهی آمریکایی میتواند نقطهی عطفی تاریخی باشد و موازنهی جهانی میان کار و رفاه را تغییر دهد.
جمعبندی
طرح درآمد تضمینی ۲۰۲۵ شاید یکی از بلندپروازانهترین لایحههای اجتماعی تاریخ معاصر آمریکا باشد.
از یکسو حامیان آن را ابزاری برای نجات طبقهی متوسط از دام تورم و اتوماسیون میدانند، و از سوی دیگر منتقدان آن را آغاز وابستگی اقتصادی به دولت تعبیر میکنند.
اما واقعیت این است که بدون آزمون میدانی نمیتوان فهمید کدام دیدگاه درست است.
در دنیایی که هوش مصنوعی بهسرعت مرز میان «کار انسانی» و «کار ماشینی» را محو میکند، شاید پرداخت مستقیم دولت به شهروندان نه رؤیایی تخیلی بلکه ضرورتی اقتصادی برای بقا باشد.
طرح جدید اگر تصویب شود، میتواند بازتعریفکنندهی مفهوم «درآمد» در یکی از آزادترین اقتصادهای جهان باشد.
❓ پرسشهای متداول (FAQ)
۱. طرح درآمد تضمینی ۲۰۲۵ چیست؟
برنامهای آزمایشی است که دولت فدرال آمریکا طی سه سال به ۲۰ هزار نفر مبلغی ماهانه برابر با اجارهی خانهی دوخوابه پرداخت میکند تا اثر درآمد پایه را بر اقتصاد و جامعه بسنجد.
۲. چه کسانی واجد شرایط هستند؟
شهروندان بین ۱۸ تا ۶۵ سال از ایالتهای منتخب که در گروه آزمایشی ثبتنام میشوند.
۳. مبلغ پرداختی دقیقاً چقدر است؟
معادل متوسط اجارهی خانهی دوخوابه در ایالت مربوطه؛ در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۲۰۰ تا ۲۵۰۰ دلار در ماه.
۴. آیا این پول باید صرف اجاره شود؟
خیر، پرداختها بدون قید و شرطاند؛ شرکتکنندگان آزادند مبلغ را برای هر هزینهای مصرف کنند.
۵. منابع مالی طرح از کجاست؟
از طریق مالیات ویژه بر سود شرکتهای فناوری (Big Tech Windfall Tax) تأمین خواهد شد.
۶. آیا احتمال دارد طرح دائمی شود؟
در صورت موفقیت آماری و کاهش فقر، کنگره میتواند آن را به مرحلهی سراسری دائمی گسترش دهد.
۷. واکنش مخالفان چیست؟
بسیاری از جمهوریخواهان نگران افزایش هزینههای بودجه، رشد تورم و کاهش انگیزهی کار هستند.
۸. مزایای احتمالی اجرای طرح چیست؟
افزایش ثبات مالی خانوارها، بهبود سلامت روانی، کاهش جرم، و فراهم شدن فرصت برای آموزش مهارتهای جدید در اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی.
https://farcoland.com/Iz7GdL
کپی آدرس
