انرژی و محیط زیست

فاجعه خاموش در تونکو ساپ؛ استخراج شن چگونه ریه‌های آبی جنوب‌شرقی آسیا را می‌بلعد؟ مقدمه: تهدیدی که از دل شن برمی‌خیزد در دل کامبوج، جایی که دریاچه عظیم تونکو ساپ (Tonlé Sap) چون ریه‌های آبی جنوب‌شرقی آسیا نفس می‌کشد، فاجعه‌ای خاموش در جریان است. استخراج بی‌رویه شن از بستر رودخانه مکونگ، یکی از شریان‌های حیاتی این منطقه، جریان طبیعی آب را مختل کرده و حیات میلیون‌ها انسان و گونه‌ آبزی را به خطر انداخته است. آنچه تا چندی پیش پدیده‌ای اقتصادی به شمار می‌رفت، اکنون به بحرانی زیست‌محیطیِ تمام‌عیار بدل شده است؛ بحرانی که پژوهشگران آن را «تهدید وجودی» برای اکوسیستم تونکو ساپ می‌نامند. شن پس از آب، دومین منبع طبیعی پرمصرف در جهان است. از ساختمان‌سازی تا تولید شیشه و بتن، این ماده خام نقشی کلیدی دارد؛ اما هزینه‌های زیست‌محیطی ...

هوش گرگ‌ها و نخستین استفاده از ابزار ویدئویی تاریخی که مرز هوش حیوانات را جابه‌جا کرد؛ آیا گرگ‌ها برای نخستین‌بار از ابزار استفاده کردند؟ مقدمه: از یک ویدئو تا یک انقلاب در درک هوش حیوانات در بهار گذشته، در سواحل بریتیش‌کلمبیای کانادا، ویدئویی توسط پژوهشگران جامعه‌ی هایزاق ثبت شد که نشان می‌داد یک گرگ خاکستری (Canis lupus) با هوشی فوق‌العاده یک تله خرچنگ را از آب بیرون می‌کشد و طعمه‌ی درون آن را می‌خورد. این صحنه ساده اما شگفت‌انگیز، ذهن بسیاری از زیست‌شناسان و رفتارشناسان حیوانات را به چالش کشیده است، زیرا می‌تواند نشانگر نخستین استفاده ثبت‌شده از ابزار توسط یک سگ‌سان وحشی در تاریخ پژوهش‌های جانوری باشد. تا پیش از این، استفاده از ابزار تنها در گونه‌های خاصی چون شامپانزه‌ها، کلاغ‌ها، فیل‌ها و دلفین‌ها مشاهده شده بو ...

جام نقره‌ای عین سامیه؛ روایت کهن خلقت از دل آشوب، راز ۴٬۳۰۰ ساله فلسطین مقدمه: وقتی نقره، دیوان آشوب و آغاز جهان را روایت می‌کند میان تل‌های صخره‌ای کرانهٔ باختری فلسطین، نزدیک شهر رام‌الله، در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی سفالی و اشیایی فلزی از دل مقبره‌ای ناشناخته بیرون آمدند. اما تنها یک اثر میان آن‌ها تاریخ پژوهش اسطوره‌های خاور نزدیک را دگرگون کرد: جامی نقره‌ای به ارتفاع تقریباً ۸ سانتی‌متر که چهره‌هایی مینیمال بر سطحش حکاکی شده‌اند. امروز می‌دانیم که این جام، معروف به «جام عین سامیه» (ʿAin Samiya Cup)، شاید قدیمی‌ترین نمایش بصری شناخته‌شده از داستان آفرینش جهان باشد؛ جریانی که از «آشوب» آغاز می‌شود و به «نظم کیهانی» می‌رسد. کشف چنین اثری در قلب فلسطین، نه‌تنها مرزهای جغرافیایی تمدن را گسترش داد بلکه پرسش‌های بنیادین دربارهٔ ریشهٔ ...

راز عظمت آفریقا؛ چرا قاره سیاه خانه‌ی غول‌های خشکی جهان است؟ آفریقا سرزمین تضادهاست؛ از بیابان‌های خشک تا جنگل‌های انبوه، از انسان‌های نخستین تا بزرگ‌ترین موجودات خشکی جهان. این قاره نه‌تنها گهواره‌ی بشریت به‌حساب می‌آید، بلکه آخرین پناهگاه غول‌های زمینی نیز هست. پرسشی که قرن‌ها ذهن زیست‌شناسان و دیرینه‌شناسان را درگیر کرده، این است که چرا همین قاره سیاه هنوز میزبان بزرگ‌ترین جانوران خشکی در سراسر زمین است؟ پاسخ در پیوند تاریخی میان انسان و طبیعت نهفته است. آفریقا با مساحتی حدود ۳۰.۳ میلیون کیلومتر مربع، دومین قاره بزرگ جهان است و گنجینه‌ای بی‌بدیل از تنوع زیستی را در خود جای داده است. این تنوع صرفاً در تعداد گونه‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه در ابعاد فیزیکی این گونه‌ها نیز نمود پیدا می‌کند. غول‌هایی که در دیگر نقاط جهان تنها بق ...