انرژی و محیط زیست

راز قامت افسانه‌ای زرافه؛ چرا طبیعت هم گردن و هم پاهایش را تا آسمان کشید؟ مقدمه: روایتی از الهه‌ی ارتفاع در دشت‌های آفریقا زرافه، بلندقدترین پستاندار روی زمین، همیشه نمادی از وقار، زیبایی و شگفتی طبیعی بوده است. گردن بی‌پایانش در ساوانای طلایی آفریقا، گویی سازه‌ای از خیال است که میان زمین و آسمان پلی می‌زند. اما هر آنچه در طبیعت می‌درخشد، هزینه‌ای دارد. دانش مدرن اکنون نشان داده است که قامت افسانه‌ای زرافه، حاصل میلیون‌ها سال انتخاب طبیعی، محاسبه‌ی دقیق فیزیولوژی و نوعی «اقتصاد انرژی بیولوژیکی» است. پرسش کلیدی امروز دانشمندان این است: چرا زرافه نه‌تنها گردنی بلند، بلکه پاهایی با همان اندازهٔ غیرعادی بلند دارد؟ پاسخ، فراتر از بقای ساده و دسترسی به برگ‌های بالاتر است — پاسخی که مرز میان زیست‌شناسی و مهندسی طبیعی را در ...

راز بزرگ نژادهای سگ: تنوعی باستانی فراتر از دست بشر نگاهی تازه به قدیمی‌ترین دوستی جهان سگ‌ها، نزدیک‌ترین همراهان انسان در جهان جانوران، چنان در زندگی بشر حل شده‌اند که اغلب فراموش می‌کنیم این رابطه چقدر کهن و پیچیده است. از دوران شکار و گردآوری تا عصر دیجیتال، سگ‌ها نه تنها در کنار انسان می‌زیسته‌اند بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از تمدن انسانی بوده‌اند. اما اکنون پژوهش‌های تازهٔ زیست‌باستان‌شناسی، تصویری شگفت‌آور از تاریخ طبیعی آن‌ها ارائه می‌کند؛ تصویری که نشان می‌دهد نژادهای متنوع سگ‌ها اختراع مدرن بشر نیست، بلکه ریشه‌ای در اعماق تاریخ و دوران‌های پیش از کشاورزی دارد. داده‌های تازه نشان می‌دهند که سگ‌های باستانی، هزاران سال پیش از ظهور اصلاح نژادی، دارای تنوع جمجمه و ظاهری چشم‌گیر بودند. این نتایج، برداشت رایج ما از چگونگی و ...

اوج‌گیری کربن ۲۰۲۵ و سرنوشت اقلیم زمین انتشار کربن در سال ۲۰۲۵ به اوج خود رسید؛ زمین در مرز بحران اقلیمی تصویری از زمین در لبه‌ی بحران در سال ۲۰۲۵، زمین در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع تاریخ اقلیمی خود قرار گرفته است. بر اساس گزارش جدید «بودجه جهانی کربن»، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوخت‌های فسیلی در این سال با افزایشی معادل ۱٫۱ درصد نسبت به سال قبل، به رکورد بی‌سابقه‌ی ۳۸٫۱ میلیارد تن رسیده است. این رقم معادل آزاد شدن روزانه بیش از ۱۰۴ میلیون تن دی‌اکسید کربن در جو است؛ عددی که اگر بخواهیم آن را ملموس‌تر کنیم، برابر با تردد بیش از ۹ میلیارد خودروی بنزینی در طول یک سال کامل خواهد بود. دو دهه پس از توافق پاریس (۲۰۱۵)، جهان همچنان گرفتار وابستگی سنگین به سوخت‌های فسیلی است. با اینکه ظرفیت انرژی‌های پاک به‌طرز چشمگیری رشد ...

راز ضدیخ ماهی‌های جنوبگان؛ چرا یخ نمی‌زنند؟ سرزمینی که سرما در آن پایان ندارد در اعماق یخ‌زده‌ی اقیانوس جنوبی، جایی که دمای آب می‌تواند تا منفی دو درجه سانتی‌گراد پایین بیاید، میلیون‌ها ماهی مرموز در سکوت و تاریکی زندگی می‌کنند. در حالی که بیشتر موجودات دریایی در چنین شرایطی از پا درمی‌آیند، یخ‌ماهیان (Icefish) در آرامش میان کریستال‌های یخ شنا می‌کنند و همچنان زنده می‌مانند. اما چگونه؟ پاسخ به این راز ترکیبی از زیست‌شناسی تکاملی، شیمی فیزیولوژیکی و مبارزه‌ای چند میلیون ساله میان حیات و انجماد است؛ داستانی شگفت‌انگیز از بقا که ذهن دانشمندان را بیش از نیم قرن به خود مشغول کرده است. فصل اول: اقیانوس‌های جنوبگان، آزمایشگاهی طبیعی برای بقا جنوبگان سردترین نقطه‌ی روی زمین است؛ دمای هوای سطحی در زمستان به منفی ۶۰ درجه می ...

راز آتشفشان‌های کیمبرلیتی و منشاء الماس‌های جهان راز آتشفشان‌های کیمبرلیتی؛ چرا ۷۰ درصد الماس‌های دنیا از دل این فوران‌های نادر به دنیا می‌آیند؟ مقدمه: الماس‌هایی که از دل جهنم آمده‌اند درخشش الماس همیشه ما را به یاد زیبایی و ثروت می‌اندازد، اما کمتر کسی می‌داند که این سنگ سخت و پرارزش در واقع محصول آشوبی در اعماق زمین است — جایی بیش از ۱۵۰ کیلومتر پایین‌تر از سطح پوسته. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد که بیش از ۷۰ درصد از الماس‌های طبیعی جهان از نوعی آتشفشان منحصربه‌فرد به نام «کیمبرلیت (Kimberlite)» به سطح زمین آورده می‌شوند. این پدیده چنان نادر و پررمز و راز است که هنوز هم حتی زمین‌شناسان خبره، شیفته‌ی فهم چگونگی وقوع آن هستند. اما چه چیزی باعث می‌شود این آتشفشان‌های خاص بتوانند الماس‌ها را از اعماق گوشته تا سطح زمین ...