طوفان علیه اپل در چین؛ اعتراض گسترده خریداران آیفون به‌دلیل نقص جدید!

طوفان علیه اپل در چین؛ خریداران آیفون از انحصار اپ استور به ستوه آمده‌اند

در روزهایی که اپل سعی دارد جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ کند، موجی تازه از اعتراضات و شکایت‌ها این بار از شرق آسیا برخاسته است. ۵۵ کاربر چینی آیفون و آیپد رسماً علیه غول فناوری آمریکایی دست به شکایت زده‌اند؛ ادعایی که پای اپل را دوباره به دادگاه‌های شانگهای باز کرده و موضوع انحصار اپ استور و کارمزدهای سنگین پرداخت درون‌برنامه‌ای را به صدر اخبار برگردانده است.

این شکایت جدید تنها یک مناقشه تجاری نیست؛ بلکه به‌نوعی بازتاب بحران اعتماد جهانی نسبت به سیاست‌های اقتصادی اپل است. شرکت آمریکایی طی دو دهه‌ی گذشته با ایجاد اکوسیستم بسته‌ی خود، عملاً کنترل کامل توزیع نرم‌افزارهای iOS را در دست گرفته است—مدلی که تا امروز هم سود خالص میلیاردی برای اپل به همراه داشته و هم موج نارضایتی کاربران و توسعه‌دهندگان مستقل را در سراسر دنیا.

آغاز ماجرا؛ از شکایت یک کاربر تا مطالبه‌ی جمعی

ریشه‌ی پرونده به شکایت فردی در سال ۲۰۲۱ بازمی‌گردد. یکی از مشتریان چینی ادعا کرد که اپل با تحمیل کارمزد ۳۰ درصدی اپ استور موجب افزایش قیمت اپلیکیشن‌های آیفون نسبت به نسخه‌های اندرویدی شده است. این ادعا برای مدتی کل فضای شبکه‌های اجتماعی چین را پر کرد و بسیاری از توسعه‌دهندگان محلی آن را نمونه‌ای از تبعیض تجاری دانستند.

اما در آن سال، دادگاه مالکیت فکری شانگهای نظر دیگری داشت. قضات اعلام کردند که کارمزد اپل تفاوت قابل‌توجهی با سایر فروشگاه‌های اپلیکیشن ندارد و شواهد کافی برای ثابت کردن تأثیر مستقیم آن بر گرانی برنامه‌ها وجود ندارد. نتیجه‌ی حکم، تبرئه‌ی کامل اپل بود؛ هرچند وکلای شاکی هشدار دادند که این پایان ماجرا نیست.

اکنون با گذشت بیش از سه سال، یکی از همان وکلا پرونده‌ای جدید و گسترده‌تر را به جریان انداخته است؛ این‌بار نماینده‌ی ده‌ها نفر از کاربران چینی که معتقدند سیاست‌های انحصاری اپل نه‌تنها به قیمت بالاتر اپ‌ها منجر شده، بلکه آزادی انتخاب آن‌ها را نیز محدود کرده است.

اتهامات اصلی؛ انحصار و اجبار

شکایت جدید علیه اپل در چین، شامل سه محور کلیدی است:

1. اجبار کاربران به پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای از طریق سیستم اختصاصی اپل؛ یعنی هیچ گزینه‌ی مستقل دیگری، از کیف پول‌های دیجیتال محلی گرفته تا پرداخت مستقیم توسعه‌دهنده، وجود ندارد.
2. محدود کردن دانلود اپلیکیشن‌ها به فروشگاه رسمی App Store؛ کاربران حتی اجازه‌ی نصب دستی یا استفاده از فروشگاه‌های شخص ثالث در iOS را ندارند.
3. دریافت کارمزد تا سقف ۳۰ درصد از خریدهای درون‌برنامه‌ای؛ عددی که از دید بسیاری، مصداق رفتار انحصارطلبانه و مانع رقابت آزاد است.

بر اساس گزارش رسمی خبرگزاری رویترز، این شکایت به «اداره‌ی نظارت بر بازار چین» ارسال شده و خواستار تحقیق رسمی درباره‌ی عملکرد اپل در حوزه‌ی توزیع نرم‌افزار و پرداخت دیجیتال است.

فضای نظارتی جدید؛ چین در مسیر قوانین ضد‌انحصار جهانی

شکایت کاربران چینی علیه اپل را می‌توان بخشی از موج جهانی مقابله با انحصار دیجیتال دانست. در سال‌های اخیر، اتحادیه‌ی اروپا با تصویب قانون بازارهای دیجیتال (DMA)، شرکت‌هایی همچون اپل، گوگل و متا را ملزم به باز کردن اکوسیستم‌های خود کرده است. طبق همین قانون، اپل در کشورهای اروپایی ناچار شده اجازه‌ی استفاده از فروشگاه‌های جایگزین و روش‌های پرداخت مستقل را بدهد.

چین نیز، به‌عنوان دومین بازار بزرگ اپل در جهان، از این روند جهانی عقب نمانده است. دولت این کشور در چارچوب قانون جدید رقابت، نظارت بر رفتار شرکت‌های چندملیتی را افزایش داده و ورود کمیسیون‌های ضد‌انحصار را تسهیل کرده است. همین فضا موجب شده وکلای چینی با اعتماد بیشتری پرونده‌های سنگین علیه برندهای خارجی مطرح کنند.

تفاوت بازار چین با غرب؛ چرا نارضایتی در شرق بیشتر است؟

اپل در اروپا و آمریکا تحت فشار نهادهای قانون‌گذار برخی از محدودیت‌های خود را کاهش داده؛ از جمله اجازه‌ی استفاده از مرورگر پیش‌فرض دیگر، نصب اپ خارج از اپ استور (Side Loading) و ارائه‌ی گزینه‌های پرداخت متفاوت. اما در چین، هنوز ساختار iOS کاملاً بسته است و کاربران مجبورند از قوانین اپل بدون هیچ انتخاب دیگری پیروی کنند.

از دید کارشناسان حقوق دیجیتال، این دوگانگی رفتاری در سیاست‌های اپل باعث شده احساس تبعیض جغرافیایی میان کاربران ایجاد شود؛ چینی‌ها می‌پرسند چرا حقوق مصرف‌کننده در اروپا حفاظت بیشتری دارد درحالی‌که آنها با محدودیت کامل مواجه‌اند.

به‌گفته‌ی «ئو چن»، وکیل ارشد پرونده، هدف اصلی شکایت جدید «برقراری توازن در عدالت دیجیتال» است. او در گفت‌وگو با رسانه‌ی محلی Caixin Global تأکید کرده که «اپل باید قوانین واحدی برای همه بازارهایش داشته باشد، نه اینکه در غرب آزاد و در شرق انحصاری عمل کند.»

موضع اپل؛ سکوت یا دفاع حقوقی؟

تا زمان نگارش این گزارش، اپل واکنش رسمی علنی نسبت‌به شکایت جدید نشان نداده است. اما منابع نزدیک به شرکت معتقدند اپل همچنان استدلال پیشین خود را تکرار خواهد کرد: کارمزد ۳۰ درصدی استاندارد صنعتی است و تضمین امنیت کاربران در گرو کنترل یکپارچهٔ اکوسیستم است.

اپل اعتقاد دارد که اجازه‌ی پرداخت‌های بیرونی خطر نفوذ بدافزار، سرقت داده و فیشینگ را بالا می‌برد. در نگاه اپل، اکوسیستم بسته نه یک انحصار بلکه سازوکاری برای حفظ کیفیت و امنیت است—دیدگاهی که منتقدان آن را بهانه‌ای سودآور برای حفظ تسلط تجاری می‌دانند.

برخی تحلیلگران بازار فناوری چین پیش‌بینی کرده‌اند که اپل احتمالاً در دفاعیات خود به‌دنبال اثبات نبود «اثر مستقیم اقتصادی» بر زیان مصرف‌کننده خواهد بود؛ همان رویکردی که در پرونده‌ی ۲۰۲۱ نتیجه‌بخش بود.

پیامدهای احتمالی؛ آیا چین مسیر اروپا را تکرار می‌کند؟

اگر دادگاه یا نهاد نظارتی چین تصمیم بگیرد به سود کاربران رأی دهد، اپل مجبور خواهد شد ساختار فروشگاه خود را در این کشور بازطراحی کند. مهم‌ترین پیامد، امکان ظهور اپ‌استور‌های شخص‌ثالث چینی خواهد بود؛ اقدامی که می‌تواند بازار تولید نرم‌افزار را در چین متحول کند و رقابت واقعی ایجاد نماید.

از سوی دیگر، چنین حکمی ممکن است بر سایر شرکت‌های خارجی نیز اثر بگذارد. کارشناسان معتقدند این پرونده می‌تواند به الگویی برای تنظیم روابط میان دولت چین و غول‌های فناوری غربی تبدیل شود؛ الگویی که بر محور «بازار باز و انتخاب آزاد» بنا شود.

در سطح جهانی نیز سرمایه‌گذاران در وال‌استریت به‌دقت روند این پرونده را دنبال می‌کنند، چراکه تصمیم نظارتی چین می‌تواند میلیون‌ها دلار از درآمد سالانه‌ی اپل از منطقه آسیا–پاسیفیک را تحت تأثیر قرار دهد.

واکنش افکار عمومی در چین؛ از شبکه‌های اجتماعی تا جامعه‌ی توسعه‌دهندگان

در پلتفرم محبوب چینی Weibo، هشتگ «#AppleMonopoly» ظرف چند ساعت پس از انتشار خبر شکایت، بیش از ده‌ها میلیون بازدید دریافت کرد. کاربران چینی به‌ویژه به دو نکته اشاره کرده‌اند:

1. احساس نابرابری بین کاربران iOS و Android در زمینه‌ی قیمت اپ‌ها؛
2. نبود حق انتخاب در پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای و نصب نرم‌افزار خارج از App Store.

توسعه‌دهندگان محلی نیز از شکایت تازه استقبال کرده‌اند. «ژائو جینگ»، مؤسس یکی از استارتاپ‌های اپلیکیشن آموزشی در شنژن، در پستی نوشت: «اگر اپل در اروپا به فروشگاه‌های آزاد اجازه‌ی فعالیت می‌دهد، چرا ما نباید همان حق را داشته باشیم؟ این پرونده شاید نقطه‌ی آغاز رقابت واقعی باشد.»

ابعاد اقتصادی انحصار اپ استور

در سال ۲۰۲۳، درآمد جهانی اپل از کارمزد اپ استور بیش از ۸۵ میلیارد دلار برآورد شد. تحلیل اقتصادی نشان می‌دهد حدود ۲۵ درصد از کل درآمد خدمات اپل تنها از همین بخش می‌آید. بنابراین هرگونه اصلاح در سیاست‌های کارمزد، عملاً به کاهش چشمگیر سود خالص شرکت منجر می‌شود.

از این‌رو، بسیاری از ناظران بر این باورند که اپل تا آخرین مرحله‌ی حقوقی مقاومت خواهد کرد. در اروپا نیز پس از صدور احکام محدودکننده، اپل با تأخیر و فشار زیاد تغییرات را اجرا کرد؛ احتمالاً در چین نیز شاهد روندی مشابه خواهیم بود.

زمینه‌ی بین‌المللی؛ اپل زیر ذره‌بین چند کشور

در کنار چین و اتحادیه‌ی اروپا، اپل هم‌اکنون با پرونده‌هایی مشابه در کره‌جنوبی، ژاپن و آمریکا مواجه است. در واشنگتن، کمیسیون تجارت فدرال (FTC) بر بررسی رفتار «ضد‌رقابتی» اپل متمرکز شده است. کره‌جنوبی نیز از سال گذشته توسعه‌دهندگان را مجاز به استفاده از سیستم پرداخت جایگزین در iOS کرده است.

این هم‌زمانی پرونده‌ها نشان می‌دهد که مدل تجاری اپل به‌طور جدی زیر سؤال رفته است. جهان دیجیتال امروز بیش از هر زمان دیگر به سمت برابری دسترسی و آزادی انتخاب حرکت می‌کند، و سیاست انحصاری اپل ممکن است دیر یا زود نیاز به بازتعریف داشته باشد.

آینده‌ی پرونده در چین؛ احتمال تجدیدنظر یا مصالحه؟

منابع نزدیک به کمیسیون نظارت بازار چین خبر داده‌اند که بررسی شکایت ممکن است چندین ماه طول بکشد. احتمال دارد دولت ابتدا اپل را وادار به مذاکره و ارائه‌ی طرح اصلاحی کند تا از رویارویی مستقیم در دادگاه جلوگیری شود. اگر چنین مصالحه‌ای انجام گیرد، ممکن است اپل بخشی از سیاست‌های پرداخت را برای توسعه‌دهندگان چینی باز کند بدون آنکه ساختار اصلی فروشگاه را تغییر دهد.

در هر صورت، حتی طرح این شکایت رسمی نشان‌دهنده‌ی تحول دیدگاه کاربران چینی است؛ مردمی که تا چند سال پیش نسبت‌به چنین موضوعاتی سکوت می‌کردند، اما اکنون حقوق دیجیتال خود را به‌شکل سازمان‌دهی‌شده دنبال می‌کنند.

جمع‌بندی؛ شکایت علیه اپل، نقطه‌ی چرخش در عدالت دیجیتال؟

پرونده‌ی شکایت کاربران چینی علیه اپل صرفاً یک دعوای تجاری ساده نیست؛ بلکه آینه‌ای از تغییری بزرگ در توازن قدرت میان مصرف‌کننده و غول‌های فناوری است. اگر قانون‌گذاران چینی تصمیم بگیرند مانند اتحادیه‌ی اروپا عمل کنند، عصر جدیدی از تعدد فروشگاه‌ها، رقابت واقعی و شفافیت مالی در بازار نرم‌افزار iOS چین آغاز خواهد شد.

در مقابل، اگر اپل بتواند دوباره از مسیر حقوقی تبرئه شود، احتمالاً این شرکت رویکرد یکپارچه‌ی خود را حفظ خواهد کرد و راه برای اصلاح واقعی بازار بسته‌تر می‌شود. در هر دو حالت، این پرونده یکی از حساس‌ترین آزمون‌های بین‌المللی برای آینده‌ی تجارت دیجیتال اپل است.

سؤالات متداول درباره شکایت کاربران چینی از اپل

۱. موضوع اصلی شکایت جدید علیه اپل در چین چیست؟

محور شکایت، انحصار کامل اپل در توزیع اپلیکیشن‌های iOS و اجبار کاربران به پرداخت درون‌برنامه‌ای فقط از طریق سیستم اختصاصی اپل است.

۲. چه کسانی این شکایت را مطرح کرده‌اند؟

۵۵ کاربر چینی آیفون و آیپد با نمایندگی یک وکیل سابق پروندهٔ ۲۰۲۱، شکایتی رسمی به ادارهٔ نظارت بر بازار چین ارائه کرده‌اند.

۳. میزان کارمزد مورد اعتراض چقدر است؟

کارمزد تا سقف ۳۰ درصد از خریدهای درون‌برنامه‌ای که کاربران و توسعه‌دهندگان آن را ناعادلانه و مانع رقابت می‌دانند.

۴. آیا اپل در کشورهای دیگر هم مورد شکایت قرار گرفته است؟

بله، پرونده‌هایی مشابه در اتحادیهٔ اروپا، آمریکا، کره‌جنوبی و ژاپن در حال بررسی هستند.

۵. چرا بازار چین با اروپا متفاوت عمل می‌کند؟

در اروپا اپل تحت فشار قانون DMA مجبور به باز کردن اکوسیستم خود شده، اما در چین فعلاً محدودیت‌ها پابرجاست و فضای iOS کاملاً بسته است.

۶. اپل چه دفاعی در برابر اتهامات مطرح کرده است؟

اپل ادعا می‌کند این کارمزد استاندارد صنعتی است و کنترل یکپارچهٔ اکوسیستم برای حفظ امنیت کاربران ضروری است.

۷. در صورت موفقیت شکایت، چه پیامدی برای اپل خواهد داشت؟

اپل ممکن است مجبور به اجازهٔ نصب اپ از فروشگاه‌های شخص‌ثالث یا کاهش کارمزدها شود—تحولی که درآمد میلیاردی شرکت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۸. چرا این پرونده برای بازار فناوری اهمیت جهانی دارد؟

زیرا نتیجهٔ آن می‌تواند الگوی جدیدی از قوانین ضد‌انحصار در آسیا ایجاد کند و مسیر تعامل دولت‌ها با شرکت‌های فناوری غربی را تغییر دهد.