ترامپ با کنایه به صنعت نیمه‌هادی: آیا آمریکا در ساخت تراشه شکست خورده است؟ واقعیت‌های پنهان از رقابت فناوری با چین

ترامپ و بحران تراشه‌سازی آمریکا

ترامپ و بحران مهارت در فناوری تراشه

سخنان اخیر دونالد ترامپ در مورد ناتوانی نیروی کار آمریکا در ساخت تراشه به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات فناوری سال تبدیل شده است. این اظهارات که در جریان گفت‌وگویی با رسانه‌ی BusinessToday منتشر شد، نه تنها به وضعیت صنعت نیمه‌رسانا اشاره دارد بلکه بحران مهاجرت، آموزش فنی و رقابت جهانی در حوزه سخت‌افزار را نیز در تقاطع سیاست و تکنولوژی نشان می‌دهد.

ترامپ در دفاع از برنامه‌ی خود برای حفظ و افزایش سهم نیروهای مهاجر دارای ویزای H-1B گفت: «دلیل تکیه بر نیروی خارجی ساده است؛ آمریکایی‌ها دیگر نمی‌توانند تراشه بسازند.» این جمله، موجی از واکنش‌ها را در میان سیاستمداران، کارشناسان اقتصادی و فعالان صنعت فناوری برانگیخت. این ادعا، تصویری تیره از وضعیت فعلی آموزش فنی و نیروی کار ماهر در ایالات متحده در حوزه‌ی پیشرفته‌ترین صنعت جهان ترسیم می‌کند.

از عصر طلایی تا دوران وابستگی

صنعت نیمه‌رسانا در آمریکا زمانی نماد نوآوری جهانی بود. از اختراع اولین تراشه توسط رابرت نویس و جک کیلبی تا شکل‌گیری شرکت‌های غول‌پیکری مانند اینتل و AMD، ایالات متحده دهه‌ها پیشتاز حوزه نیمه‌هادی بود. این دوران که اغلب به عنوان «عصر طلایی سیلیکون» شناخته می‌شود، با بنیان‌گذاری شرکت‌هایی که زیرساخت‌های مدرن محاسبات را شکل دادند، همراه بود.

اما در سه دهه‌ی اخیر با انتقال گسترده‌ی زنجیره‌ی تولید به تایوان، کره جنوبی و چین، آمریکا به مصرف‌کننده‌ی عمده‌ی تراشه‌ها تبدیل شد نه سازنده‌ی آن‌ها. این انتقال به دلیل مزایای اقتصادی، کاهش هزینه‌های نیروی کار و تمرکز بر طراحی و نرم‌افزار صورت گرفت.

بر اساس گزارش Semiconductor Industry Association، سهم ایالات متحده از تولید جهانی تراشه از ۳۷٪ در دهه‌ی ۱۹۹۰ به کمتر از ۱۲٪ در سال ۲۰۲۴ رسیده است. این افت شدید موجب نگرانی قانون‌گذاران و شرکت‌های بزرگ درباره‌ی امنیت زنجیره‌ی تأمین شد؛ زیرا بیش از ۹۰٪ تراشه‌های پیشرفته (با گره‌های ۵ نانومتری و پایین‌تر) توسط شرکت TSMC تایوان تولید می‌شوند. این وابستگی ژئوپلیتیکی در بحران‌های زنجیره تأمین ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و تنش‌های تایوان-چین، بیش از پیش آشکار شد.

ترامپ و سیاست «بازگرداندن فناوری»

ترامپ در ادامه سخنان خود گفت: «ما صنعت تراشه را ساده‌لوحانه به تایوان واگذار کردیم. وقت آن است که مردم خودمان را دوباره آموزش دهیم.» او تاکید کرد قانون CHIPS که در دولت بایدن تصویب شد، هنوز تأثیر کافی نداشته است و باید با سرمایه‌گذاری بزرگ‌تری همراه شود تا زنجیره‌ی تولید واقعی به خاک آمریکا بازگردد.

قانون CHIPS و Science Act (CHIPS Act) با هدف تزریق بیش از ۵۲ میلیارد دلار به عنوان یارانه برای احیای تولید نیمه‌رسانا در آمریکا تصویب شد؛ این قانون شامل مشوق‌های مالیاتی تحقیق و توسعه (R&D) نیز می‌شود. اما طبق تحلیل مرکز بروکینگز در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۳۰٪ این بودجه به پروژه‌های فعال و ساخت کارخانه‌های جدید رسیده است، زیرا فرآیند بوروکراتیک و زمان‌بندی ساخت فب‌ها (Fab) طولانی است. ترامپ این قانون را «فاجعه‌ای پرهزینه با نتیجه‌ی کم» خواند و گفت طرح او، برنامه‌ای واقع‌گرایانه‌تر برای بازگرداندن مهندسان مهاجر به چرخه تولید و در عین حال تقویت آموزش داخلی است.

واکنش سیاستمداران جمهوری‌خواه

اظهارات ترامپ خشم برخی هم‌حزبی‌های محافظه‌کار را برانگیخت. ران دی‌سانتیس، فرماندار فلوریدا، گفت جمهوری‌خواهان باید مانع از گسترش ویزای H‑1B شوند زیرا این ویزا فرصت شغلی نیروی داخلی را تهدید می‌کند و کارگران آمریکایی را در رقابت با نیروی کار ارزان‌تر خارجی قرار می‌دهد. یک روز بعد، مارجوری تیلور گرین طرحی برای حذف تدریجی این ویزا ارائه داد و اعلام کرد: «توان فنی آمریکا باید توسط آمریکایی‌ها بازسازی شود نه با کمک خارجی‌ها.» این رویکرد بر اولویت دادن به شهروندان در بازار کار تمرکز دارد.

اما حامیان ترامپ استدلال کردند که صنعت تراشه بدون متخصصان بین‌المللی کاملاً فلج می‌شود. صنعت طراحی تراشه و تحقیق و توسعه در آمریکا شدیداً نیازمند تخصص‌های بسیار خاص است که منابع انسانی آن در داخل کشور محدود است. بر اساس داده‌های اداره مهاجرت آمریکا، نزدیک به ۷۰٪ نیروهای متخصص فعال در حوزه طراحی تراشه در سیلیکون‌ولی، مهاجران آسیایی به‌ویژه از هند، چین و کره هستند. بسیاری از شرکت‌های بزرگ مانند Nvidia، Intel و Qualcomm سال‌هاست برای جذب نیروی فنی پیشرفته، به ویزاهای H‑1B وابسته‌اند. محدودیت این ویزاها می‌تواند موجب مهاجرت این نخبگان به اروپا یا کانادا شود.

تناقض تاریخی در گفتار ترامپ

منتقدان بارها به تناقض سخنان ترامپ اشاره کرده‌اند. او در حالی از «ناتوانی آمریکایی‌ها» سخن می‌گوید که بنیان‌گذاران صنعت تراشه، خود آمریکایی بودند. جک کیلبی در سال ۱۹۵۸ نخستین مدار مجتمع را در شرکت تگزاس اینسترومنتز اختراع کرد و رابرت نویس، یکی از مؤسسان اینتل، با اختراع تراشه‌ی سیلیکونی انقلابی در فناوری مدرن ایجاد کرد.

فرانسیس موریس، پژوهشگر اقتصاد فناوری، معتقد است سخنان ترامپ بیش از واقعیت فنی، رنگ سیاسی دارد: «هدف ترامپ تحریک احساسات ملی‌گرایانه برای جلب حمایت بیشتر از برنامه‌های صنعتی است. او می‌خواهد نشان دهد تنها راه استقلال فناوری، بازآموزی داخلی است، حتی اگر این به معنای نادیده گرفتن فوری نیازهای بازار کار باشد.» این تاکتیک به ترامپ اجازه می‌دهد همزمان از مهاجرت نخبگان حمایت کند (برای پر کردن شکاف‌های فوری) و در عین حال وعده بازسازی نیروی کار داخلی را بدهد.

نگاهی به وضعیت فعلی کارخانه‌های تراشه در آمریکا

با وجود کاهش سهم تولید، ایالات‌متحده دوباره در مسیر بازسازی زیرساخت‌ها قرار گرفته است. پروژه‌های مشترک با شرکت TSMC، سامسونگ و اینتل در ایالت‌های آریزونا، تگزاس و اوهایو درحال پیشرفت هستند. برای مثال، پروژه‌های TSMC در آریزونا و Samsung Foundry در تگزاس، با وعده تولید تراشه‌های پیشرفته، در حال ساخت هستند. تخمین زده می‌شود تا سال ۲۰۲۷ بیش از ۲۰ کارخانه جدید نیمه‌رسانا با ظرفیت تولید سالانه ۲۵۰ میلیارد تراشه در آمریکا فعال شوند.

در این میان، اپل، آمازون و مایکروسافت نیز با سرمایه‌گذاری در طراحی تراشه‌های اختصاصی خود (مانند Apple M-series و AWS Graviton) تلاش می‌کنند وابستگی به قطب‌های آسیایی را کاهش دهند. این روند بخشی از راهبرد بزرگ‌تر موسوم به Tech Reshoring (بازگشت زنجیره تأمین فناوری) است که هدف آن نه تنها ساخت، بلکه مالکیت کامل طراحی و تولید است.

آموزش و بازآفرینی مهارت‌ها

ترامپ تأکید کرد که باید نظام آموزشی آمریکا به‌گونه‌ای بازسازی شود تا نسل جدید مهندسان بتوانند دوباره پیشرو شوند. این نیاز به آموزش فنی در سطح جهانی مشهود است. در دهه‌ی اخیر، رشته‌های مهندسی برق و مواد در دانشگاه‌های آمریکا با کاهش ۲۳٪ ثبت‌نام مواجه بوده‌اند، در حالی که در چین بیش از ۴۰۰ هزار فارغ‌التحصیل در همین حوزه‌ها سالانه وارد بازار می‌شوند. این فاصله مهارتی همان چیزی است که ترامپ «بحران مهارت ملی» نامید.

برای مقابله با این شکاف، وزارت آموزش آمریکا نیز اخیراً طرحی برای گسترش آموزش عملی نیمه‌رساناها در کالج‌ها و دانشگاه‌های محلی آغاز کرده است. بودجه ۳.۲ میلیارد دلاری این برنامه قرار است در ایالت‌های صنعتی هزینه شود تا زمینه تربیت مهندسان فنی داخلی در سطوح تکنسین و مهندس سطح میانی فراهم گردد.

روند ظرفیت تولید (بر اساس پیش‌بینی‌های صنعتی):

سالسهم آمریکا از تولید جهانی (تخمین)ظرفیت تولید فب‌های جدید (تعداد)۲۰۲۴۱۲٪۰ (عملیات شروع)۲۰۲۷۱۸٪~۲۰۲۰۳۰۲۵٪~۳۵

رقابت با شرق آسیا؛ جنگ تکنولوژی قرن جدید

رقابت آمریکا با شرق آسیا اکنون وارد مرحله‌ی ژئوپلیتیکی شده است. تایوان، کره‌جنوبی و ژاپن هرکدام با حمایت دولتی توانسته‌اند زنجیره تأمین خود را مستحکم کنند و در این میان، TSMC به عنوان یک دارایی استراتژیک جهانی شناخته می‌شود. چین نیز در قالب برنامه‌ی “Made in China 2025” ده‌ها میلیارد دلار برای خودکفایی در تولید تراشه سرمایه‌گذاری کرده است، هرچند که تحریم‌های آمریکا بر دسترسی چین به ابزارهای لیتوگرافی پیشرفته (مانند EUV) تأثیر منفی گذاشته است.

ترامپ معتقد است اگر آمریکا نتواند در این رقابت پیشرفت کند، برتری اقتصادی جهانی را از دست خواهد داد. او گفت: «نمی‌توانیم اجازه دهیم تایوان تعیین کند چه کسی به تراشه دسترسی دارد. باید مالک فناوری باشیم نه مشتری آن.» این موضع‌گیری بر اهمیت تراشه‌های پیشرفته (زیر ۷ نانومتر) به عنوان کلید برتری نظامی و تجاری در دهه‌های آینده تأکید دارد.

تأثیر سخنان ترامپ بر بازار جهانی

پس از انتشار این سخنان، سهام برخی شرکت‌های تراشه‌سازی آمریکایی با رشد جزئی مواجه شد. سرمایه‌گذاران احتمال می‌دهند بازگشت ترامپ به قدرت، بودجه‌های عظیم صنعتی را افزایش دهد و پروژه‌های نیمه‌رسانا شتاب بگیرند. این امر به‌خصوص برای شرکت‌هایی که پروژه‌های ساخت فب در آمریکا را کلید زده‌اند، نویدبخش است.

بااین‌حال، کارشناسانی مانند پیتر هان از موسسه Bloomberg Tech هشدار می‌دهند که اظهارات سیاسی ممکن است ثبات زنجیره تأمین جهانی را مختل کند. او اشاره می‌کند که حتی با سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، ساخت یک فب مدرن به حداقل ۳ تا ۵ سال زمان نیاز دارد و هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به تولید تمام بخش‌های مورد نیاز (از مواد شیمیایی تا دستگاه‌های لیتوگرافی پیشرفته که عمدتاً در هلند تولید می‌شوند) نیست.

آینده صنعت تراشه در آمریکا؛ میان واقعیت و شعار

با وجود همه‌ی چالش‌ها، چشم‌انداز صنعت تراشه در آمریکا رو به رشد است. پیش‌بینی‌های موسسه Gartner نشان می‌دهد تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت تولید تراشه در خاک آمریکا دو برابر خواهد شد و سهم جهانی آن به حدود ۲۵٪ افزایش می‌یابد. مهم‌ترین عامل این رشد، همکاری دولت‌های فدرال با شرکت‌های بین‌المللی و تقویت آموزش فنی داخلی است.

ترامپ با وجود انتقادات فراوان، دیدگاه دیربازی درباره‌ی بازگشت صنعتی دارد. او معتقد است حمایت‌های تعرفه‌ای و سیاست‌های حمایت از تولید داخلی، می‌تواند انگیزه‌های لازم را برای سرمایه‌گذاری مجدد در این حوزه فراهم کند. در پایان سخنانش گفت: «خبر خوب اینکه همه‌چیز درحال بازگشت است؛ این صنعت باید از ابتدا هم همین‌جا می‌بود.»

جمع‌بندی

اظهارات ترامپ، هرچند جنجالی، بازتاب‌دهنده‌ی دغدغه واقعی اقتصاد فناوری است. بحران مهارت و واگذاری صنایع حیاتی به خارج از کشور، زنگ خطری برای آینده‌ی صنعتی آمریکا محسوب می‌شود. اگرچه بخش بزرگی از دیدگاه او رنگ سیاسی دارد و بر تقابل با چین و تایوان تمرکز دارد، اما حقیقت این است که برای بازسازی موقعیت گذشته، آمریکا باید هم در آموزش نیروی کار داخلی و هم در سرمایه‌گذاری‌های مستقیم برای ساخت زیرساخت‌های تولیدی، تفاوت اساسی ایجاد کند. استفاده از ویزای H-1B همچنان یک ضرورت کوتاه‌مدت باقی می‌ماند، اما برنامه‌ریزی بلندمدت بر تربیت نیروی کار داخلی متمرکز خواهد بود.

سؤالات متداول درباره‌ی سخنان ترامپ و بحران تراشه‌سازی آمریکا

۱. چرا ترامپ گفت آمریکایی‌ها نمی‌توانند تراشه بسازند؟
او معتقد است سیستم آموزشی و صنعتی کشور مهارت‌های لازم (به ویژه در مراحل ساخت فیزیکی و فرایندهای پیچیده لیتوگرافی) را از دست داده و نیاز به بازآموزی گسترده دارد، در حالی که مهاجران این شکاف مهارتی را پر می‌کنند.

۲. قانون CHIPS چگونه بر صنعت تراشه تأثیر گذاشته است؟
قانون CHIPS با اختصاص میلیاردها دلار بودجه (بیش از ۵۲ میلیارد دلار) به کارخانه‌های داخلی، ساخت فب‌ها را تقویت کرده اما نتوانسته به سرعت وابستگی به تولیدکنندگان آسیایی را کاهش دهد، زیرا فرآیندهای ساخت طولانی هستند.

۳. چه کشورهایی بیشترین سهم تولید تراشه را دارند؟
تایوان، کره‌جنوبی و چین بیش از ۸۵٪ تولید جهانی تراشه‌های پیشرفته را در اختیار دارند. TSMC تایوان به تنهایی رهبر تولید تراشه‌های زیر ۱۰ نانومتر است.

۴. آیا آمریکا توان بازگشت به دوران پیشتازی را دارد؟
کارشناسان معتقدند با سرمایه‌گذاری کافی (مانند قانون CHIPS) و تربیت مهندسین داخلی تا سال ۲۰۳۰ امکان بازگشت نسبی سهم تولید جهانی آمریکا به ۲۵٪ وجود دارد، اما دستیابی مجدد به سلطه مطلق دشوار است.

۵. وضعیت ویزای H‑1B در این بحث چیست؟
این ویزا به شرکت‌ها اجازه می‌دهد متخصصان خارجی استخدام کنند. ترامپ از ادامه استفاده از آن دفاع می‌کند زیرا برای پر کردن شکاف فوری مهارت حیاتی است، اما برخی جمهوری‌خواهان خواهان حذف تدریجی آن به نفع نیروی کار داخلی هستند.

۶. آیا شرکت‌های بزرگ از سخنان ترامپ حمایت کردند؟
بیشتر شرکت‌ها سکوت کرده‌اند، اما برخی مدیران سیلیکون‌ولی که نیازمند جذب استعدادهای بین‌المللی هستند، به طور غیرمستقیم از لزوم حفظ نیروی مهاجر حمایت کرده‌اند.

۷. واکنش کشورهای آسیایی چه بود؟
رسانه‌های تایوان و چین اظهارات ترامپ را تلاشی برای شعله‌ور کردن رقابت اقتصادی و ایجاد عدم اطمینان در بازار جهانی تراشه دانستند.

۸. آیا بازگشت ترامپ به قدرت می‌تواند صنعت تراشه را دگرگون کند؟
در کوتاه‌مدت بله؛ انتظار می‌رود با سیاست‌های حمایتی احتمالی، تعرفه‌های جدید و تمرکز بر روابط تجاری دوطرفه، سرمایه‌گذاری داخلی در آمریکا افزایش یابد.

۹. اصلی‌ترین چالش پیش‌روی آمریکا در صنعت نیمه‌رسانا چیست؟
کمبود نیروی متخصص آموزش دیده در حوزه‌های ساخت (Fabrication) و وابستگی به زنجیره‌ی تأمین آسیایی برای تجهیزات و مواد اولیه تخصصی.

۱۰. آینده نیمه‌رساناهای آمریکایی در دهه‌ی آینده چگونه پیش‌بینی می‌شود؟
پیش‌بینی می‌شود با اجرای کامل برنامه‌های صنعتی و تکمیل فب‌های جدید، سهم جهانی آمریکا تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۳۰٪ برسد و استقلال نسبی در تولید تراشه‌های میانی (Legacy Chips) و پیشرفته حاصل شود.