هوا فضا و نجوم

تلسکوپ فضایی رومن: پرچمدار بعدی ناسا در آستانه گشودن پنجره‌ای جدید به کیهان طلوع یک ستاره جدید در اخترشناسی فضایی جهان ما در آستانه یک انقلاب علمی بزرگ قرار دارد. ناسا، با تکیه بر میراث موفقیت‌آمیز تلسکوپ‌های فضایی هابل (Hubble) و جیمز وب (JWST)، آماده است تا نسل بعدی رصدخانه فضایی خود را به مدار پرتاب کند: تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن (Nancy Grace Roman Space Telescope). این تلسکوپ، که قرار است در آینده نزدیک به مدار زمین پرتاب شود، با آینه‌ای به قطر ۲.۴ متر، هم‌اندازه هابل اما با میدانی بسیار وسیع‌تر، وعده می‌دهد که نقشه‌ای جامع و بی‌سابقه از ساختار و تکامل کیهان ارائه دهد. تلسکوپ رومن تنها یک ابزار پیشرفته نیست؛ بلکه یک مأموریت تحول‌آفرین است که هدفش حل برخی از عمیق‌ترین معماهای کیهان‌شناسی، از جمله ماهیت مرموز انرژی ت ...

جیمز وب و زایشگاه قمرهای فراخورشیدی: فاش شدن راز تولد دنیای‌های کوچک در اطراف سیارات بیگانه کشف تاریخی: تلسکوپ جیمز وب، نخستین «زایشگاه قمر» فراخورشیدی را رصد کرد – انقلابی در درک شکل‌گیری منظومه‌های سیاره‌ای در یکی از چشمگیرترین دستاوردهای نجوم رصدی در دهه اخیر، تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) موفق به ثبت شواهدی انکارناپذیر از یک «زایشگاه قمر» فعال در اطراف یک سیاره فراخورشیدی غول‌پیکر شده است. این کشف که مستقیماً به مطالعه نحوه شکل‌گیری قمرها در منظومه‌های دوردست می‌پردازد، نه تنها نظریه‌های موجود در مورد تکامل سیارات را به چالش می‌کشد، بلکه پنجره‌ای جدید به سوی درک ما از تنوع و پیچیدگی ساختارهای سیاره‌ای در کهکشان می‌گشاید. سیاره هدف، CT Cha b، که خود به دلیل ویژگی‌های عجیبش توجهات را جلب کرده بود، اکنون به محلی برای تولد م ...

قدیمی‌ترین ابرنواختر جهان؛ انفجاری از سپیده‌دم کیهان دانشمندان با بهره‌گیری از توان بی‌نظیر تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) و رصدخانه‌های زمینی، موفق به شناسایی ردی از قدیمی‌ترین و دورترین ابرنواختر (سوپرنوا) کشف‌شده تا به امروز شده‌اند. این رویداد کیهانی خارق‌العاده، که با یک انفجار پرتو گاما (GRB) همراه بوده و در فاصله تقریبی ۱۳ میلیارد سال نوری قرار دارد، به کیهان‌شناسان این امکان را می‌دهد که مستقیماً به دوران «سپیده‌دم کیهان» بنگرند؛ دورانی که اولین ستارگان و کهکشان‌ها در حال شکل‌گیری بودند. این کشف، با انتقال‌به‌سرخ (Redshift) بی‌سابقه $z \approx 7.3$، شواهد جدیدی از فرآیندهای انفجاری عظیم در جهان اولیه فراهم می‌آورد و به درک ما از منشأ عناصر سنگین و فرگشت کیهان کمک می‌کند. این ابرنواختر نه تنها یک شگفتی نجومی است، بلکه پنج ...

هشدار از مریخ: ناسا به‌طور ناگهانی تماس با مدارگرد ماون را از دست داد! سکوت در مدار سرخ؛ زنگ خطری برای اکتشافات فضایی در میان انبوه داده‌های علمی که هر روز از مریخ به زمین ارسال می‌شود، ناگهان سکوتی سنگین حکم‌فرما شد. در شامگاه [تاریخ تقریبی قطع ارتباط]، مرکز کنترل مأموریت ناسا در آزمایشگاه پیشرانش جت (JPL) با خبری شوکه‌کننده مواجه شد: ارتباط با مدارگرد مریخی ماون (MAVEN - Mars Atmosphere and Volatile Evolution) به طور کامل قطع شده است. این فضاپیما، که از سال ۲۰۱۴ به عنوان ستاره‌ای درخشان در مدار مریخ به شمار می‌رفت، نه تنها یک ابزار علمی پیشرفته، بلکه ستون فقرات ارتباطی برای انتقال حجم عظیمی از داده‌های مأموریت‌های سطحی حیاتی بود. از دست دادن ارتباط با MAVEN صرفاً یک نقص فنی در یک مأموریت علمی نیست؛ این یک بحران ژئوپلیتی ...

شوک مریخی: راز سنگ‌هایی که فاش کردند مریخ زمانی دنیایی گرمسیری و بارانی بوده است تصویر ذهنی ما از مریخ، سیاره‌ای سرخ، برهوت، سرد و مملو از گرد و غبار بوده است؛ منظره‌ای بی‌روح که یادآور بیابانی خشک و بایر است. اما جدیدترین یافته‌های کاوشگر پیشرفته «پرسویرنس» (Perseverance) ناسا، این تصور سنتی را به لرزه درآورده است. در میان دهانه‌های باستانی و دلتای رودخانه‌ای کراتر جیزرو (Jezero Crater)، قطعاتی از سنگ‌های رنگ‌پریده کشف شده‌اند که داستان‌هایی حیرت‌انگیز از یک مریخ بسیار متفاوت را زمزمه می‌کنند. این شواهد زمین‌شناسی، به طور قاطع نشان می‌دهند که روزگاری سیاره سرخ میزبان آب‌وهوایی شبیه به مناطق گرمسیری زمین بوده؛ جهانی مرطوب، شرجی و تحت بارش مداوم باران‌های سیل‌آسا. این مقاله به عمیق‌ترین لایه‌های این کشف می‌پردازد، از ساختار شی ...

ستاره بیت‌اللحم و فرضیه دنباله‌دار ناسا: یک واکاوی علمی-تاریخی گسترده یکی از رازآلودترین و پرمناقشه‌ترین پدیده‌های آسمانی در تاریخ بشر، «ستاره بیت‌اللحم» (Star of Bethlehem) است. این پدیده که در انجیل متی به عنوان نشانه‌ای آسمانی برای هدایت مجوسیان به محل تولد مسیح (عیسی مسیح) توصیف شده، قرن‌هاست که ذهن مورخان، الهی‌دانان و اخترشناسان را به خود مشغول کرده است. آیا این یک رویداد فوق‌طبیعی بود، یا رخدادی نجومی که در آن زمان به شکل نمادین تفسیر شد؟ دهه‌هاست که اخترشناسان تلاش می‌کنند تا با بررسی سوابق تاریخی و داده‌های نجومی، ماهیت واقعی این «ستاره» را کشف کنند. در این میان، فرضیه‌های متعددی از ابرنواخترها و سیارات در حال اجتماع (Conjunctions) تا دنباله‌دارها مطرح شده است. اخیراً، یکی از برجسته‌ترین این فرضیه‌ها توسط مارک متن ...