هوا فضا و نجوم

بازگشت تاریخی موش فضانورد چین؛ گامی تعیین‌کننده برای حیات انسان در اعماق کیهان طلوع یک عصر جدید در زیست‌شناسی فضایی سفر انسان به فضا همواره با چالش‌های بیولوژیکی عظیمی همراه بوده است؛ چالش‌هایی که از فشار گرانش صفر (میکروگرانش) آغاز شده و تا تهدیدات بنیادین تابش‌های کیهانی و تأثیر آن‌ها بر پیچیده‌ترین فرایندهای حیات، یعنی تولیدمثل، ادامه می‌یابد. در این میان، کشور چین با موفقیت خیره‌کننده در یکی از پیشرفته‌ترین آزمایش‌های زیست‌شناسی فضایی تاریخ، نه تنها یک دستاورد علمی را ثبت کرد، بلکه مسیری جدید و حیاتی برای سکونت پایدار انسان در سیارات دیگر گشود. این دستاورد، شامل اعزام، نگهداری و بازگشت موفقیت‌آمیز موش‌های فضانورد به زمین، همراه با تولد نوزادان سالم پس از بازگشت، یک نقطه عطف کلیدی محسوب می‌شود. این مقاله تحلیلی، به تفصیل ...

رصدی کم‌سابقه از سه سیاه‌چاله کلان‌جرم در آستانه ادغام: افشای رمز و راز کیهانی تکامل کهکشان‌ها کشف تاریخی و بی‌سابقه سه سیاه‌چاله کلان‌جرم (SMBHs) فعال در آستانه ادغام، توسط تلسکوپ‌های پیشرفته رادیویی، شگفتی جدیدی را در اخترفیزیک رقم زده است. این سه غول کیهانی که مرکز سه کهکشان در حال برخورد هستند، اکنون در یک رقص کیهانی پیچیده، مسیر نهایی خود را به سوی تشکیل یک ابرسیاه‌چاله واحد آغاز کرده‌اند. این رصد نادر، تصویری زنده از فرایند حیاتی تکامل کهکشانی در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد که پیش از این تنها در مدل‌های نظری قابل مشاهده بود و می‌تواند درک ما از نحوه شکل‌گیری ساختارهای بزرگ کیهانی را متحول سازد. اهمیت حیاتی ادغام سیاه‌چاله‌ها در کیهان‌شناسی مدرن در چشم‌انداز وسیع کیهان‌شناسی، کهکشان‌ها خانه‌های میلیاردها ستاره، ...

برای نخستین‌بار جرم یک سیاره سرگردان اندازه‌گیری شد: رمزگشایی از جهان‌های تنها 1. نجوم در جستجوی فرزندان سرگردان کیهان در پهنه‌ی بی‌کران آسمان شب، ستارگان نقشه راه ما بوده‌اند؛ مناره‌های نورانی که هزاران سال است راهنمای دریانوردان و الهام‌بخش شاعران بوده‌اند. اما در دهه‌های اخیر، اخترشناسان متوجه شده‌اند که منظومه‌ی ما، تنها بخشی کوچک از واقعیت کیهانی است. فراتر از نور خیره‌کننده‌ی خورشیدها، جهان‌هایی ناشناخته در تاریکی مطلق پرسه می‌زنند؛ جهان‌هایی که نه به یک ستاره وابسته هستند و نه نوری از خود بازتاب می‌دهند. این‌ها «سیاره‌های سرگردان» یا همان «سیاره‌های بی‌ستاره» هستند. تصور کنید موجودی را که در تاریکی مطلق، بدون هیچ تکیه‌گاهی، تنها به نیروی گرانش خود برای بقا متکی است. این دقیقا وضعیت این سیاره‌هاست. آن‌ها محصولاتی از ...

آخرین ابرماه سال؛ شبی که ماه به زمین نزدیک‌تر از همیشه می‌درخشد اوج تماشای آسمان شب زمستانی در دل تاریکی‌های زمستان، شبی استثنایی در راه است که برای علاقه‌مندان به نجوم و رصد آسمان شب، یک رویداد کیهانی تکرارنشدنی را رقم خواهد زد. آخرین ابرمـاه سال، پدیده‌ای که در آن ماه کامل به نزدیک‌ترین فاصله خود از زمین می‌رسد، آسمان شب را با نوری خیره‌کننده و جلالتی کم‌نظیر منور خواهد ساخت. این رویداد نه تنها از منظر بصری شگفت‌انگیز است، بلکه فرصتی بی‌بدیل برای درک عمیق‌تر دینامیک پیچیده منظومه شمسی و مکانیک مداری ماه فراهم می‌آورد. این مقاله تحلیلی، به بررسی دقیق علمی، زمان‌بندی رصد در ایران، تفاوت‌های ظریف این پدیده با ماه‌های کامل عادی، و افسانه‌ها و فرهنگ‌های مرتبط با این ماه زمستانی می‌پردازد. آماده باشید تا شاهد اوج زیبایی ماه در ن ...

چرا خورشید با قطر ۱۰۰ برابر زمین «ستاره کوتوله» نامیده می‌شود؟ معمای بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین چیزها در آسمان تصور کنید در شبی صاف و پرستاره ایستاده‌اید. در تاریکی مخملین شب، میلیاردها نقطه نورانی می‌درخشند. در میان این دریای ستارگان، خورشید ما، با آن عظمت خیره‌کننده و گرمای حیات‌بخشی که روزها بر ما می‌تاباند، برای ما تجسمی از قدرت و بزرگی است. ما می‌دانیم که زمین در برابر آن همچون دانه‌ای ناچیز است؛ قطر خورشید تقریباً ۱۰۹ برابر قطر زمین است. این مقیاس، هر ذهن کنجکاوی را به این پرسش اساسی وا‌می‌دارد: چگونه شیئی با این حجم عظیم می‌تواند در طبقه‌بندی ستارگان، عنوانی مانند «کوتوله» را به دوش بکشد؟ این پارادوکس ظاهری، قلب اخترشناسی مدرن را تشکیل می‌دهد. نام‌گذاری ستارگان، نه بر اساس اندازه مطلق در مقایسه با سیارات، بلکه بر اساس م ...

کشف انفجار بی‌سابقه در کیهان؛ آیا سوپرکیلونوا واقعاً دیده شده است؟ زمزمه‌های یک رویداد فراتر از تصور در اعماق کیهان، جایی که فضا و زمان به مرزهای خود می‌رسند، رویدادهایی رخ می‌دهند که درک ما از دینامیک کیهانی را به چالش می‌کشند. اخترشناسان، با چشمانی تیزبین که به سوی اعماق تاریک هستی دوخته شده‌اند، ناگهان در اواخر سال 2024 و اوایل 2025 با سیگنالی مواجه شدند که هیچ‌یک از مدل‌های پیشین آن‌ها نتوانست به راحتی آن را توضیح دهد. این سیگنال، که به صورت موقت با نام AT2025ulz شناخته می‌شود، یک انفجار کیهانی بسیار درخشان و غیرعادی بود که به سرعت توجه جامعه علمی بین‌المللی را جلب کرد. این انفجار، نه یک ابرنواختر معمولی بود و نه صرفاً یک کیلونوا آشنا؛ بلکه به نظر می‌رسید ترکیبی از هر دو، یا شاید یک پدیده کاملاً جدید باشد: سوپرکیلونوا. ...

فرود تاریخی هواپیما با اتوپایلوت اضطراری؛ روایت کامل نخستین مأموریت واقعی مقدمه‌ای بر نقطه‌عطفی در تاریخ هوانوردی: انقلاب ایمنی پرواز صنعت هوانوردی همواره در پیوند تنگاتنگی با نوآوری‌های فناورانه برای ارتقای سطح ایمنی و کاهش خطای انسانی بوده است. از ابتدای ورود خلبان خودکار (اتوپایلوت) به کابین‌های پروازی، هدف نهایی، دستیابی به سطحی از اتوماسیون بوده که بتواند در شرایط بحرانی، عملکردی فراتر از توانایی‌های لحظه‌ای انسان ارائه دهد. اما تا پیش از این، مرز میان اتوپایلوت‌های کمکی و سیستم‌های تصمیم‌گیرنده مستقل، یک خط قرمز بود. این مرز اخیراً در آسمان کلرادو، با یک رویداد عملیاتی بی‌سابقه، شکسته شد. نخستین فرود اضطراری واقعی یک هواپیمای دارای نقص فنی با هدایت کامل سیستم خودکار، موسوم به Garmin Autoland، نه تنها یک موفقیت مهندس ...