کشف گونه جدید گربه در بولیوی؛ تنها یک نمونه زنده تاکنون شناسایی شده است

برای نخستین‌بار در یک قرن گذشته، گونه‌ای جدید از گربه در بولیوی شناسایی شد

یک گربه کوچک و خال‌دار که سال‌ها در یک پناهگاه حیات‌وحش در بولیوی زندگی می‌کرد، اکنون به یکی از مهم‌ترین یافته‌های اخیر در زمینه تنوع زیستی تبدیل شده است. بررسی‌های ژنتیکی نشان داده‌اند این حیوان به گونه‌ای مستقل از گربه‌های وحشی تعلق دارد که پیش‌تر برای علم شناخته‌شده نبود. نکته عجیب این کشف آن است که در حال حاضر تنها یک نمونه زنده از این گونه به‌طور قطعی شناسایی شده است.

گونه تازه‌شناسایی‌شده Leopardus tilcayo نام گرفته و به گروهی از گربه‌سانان کوچک با عنوان «گربه‌های ببری» تعلق دارد. این جانوران در بخش‌هایی از آمریکای مرکزی و جنوبی پراکنده‌اند و از نظر ظاهری شباهت زیادی به یکدیگر دارند. همین شباهت، در کنار کمبود نمونه‌های قابل بررسی، باعث شده بود مرزبندی میان گونه‌های مختلف این گروه برای مدت طولانی دشوار باشد.

کشف لئوپاردوس تیلکایو از این جهت نیز اهمیت دارد که دانشمندان آن را نخستین معرفی رسمی یک گونه زنده جدید از گربه‌سانان در بیش از صد سال اخیر می‌دانند. این یافته بار دیگر نشان می‌دهد حتی در مورد گروهی شناخته‌شده مانند گربه‌سانان، هنوز ممکن است گونه‌هایی وجود داشته باشند که هویت واقعی آن‌ها برای مدت طولانی از دید علم پنهان مانده باشد.

گربه‌ای که سال‌ها هویت واقعی خود را پنهان کرده بود

داستان این کشف با یک گربه ۱۰ ساله به نام «تیگرینو» آغاز شد. این حیوان اکنون در پناهگاهی برای نگهداری از حیات‌وحش در بولیوی زندگی می‌کند و تاکنون تنها نمونه زنده‌ای است که تعلق آن به گونه جدید با اطمینان تأیید شده است.

تیگرینو سال‌ها پیش توسط یکی از ساکنان محلی در جنگل پیدا شده بود. فردی که حیوان را پیدا کرده بود، در ابتدا تصور می‌کرد با یک بچه‌گربه روبه‌رو شده است. با بزرگ‌تر شدن حیوان، مشخص شد که رفتار، ظاهر و ویژگی‌های بدنی آن با گربه‌های خانگی تفاوت دارد.

این حیوان در نهایت به پناهگاه منتقل شد؛ جایی که حضور آن توجه پژوهشگران را به خود جلب کرد. پائولا نوگالس-آسکارونز، پژوهشگر دانشگاه مایور دِ سان آندرس در شهر لاپاز بولیوی، هنگام فعالیت داوطلبانه در پناهگاه با تیگرینو روبه‌رو شد و متوجه شد ویژگی‌های این گربه با گونه‌های شناخته‌شده منطقه کاملاً مطابقت ندارد.

این مشاهده، آغاز مجموعه‌ای از بررسی‌های علمی شد که در نهایت هویت واقعی حیوان را آشکار کرد.

شباهت ظاهری، شناسایی گربه‌های ببری را دشوار کرده است

گربه‌های ببری گروهی از گربه‌سانان کوچک هستند که در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی زندگی می‌کنند. بدن این جانوران معمولاً با لکه‌ها و نوارهای تیره پوشیده شده و اندازه‌شان تقریباً با یک گربه خانگی قابل مقایسه است.

در نگاه اول، تفاوت میان گونه‌های مختلف این گروه بسیار اندک به نظر می‌رسد. رنگ بدن، اندازه و الگوی لکه‌ها می‌تواند میان گونه‌ها شباهت زیادی داشته باشد و همین موضوع حتی برای متخصصان نیز شناسایی دقیق برخی نمونه‌ها را دشوار کرده است.

این شباهت ظاهری یکی از دلایلی بود که باعث شد تیگرینو برای سال‌ها به‌عنوان یکی از گونه‌های شناخته‌شده گربه‌های ببری در نظر گرفته شود. اما بررسی دقیق‌تر نشان داد ظاهر به‌تنهایی برای تعیین هویت تکاملی این جانور کافی نیست.

نوگالس-آسکارونز پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره مشاهده گربه‌های کوچک و ناشناخته در جنگل‌های یونگاس بولیوی شنیده بود. بااین‌حال، این گزارش‌ها فاقد بررسی علمی کافی بودند و نمی‌شد بر اساس آن‌ها وجود یک گونه مستقل را تأیید کرد.

DNA سرنخ اصلی را در اختیار پژوهشگران گذاشت

برای مشخص‌کردن جایگاه تیگرینو، گروهی از پژوهشگران بولیوی و متخصصانی از کشورهای دیگر تصمیم گرفتند ویژگی‌های ژنتیکی این حیوان را بررسی کنند.

آن‌ها DNA نمونه‌های زنده و همچنین نمونه‌های نگهداری‌شده در موزه‌ها را مورد مطالعه قرار دادند. هدف این بود که ارتباط تکاملی میان گربه‌های ببری مختلف مشخص شود و معلوم شود آیا حیوان موجود در پناهگاه واقعاً به یکی از گونه‌های شناخته‌شده تعلق دارد یا باید آن را یک گونه مستقل دانست.

نتایج بررسی‌های ژنتیکی نشان داد تیگرینو با گونه‌های شناخته‌شده تفاوت کافی دارد و در شاخه تکاملی جداگانه‌ای قرار می‌گیرد. به این ترتیب، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که با یک گونه مستقل مواجه هستند.

ادواردو ایزیریک، متخصص ژنتیک حفاظت از دانشگاه کاتولیک پاپی ریو گرانده دو سول برزیل، توضیح داده است که اطلاعات علمی درباره این گروه از گربه‌ها برای مدت زیادی محدود بوده است. تعداد تصاویر و گزارش‌های قابل اعتماد از این جانوران کم بوده و حتی نمونه مشخصی از گونه تازه‌شناسایی‌شده نیز در مجموعه‌های موزه‌ای وجود نداشته است.

این کمبود اطلاعات یکی از عوامل اصلی بود که باعث شد گونه جدید برای مدت طولانی از دید دانشمندان پنهان بماند.

فقط یک نمونه از گونه جدید پیدا شده است

در حال حاضر تیگرینو تنها عضو زنده‌ای است که تعلق آن به Leopardus tilcayo به‌صورت علمی تأیید شده است. این موضوع ممکن است در نگاه اول به این معنا تعبیر شود که گونه جدید در آستانه انقراض قرار دارد؛ اما هنوز نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت.

تنها یک نمونه تأییدشده به معنای وجود نداشتن حیوانات دیگر نیست. این احتمال وجود دارد که جمعیت‌هایی از این گربه در جنگل‌های بولیوی زندگی کنند، اما به دلیل اندازه کوچک، رفتار مخفیانه و زیستگاه دشوار برای دسترسی، هنوز شناسایی نشده باشند.

پژوهشگران اکنون باید به دنبال نمونه‌های بیشتری در طبیعت باشند. پیدا کردن حیوانات دیگر، ثبت محل زندگی آن‌ها و بررسی اندازه جمعیت می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت واقعی این گونه ارائه کند.

این مرحله برای تحقیقات آینده اهمیت زیادی دارد، زیرا بدون شناخت جمعیت وحشی نمی‌توان درباره میزان فراوانی، گستره جغرافیایی یا میزان آسیب‌پذیری لئوپاردوس تیلکایو قضاوت دقیقی داشت.

کشف در دل جنگل‌های بولیوی

زیستگاه احتمالی این گربه جدید به مناطق جنگلی بولیوی مربوط می‌شود؛ کشوری که برخی از زیستگاه‌های طبیعی آن همچنان کمتر از بسیاری از مناطق جهان مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

پائولا نوگالس-آسکارونز کشف این گونه را یادآوری مهمی برای جامعه علمی می‌داند. به گفته او، برای پیدا کردن گونه‌های ناشناخته همیشه لازم نیست به مناطق بسیار دورافتاده مانند جزایر ناشناخته، قله آتشفشان‌ها یا اعماق اقیانوس‌ها سفر کرد. حتی در جنگل‌های خشکی نیز ممکن است جانورانی حضور داشته باشند که هنوز به‌درستی شناسایی نشده‌اند.

این مسئله اهمیت بررسی زیستگاه‌های کمتر مطالعه‌شده را نشان می‌دهد. در بسیاری از نقاط جهان، دانشمندان هنوز اطلاعات کاملی درباره تمام گونه‌های جانوری و گیاهی موجود ندارند.

گاهی یک جانور سال‌ها توسط مردم محلی دیده می‌شود، اما تا زمانی که نمونه‌ای در اختیار پژوهشگران قرار نگیرد یا DNA آن بررسی نشود، نمی‌توان با اطمینان جایگاه علمی آن را مشخص کرد.

پژوهش جدید تعداد گونه‌های گربه‌های ببری را هم تغییر می‌دهد

اهمیت مطالعه فقط به معرفی یک گونه جدید محدود نمی‌شود. بررسی‌های ژنتیکی نشان داده‌اند که طبقه‌بندی قبلی گربه‌های ببری نیز احتمالاً نیازمند بازنگری است.

پیش از این، پژوهشگران معمولاً سه گونه اصلی را در این گروه در نظر می‌گرفتند. اما داده‌های ژنتیکی جدید نشان می‌دهد آنچه سه گونه تصور می‌شد، ممکن است در واقع شامل پنج گونه مستقل باشد.

لئوپاردوس تیلکایو یکی از گونه‌هایی است که در نتیجه این بازنگری شناسایی شده است. اگر نتایج مطالعه در رده‌بندی‌های علمی پذیرفته شود، شناخت دانشمندان از تنوع گربه‌های ببری تغییر خواهد کرد.

این یافته نمونه‌ای از نقش فناوری‌های ژنتیکی در رده‌بندی جانوران است. در گذشته، دانشمندان بیشتر بر ویژگی‌های ظاهری مانند اندازه بدن، رنگ، شکل جمجمه یا الگوی لکه‌ها تکیه می‌کردند. امروزه مقایسه DNA می‌تواند تفاوت‌های تکاملی پنهانی را آشکار کند.

ظاهر مشابه همیشه به معنای گونه یکسان نیست

یکی از درس‌های مهم این پژوهش آن است که شباهت ظاهری جانوران همیشه نشان‌دهنده خویشاوندی نزدیک یا تعلق آن‌ها به یک گونه نیست.

دو حیوان ممکن است از نظر اندازه و رنگ بدن تقریباً مشابه باشند، اما در طول میلیون‌ها سال مسیرهای تکاملی متفاوتی را طی کرده باشند. در چنین شرایطی، بررسی ژنتیکی می‌تواند اطلاعاتی را آشکار کند که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست.

اندرو کیچنر، متخصص پستانداران در موزه‌های ملی اسکاتلند که در مطالعه جدید مشارکت نداشته است، گربه‌های ببری آمریکای جنوبی را یکی از گروه‌های دشوار از نظر رده‌بندی می‌داند.

شباهت زیاد میان گونه‌ها و تعداد کم نمونه‌های موزه‌ای موجب شده بود مرز دقیق میان برخی از گونه‌های این گروه برای سال‌ها نامشخص باقی بماند.

اکنون استفاده از داده‌های ژنتیکی تصویر روشن‌تری از روابط تکاملی این جانوران ارائه می‌کند.

کشف گونه جدید به معنای شناخت وضعیت حفاظتی آن نیست

اگرچه معرفی یک گونه جدید خبر مهمی برای علم است، اما هنوز نمی‌دانیم لئوپاردوس تیلکایو از نظر حفاظتی در چه شرایطی قرار دارد.

دلیل آن ساده است: این جانور تا پیش از مطالعه جدید به‌عنوان گونه‌ای مستقل شناخته نمی‌شد. بنابراین داده کافی برای ارزیابی تعداد افراد، وسعت پراکندگی و روند تغییر جمعیت آن وجود ندارد.

کارولین سارتور از واحد پژوهش حفاظت از حیات‌وحش دانشگاه آکسفورد تأکید می‌کند شناسایی دقیق گونه‌ها یکی از پایه‌های اصلی حفاظت از حیات‌وحش است.

برای اینکه بتوان از یک گونه محافظت کرد، ابتدا باید مشخص باشد چه حیواناتی به آن گونه تعلق دارند، در چه مناطقی زندگی می‌کنند، چه تعداد از آن‌ها وجود دارد و با چه تهدیدهایی روبه‌رو هستند.

در مورد گربه تازه‌شناسایی‌شده، تقریباً تمام این اطلاعات هنوز باید جمع‌آوری شود.

تهدیدهای احتمالی برای گربه تازه‌شناسایی‌شده

گربه‌های ببری در آمریکای جنوبی با تهدیدهای مختلفی مواجه هستند. از بین رفتن جنگل‌ها، تبدیل زیستگاه‌های طبیعی به زمین‌های کشاورزی، تکه‌تکه‌شدن زیستگاه و شکار غیرقانونی از جمله مشکلاتی هستند که می‌توانند بقای این جانوران را تحت تأثیر قرار دهند.

چند گونه شناخته‌شده از این گروه نیز در رده‌های مختلف حفاظتی قرار گرفته‌اند. بنابراین، احتمال دارد گونه جدید نیز در صورت کوچک‌بودن جمعیت یا محدودبودن زیستگاه با خطرهایی روبه‌رو باشد.

بااین‌حال، هرگونه ارزیابی در مورد وضعیت حفاظتی لئوپاردوس تیلکایو در این مرحله زودهنگام است. ابتدا باید پژوهشگران بتوانند جمعیت‌های وحشی آن را پیدا کنند و اطلاعات بیشتری درباره زیستگاه و رفتار این حیوان به دست آورند.

جست‌وجوی میدانی در جنگل‌های بولیوی می‌تواند مشخص کند آیا تیگرینو نمونه‌ای کاملاً منفرد است یا اینکه جمعیتی بزرگ‌تر از این گربه‌ها در طبیعت وجود دارد.

تعداد گونه‌های شناخته‌شده گربه‌سانان ممکن است افزایش پیدا کند

کشف لئوپاردوس تیلکایو می‌تواند در آینده بر تعداد رسمی گونه‌های گربه‌سانان زنده نیز تأثیر بگذارد.

تمام گربه‌های امروزی، از گربه خانگی گرفته تا شیر، ببر و پلنگ، در خانواده گربه‌ایان قرار می‌گیرند. در رده‌بندی رایج، ۴۱ گونه زنده از این خانواده شناخته شده است.

اگر جداسازی گونه‌های مختلف گربه‌های ببری بر اساس داده‌های ژنتیکی جدید در طبقه‌بندی‌های علمی پذیرفته شود، تعداد گونه‌های شناخته‌شده این خانواده ممکن است به ۴۴ یا حتی ۴۵ گونه برسد.

این تغییر نشان می‌دهد طبقه‌بندی زیستی یک سیستم ثابت و همیشگی نیست. با دسترسی به فناوری‌های جدید و جمع‌آوری داده‌های دقیق‌تر، دانشمندان ممکن است روابط تکاملی جانوران را دوباره بررسی کنند و گونه‌هایی را که قبلاً در گروه‌های بزرگ‌تر قرار گرفته بودند، به‌عنوان گونه‌های مستقل شناسایی کنند.

نقش نمونه‌های موزه‌ای در کشف‌های جدید

یکی دیگر از جنبه‌های جالب این پژوهش، استفاده از نمونه‌های موجود در موزه‌ها است. مجموعه‌های موزه‌ای فقط برای نمایش عمومی یا نگهداری تاریخی حیوانات ایجاد نشده‌اند؛ بلکه می‌توانند دهه‌ها بعد به منابع مهمی برای تحقیقات ژنتیکی تبدیل شوند.

دانشمندان می‌توانند DNA موجود در نمونه‌های قدیمی را با نمونه‌های جدید مقایسه کنند و متوجه شوند جانورانی که در گذشته زیر یک نام طبقه‌بندی شده‌اند، واقعاً به یک گونه تعلق داشته‌اند یا خیر.

در مورد گربه‌های ببری نیز مقایسه چنین نمونه‌هایی به روشن‌شدن روابط میان گروه‌های مختلف کمک کرده است.

این موضوع اهمیت حفظ نمونه‌های زیستی را بیشتر می‌کند، زیرا فناوری‌های علمی در طول زمان پیشرفت می‌کنند و نمونه‌ای که امروز اطلاعات محدودی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد، ممکن است چند دهه بعد به کلیدی برای حل یک معمای تکاملی تبدیل شود.

چرا این کشف اهمیت دارد؟

کشف یک گربه کوچک در بولیوی ممکن است در مقایسه با کشف یک پستاندار بزرگ یا جانوری کاملاً متفاوت چندان چشمگیر به نظر نرسد؛ اما ارزش علمی آن دقیقاً در همین نکته نهفته است. گاهی گونه‌ای می‌تواند سال‌ها در کنار انسان‌ها و در زیستگاهی نسبتاً شناخته‌شده زندگی کند، بدون اینکه هویت علمی آن به‌درستی مشخص شده باشد.

داستان تیگرینو نشان می‌دهد تحقیقات میدانی، همکاری بین‌المللی و فناوری ژنتیکی چگونه می‌توانند یک معمای قدیمی را حل کنند.

از طرف دیگر، معرفی گونه جدید تنها پایان کار نیست. اکنون مرحله مهم‌تری آغاز شده است: پیدا کردن جمعیت‌های وحشی، تعیین محدوده زیستگاه، مطالعه رفتار و رژیم غذایی، برآورد تعداد افراد و بررسی تهدیدهایی که ممکن است بقای این گربه را تحت تأثیر قرار دهند.

اگر نمونه‌های بیشتری در طبیعت پیدا شوند، دانشمندان می‌توانند تصویر کامل‌تری از این گونه به دست آورند و در صورت نیاز، اقدامات حفاظتی مناسب را پیشنهاد کنند.

در نهایت، لئوپاردوس تیلکایو یادآور این واقعیت است که دانش بشر درباره تنوع زیستی هنوز کامل نیست. حتی گروهی مانند گربه‌سانان که قرن‌ها مورد توجه انسان بوده‌اند، می‌تواند گونه‌هایی داشته باشد که هویت واقعی‌شان تا همین اواخر ناشناخته باقی مانده باشد.

این گربه کوچک و خال‌دار که زمانی احتمالاً تنها یک حیوان ناشناس در میان صدها جانور جنگل‌های بولیوی به نظر می‌رسید، اکنون به نماینده‌ای از یک گونه مستقل تبدیل شده است. بااین‌حال، هنوز یک پرسش اساسی بی‌پاسخ مانده است: تیگرینو واقعاً تنها عضو باقی‌مانده از گونه خود است یا هم‌نوعان دیگری نیز در جنگل‌های بولیوی پنهان شده‌اند؟

پاسخ این پرسش احتمالاً به جست‌وجوهای میدانی گسترده‌تر و نمونه‌برداری‌های ژنتیکی بیشتر نیاز دارد. اگر جمعیت‌های دیگری پیدا شوند، پژوهشگران نه‌تنها شناخت دقیق‌تری از لئوپاردوس تیلکایو به دست خواهند آورد، بلکه شاید بتوانند اطلاعات تازه‌ای درباره تکامل و پراکندگی گربه‌های ببری آمریکای جنوبی نیز کشف کنند.

نتایج این پژوهش در مجله علمی Current Biology منتشر شده است.