رد شدن شایعه ترسناک در تیک‌تاک؛ سیارکی در سال 2027 زمین را نابود نمی‌کند

رد شایعه ترسناک در تیک‌تاک؛ سیارکی در سال 2027 زمین را نابود نمی‌کند

چند ماهی است ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه تیک‌تاک، با ادعایی نگران‌کننده دست‌به‌دست می‌شوند: ظاهراً ناسا پیش‌بینی کرده است که یک سیارک در سال ۲۰۲۷ با احتمال ۹۶ درصد به زمین برخورد می‌کند و می‌تواند حیات روی سیاره را از بین ببرد. این ادعا در نگاه اول جدی به نظر می‌رسد، زیرا در تصاویر منتشرشده نام ناسا و یک سامانه بین‌المللی هشدار سیارکی دیده می‌شود؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت است.

هیچ هشدار رسمی درباره برخورد یک سیارک بزرگ با زمین در سال ۲۰۲۷ صادر نشده و عدد ۹۶ درصد نیز به یک پیش‌بینی علمی واقعی مربوط نمی‌شود. منشأ این ادعا، یک سناریوی کاملاً ساختگی است که سال‌ها پیش در قالب یک تمرین آموزشی برای بررسی نحوه واکنش دانشمندان و سازمان‌های مدیریت بحران به خطر احتمالی برخورد سیارک طراحی شد.

در حقیقت، آنچه در شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان «پیش‌بینی ناسا برای نابودی زمین» معرفی می‌شود، بخشی از یک شبیه‌سازی علمی است؛ تمرینی که هدف آن بررسی چگونگی مقابله با تهدیدی فرضی بوده است، نه اعلام وقوع یک فاجعه واقعی. بنابراین، نزدیک‌شدن به سال ۲۰۲۷ نمی‌تواند این سناریوی فرضی را به یک پیش‌بینی علمی تبدیل کند.

منشأ شایعه نابودی زمین در سال ۲۰۲۷ چیست؟

ماجرا زمانی دوباره مورد توجه قرار گرفت که ویدئویی در تیک‌تاک ادعا کرد شبکه بین‌المللی هشدار سیارکی یا IAWN برخورد یک جرم آسمانی با زمین را برای سال ۲۰۲۷ تأیید کرده است. در این ویدئو گفته می‌شد سیارکی با نام 2017 PDC با احتمال ۹۶ درصد در تاریخ ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۷ با زمین برخورد خواهد کرد.

ویدئوی موردنظر که ظاهراً بعداً از تیک‌تاک حذف شده است، تنها نمونه‌ای از انتشار این ادعا نبود. نسخه‌های مشابهی نیز در شبکه‌های اجتماعی منتشر شدند و با استفاده از تصاویر، نمودارها و اطلاعاتی که ظاهری کاملاً علمی داشتند، این تصور را ایجاد کردند که یک هشدار رسمی درباره آینده زمین صادر شده است.

بر اساس مستندات منتشرشده توسط پلتفرم راستی‌آزمایی بایس‌بریک، یکی از این ویدئوها توانسته بود حدود ۴٫۲ میلیون بازدید به دست آورد. بخش قابل‌توجهی از مخاطبان نیز احتمالاً با دیدن نام ناسا، IAWN و تاریخ دقیق برخورد تصور کرده‌اند که با یک گزارش علمی واقعی مواجه هستند.

اما نکته کلیدی این است که «2017 PDC» یک سیارک واقعی نیست که مسیر برخورد آن با زمین در سال ۲۰۲۷ محاسبه شده باشد. این نام به جرمی فرضی در یک تمرین شبیه‌سازی‌شده مربوط می‌شود.

2017 PDC یک سیارک خیالی بود

سناریوی مربوط به 2017 PDC در سال ۲۰۱۹ و در قالب یکی از تمرین‌های دفاع سیاره‌ای اجرا شد. هدف این تمرین‌ها آن است که متخصصان، سازمان‌های فضایی و نهادهای مدیریت بحران پیش از مواجهه با یک تهدید واقعی، واکنش احتمالی خود را در برابر برخورد یک سیارک تمرین کنند.

در چنین تمرین‌هایی، پژوهشگران عمداً یک جرم آسمانی فرضی طراحی می‌کنند. برای آن اندازه، مسیر حرکت، زمان احتمالی برخورد و حتی میزان خسارت تعیین می‌شود تا شرایط شبیه یک بحران واقعی باشد. سپس تیم‌های تخصصی باید بر اساس اطلاعاتی که در اختیارشان قرار می‌گیرد، درباره نحوه مقابله با این تهدید تصمیم بگیرند.

بنابراین، وجود یک نام رسمی مانند 2017 PDC، نقشه مسیر حرکت و حتی درصد احتمال برخورد به این معنی نیست که جرم موردنظر در دنیای واقعی وجود داشته است. این اطلاعات بخشی از سناریویی هستند که برای آزمایش توانایی تصمیم‌گیری سازمان‌ها طراحی شده‌اند.

در واقع، یکی از ویژگی‌های چنین تمرین‌هایی این است که سناریو تا حد امکان واقعی به نظر برسد. اگر دانشمندان از ابتدا اعلام کنند که همه‌چیز خیالی است و هیچ پیامد واقعی ندارد، بسیاری از چالش‌هایی که در یک بحران واقعی ایجاد می‌شوند قابل شبیه‌سازی نخواهند بود.

چرا عدد ۹۶ درصد در تصاویر دیده می‌شود؟

یکی از بخش‌های گمراه‌کننده ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، استفاده از عدد ۹۶ درصد است. این عدد در نگاه نخست می‌تواند بسیار نگران‌کننده باشد؛ زیرا وقتی احتمال برخورد یک سیارک ۹۶ درصد اعلام شود، مخاطب ممکن است تصور کند دانشمندان تقریباً از وقوع فاجعه مطمئن هستند.

اما این احتمال متعلق به همان سناریوی ساختگی است و نباید آن را با احتمال برخورد یک سیارک واقعی اشتباه گرفت. در طول یک شبیه‌سازی، پژوهشگران اطلاعات فرضی را مرحله‌به‌مرحله تغییر می‌دهند تا واکنش تیم‌ها به افزایش سطح تهدید را بررسی کنند. بنابراین، درصدهای موجود در این اسناد نیز بخشی از همان بازیابی شرایط فرضی هستند.

حتی تاریخ برخورد نیز در چارچوب سناریو تعیین شده بود و به یک پیش‌بینی نجومی واقعی ارتباط نداشت. در یکی از مراحل تمرین، تاریخ احتمالی برخورد ۲۹ آوریل ۲۰۲۷ در نظر گرفته شده بود. همین تفاوت نشان می‌دهد که تاریخ‌های ذکرشده در نسخه‌های مختلف این شایعه نیز لزوماً به یک پیش‌بینی واقعی مربوط نیستند.

هدف ناسا از اجرای چنین مانورهایی چیست؟

برخورد سیارک با زمین یکی از تهدیدهای طبیعی کم‌احتمال اما بالقوه بسیار پرپیامد محسوب می‌شود. اگر یک جرم بزرگ واقعاً در مسیر برخورد با زمین قرار داشته باشد، واکنش به آن تنها وظیفه یک سازمان فضایی نخواهد بود. مراکز علمی، سازمان‌های فضایی، دولت‌ها، نهادهای امدادی و سازمان‌های مدیریت بحران باید به‌صورت هماهنگ تصمیم‌گیری کنند.

به همین دلیل، ناسا و دیگر سازمان‌های مرتبط هر چند وقت یک‌بار تمرین‌هایی را برگزار می‌کنند که در آن یک سناریوی فرضی برخورد سیارک طراحی می‌شود. متخصصان در این مانورها بررسی می‌کنند که آیا امکان شناسایی به‌موقع جرم وجود دارد، چه مدت برای واکنش فرصت باقی می‌ماند و چه گزینه‌هایی برای کاهش خطر در دسترس است.

در یکی از بخش‌های سناریوی 2017 PDC، تیم‌ها تلاش کردند مأموریتی برای منحرف کردن سیارک طراحی کنند. ایده اصلی این بود که با استفاده از برخوردگرهای جنبشی، مسیر جرم تغییر داده شود تا از برخورد مستقیم آن با زمین جلوگیری شود.

البته این مأموریت نیز در چارچوب شبیه‌سازی پیش رفت و موفقیت آن قطعی نبود. چنین نتایجی به پژوهشگران اجازه می‌دهد نقاط ضعف احتمالی برنامه‌های دفاع سیاره‌ای را شناسایی کنند و برای شرایط پیچیده‌تر آماده شوند.

منطقه برخورد فرضی کجا بود؟

در ادامه تمرین، منطقه احتمالی برخورد نیز روی نقشه مشخص شد. از آنجا که در سناریو درباره برخی ویژگی‌های جرم فرضی قطعیت وجود نداشت، محل برخورد احتمالی در محدوده‌ای باریک در نظر گرفته شد که از هاوایی تا آفریقا امتداد داشت و بخش‌هایی از ایالات متحده را نیز در بر می‌گرفت.

این نقشه‌ها نیز در شبکه‌های اجتماعی به‌گونه‌ای بازنشر شده‌اند که گویی مسیر واقعی یک سیارک شناسایی‌شده را نشان می‌دهند. درحالی‌که نقشه بخشی از همان تمرین بوده است و هیچ ارتباطی با مسیر فعلی یک سیارک واقعی ندارد.

در مرحله پایانی شبیه‌سازی، برخورد فرضی حتی به یک مکان مشخص‌تر نیز نسبت داده شد. نیویورک به‌عنوان محل برخورد احتمالی در نظر گرفته شد و انرژی حاصل از برخورد بین ۵ تا ۲۰ مگاتن تخمین زده شد.

این اعداد و جزئیات ممکن است بسیار ترسناک به نظر برسند، اما باید توجه داشت که همه آن‌ها برای ایجاد یک بحران فرضی واقع‌گرایانه در مانور آموزشی طراحی شده بودند.

واکنش سازمان‌های مدیریت بحران نیز شبیه‌سازی شد

تمرین 2017 PDC تنها محدود به دانشمندان و متخصصان فضایی نبود. یکی از اهداف اصلی آن، بررسی همکاری میان جامعه علمی و سازمان‌های مدیریت بحران بود.

لوایتیکوس لوئیس، از بخش عملیات واکنش سازمان مدیریت اضطراری فدرال آمریکا یا FEMA، در آن زمان بر اهمیت گردهم‌آوردن متخصصان حوزه مدیریت بحران و دانشمندان برای آمادگی در برابر احتمال برخورد یک سیارک تأکید کرده بود.

چنین رویدادی از نظر مدیریت بحران ویژگی خاصی دارد: احتمال وقوع آن پایین است، اما اگر یک سیارک بزرگ واقعاً با زمین برخورد کند، پیامدهای آن می‌تواند بسیار گسترده باشد. بنابراین، آماده‌سازی برای چنین تهدیدی به معنای انتظار برای وقوع آن نیست؛ بلکه نوعی برنامه‌ریزی برای یک وضعیت نادر اما پرخطر محسوب می‌شود.

در تمرین موردنظر نیز تلاش شد پرسش‌های کلیدی مربوط به اطلاع‌رسانی، تخلیه مناطق، هماهنگی سازمان‌ها و روش‌های کاهش خسارت بررسی شود.

ناسا واقعاً درباره برخورد سیارک‌ها چه می‌گوید؟

ناسا و دیگر مراکز علمی به‌طور مستمر اجرام نزدیک زمین را رصد می‌کنند. تعداد زیادی سیارک در منظومه شمسی وجود دارد و برخی از آن‌ها از نظر مداری در دسته اجرام نزدیک زمین قرار می‌گیرند. شناسایی این اجرام و محاسبه مسیر حرکت آن‌ها یکی از بخش‌های مهم فعالیت‌های دفاع سیاره‌ای است.

باوجوداین، وجود یک سیارک نزدیک زمین لزوماً به معنای خطر برخورد نیست. دانشمندان با استفاده از مشاهدات تلسکوپی و محاسبات مداری، مسیر حرکت اجرام را در بازه‌های زمانی مختلف بررسی می‌کنند. هرچه داده‌های بیشتری جمع‌آوری شود، امکان تعیین دقیق‌تر مدار جرم نیز افزایش می‌یابد.

بر اساس اطلاعات مورد اشاره در گزارش‌های مربوط به این شایعه، ناسا برخورد هیچ سیارک بزرگ شناخته‌شده‌ای را طی دست‌کم ۱۰۰ سال آینده پیش‌بینی نکرده است. بنابراین، ادعای وجود یک سیارک با احتمال ۹۶ درصد برای نابودی زمین در سال ۲۰۲۷ با داده‌های رسمی مربوط به پایش اجرام نزدیک زمین مطابقت ندارد.

چرا شایعه در سال ۲۰۲۶ دوباره منتشر شده است؟

یکی از دلایل بازگشت این داستان در سال ۲۰۲۶، نزدیک‌شدن به سال ۲۰۲۷ است؛ یعنی همان سالی که در سناریوی قدیمی برای برخورد فرضی تعیین شده بود.

وقتی یک تاریخ مشخص در یک سند یا تصویر قدیمی وجود داشته باشد، انتشار دوباره آن در آستانه همان تاریخ می‌تواند باعث شود مخاطبان تصور کنند پیش‌بینی اولیه در حال تحقق است. این مسئله به‌ویژه در شبکه‌های اجتماعی که محتوا معمولاً بدون بررسی کامل منبع اصلی بازنشر می‌شود، بیشتر رخ می‌دهد.

ویدئوهای کوتاه نیز شرایط را برای چنین سوءبرداشت‌هایی فراهم می‌کنند. ممکن است سازنده ویدئو تصویر یک سند واقعی را نمایش دهد، اما بخش مربوط به «سناریوی تمرینی» را حذف کند. در نتیجه، مخاطب با اطلاعاتی واقعی اما خارج از زمینه اصلی مواجه می‌شود و از آن نتیجه‌ای کاملاً متفاوت می‌گیرد.

در مورد 2017 PDC نیز دقیقاً همین اتفاق رخ داده است. نام جرم، تاریخ، احتمال برخورد و نقشه مسیر همگی از اسناد واقعی یک تمرین گرفته شده‌اند، اما ماهیت فرضی آن‌ها حذف شده است.

آیا باید نگران برخورد سیارک در سال ۲۰۲۷ باشیم؟

بر اساس اطلاعات مطرح‌شده درباره این شایعه، هیچ مبنای علمی برای نگرانی از برخورد یک سیارک بزرگ با زمین در سال ۲۰۲۷ وجود ندارد. عدد ۹۶ درصد نیز احتمال برخورد یک جرم واقعی نیست و به سناریوی آموزشی سال ۲۰۱۹ مربوط می‌شود.

این موضوع البته به این معنی نیست که دانشمندان خطر برخورد سیارک‌ها را جدی نمی‌گیرند. برعکس، پایش مداوم آسمان و طراحی برنامه‌های دفاع سیاره‌ای دقیقاً با هدف شناسایی به‌موقع چنین خطرهایی انجام می‌شود.

تفاوت مهم میان «بررسی خطر سیارک‌ها» و «پیش‌بینی برخورد یک سیارک مشخص» باید در نظر گرفته شود. دانشمندان ممکن است هزاران جرم آسمانی را رصد کنند و برای برخی از آن‌ها محاسبات دقیق مداری انجام دهند، اما این موضوع به خودی خود به معنی وجود یک تهدید قریب‌الوقوع نیست.

بنابراین، تصاویر منتشرشده در تیک‌تاک و سایر شبکه‌های اجتماعی که ادعا می‌کنند ناسا برخورد 2017 PDC با زمین در سال ۲۰۲۷ را با احتمال ۹۶ درصد پیش‌بینی کرده است، برداشت نادرستی از یک مانور آموزشی قدیمی هستند.

واقعیت این است که 2017 PDC برای تمرین ساخته شده بود، نه برای هشدار دادن درباره آینده زمین. تاریخ ۲۰۲۷ نیز بخشی از همان داستان فرضی بود و نزدیک‌شدن به این تاریخ، ماهیت شبیه‌سازی را تغییر نمی‌دهد.

در نتیجه، فعلاً هیچ اعلام رسمی مبنی بر برخورد یک سیارک بزرگ با زمین در سال ۲۰۲۷ وجود ندارد. آنچه در شبکه‌های اجتماعی با عنوان پیش‌بینی نابودی زمین منتشر می‌شود، نمونه‌ای از بازنشر یک سناریوی علمی قدیمی بدون زمینه اصلی آن است. بهترین راه برای ارزیابی چنین ادعاهایی نیز بررسی منبع اولیه و توجه به تفاوت میان «تمرین شبیه‌سازی» و «پیش‌بینی واقعی» است.