ورزش منظم میتواند سیستم ایمنی را از درون بازتنظیم کند؛ تفاوت بدن افراد فعال در سطح سلولی
ورزش منظم میتواند سیستم ایمنی را از درون بازتنظیم کند؛ تفاوت بدن افراد فعال در سطح سلولی
ورزش منظم فقط عضلات را قویتر نمیکند و تأثیر آن نیز به بهبود عملکرد قلب، افزایش توان بدنی یا کنترل وزن محدود نمیشود. شواهد تازه نشان میدهد فعالیت بدنی مستمر میتواند در لایههای عمیقتر زیستشناسی بدن نیز اثر بگذارد و حتی نحوه عملکرد سلولهای سیستم ایمنی را تغییر دهد. یافتههای یک مطالعه جدید نشان میدهد بدن افرادی که بهطور مرتب ورزش میکنند، از نظر فعالیت ژنی، متابولیسم و وضعیت برخی سلولهای دفاعی با بدن افراد کاملاً کمتحرک تفاوت دارد.
این پژوهش با استفاده از دادههای حدود ۴۰۰ فرد بزرگسال انجام شده است و تلاش میکند تصویری چندلایه از ارتباط میان فعالیت بدنی و سیستم ایمنی ارائه دهد. محققان فقط به بررسی تعداد سلولهای ایمنی یا میزان برخی مواد موجود در خون اکتفا نکردند، بلکه مجموعهای از شاخصهای زیستی را همزمان مورد بررسی قرار دادند. به این ترتیب، آنها توانستند تغییرات احتمالی مرتبط با ورزش را در متابولیتها، چربیها، پروتئینها، RNA و وضعیت کروماتین سلولها دنبال کنند.
نتیجه این بررسی نشان میدهد تفاوت میان یک فرد فعال و فردی که تقریباً هیچ فعالیت ورزشی ندارد، ممکن است در مقیاس سلولی بسیار گستردهتر از چیزی باشد که از ظاهر یا توانایی جسمانی آنها میتوان فهمید. در گروه افراد فعال، برخی از سلولهای ایمنی عملکرد و آمادگی بیشتری برای پاسخ به تهدیدهای احتمالی نشان دادند؛ در حالی که در افراد کمتحرک، بخشی از این الگوهای فعالیت کمتر مشاهده شد.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج بهتنهایی ثابت نمیکند ورزش مستقیماً تمام تغییرات مشاهدهشده را ایجاد کرده است. مطالعه ماهیتی مشاهدهای دارد و بنابراین باید میان «ارتباط» و «رابطه علت و معلولی» تفاوت گذاشت. با وجود این محدودیت، یافتهها اطلاعات جالبی درباره چگونگی ارتباط فعالیت بدنی با سیستم دفاعی بدن در سطح سلولی فراهم میکنند.
بررسی بدن افراد فعال و کمتحرک
برای انجام این مطالعه، پژوهشگران از اطلاعات موجود در «اطلس چندلایه سامانه ایمنی چین» یا CIMA استفاده کردند. این مجموعه داده شامل نمونههای زیستی و اطلاعات مرتبط با سبک زندگی حدود ۴۰۰ فرد بزرگسال است و امکان بررسی ویژگیهای مختلف بدن انسان را در کنار یکدیگر فراهم میکند.
محققان برای اینکه اختلاف میان سبک زندگی فعال و غیرفعال تا حد امکان واضح باشد، افراد را از دو انتهای طیف فعالیت بدنی انتخاب کردند. گروه نخست شامل افرادی بود که بهطور منظم ورزش میکردند. این افراد حداقل سه جلسه در هفته فعالیت بدنی داشتند و میزان ورزش آنها از آستانههای رایج فعالیت بدنی فراتر میرفت؛ یعنی بیش از ۱۵۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط یا دستکم ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته.
در سوی دیگر، افرادی قرار داشتند که اعلام کرده بودند هیچ فعالیت ورزشی منظمی انجام نمیدهند. مقایسه این دو گروه به پژوهشگران اجازه داد تا تفاوتهای زیستی همراه با سبک زندگی فعال و کمتحرک را بهتر شناسایی کنند.
البته این روش انتخاب گروهها به معنای آن نیست که همه افرادی که کمتر از این مقدار ورزش میکنند دقیقاً ویژگیهای گروه کمتحرک را دارند. هدف مطالعه ایجاد یک مقایسه مشخص میان دو وضعیت متفاوت بوده است تا سیگنالهای زیستی مرتبط با فعالیت بدنی راحتتر تشخیص داده شوند.
ورزش فقط روی عضلات اثر نمیگذارد
وقتی از مزایای ورزش صحبت میکنیم، معمولاً نخستین مواردی که به ذهن میرسند افزایش قدرت عضلانی، بهبود آمادگی قلبی و تنفسی، کنترل وزن و افزایش استقامت هستند. بااینحال، فعالیت بدنی مجموعه بزرگی از فرایندهای زیستی را در بدن تحت تأثیر قرار میدهد.
عضلات هنگام ورزش به انرژی بیشتری نیاز دارند و مصرف گلوکز و چربی افزایش پیدا میکند. جریان خون نیز تغییر میکند و پیامهای شیمیایی متعددی میان بافتهای مختلف بدن جابهجا میشود. همین تغییرات میتوانند بر عملکرد اندامها و سلولهایی اثر بگذارند که مستقیماً در حرکت نقش ندارند.
سیستم ایمنی نیز از این قاعده مستثنی نیست. سلولهای دفاعی دائماً وضعیت بدن را بررسی میکنند و بسته به شرایط محیطی و داخلی، میزان فعالیت خود را تغییر میدهند. فعالیت بدنی منظم میتواند بخشی از این محیط زیستی را دگرگون کند.
مطالعه جدید نشان میدهد آثار این تغییرات را میتوان نهتنها در سطح کلی بدن، بلکه در فعالیت ژنها و ویژگیهای مولکولی سلولهای ایمنی نیز مشاهده کرد.
نشانههای متابولیسم متفاوت در افراد ورزشکار
یکی از نخستین تفاوتهایی که پژوهشگران در نمونههای افراد فعال مشاهده کردند، به متابولیسم مربوط بود. بدن افراد ورزشکار نشانههایی از تنظیم متفاوت سوختوساز قند و چربی نشان میداد.
ورزش منظم باعث میشود عضلات برای تأمین انرژی به شکل مؤثرتری از منابع مختلف سوخت استفاده کنند. در جریان فعالیت بدنی، گلوکز و اسیدهای چرب نقش مهمی در تولید انرژی پیدا میکنند و تکرار این فرایندها میتواند در طول زمان سازگاریهای متابولیکی ایجاد کند.
در افراد فعال همچنین نشانههایی از افزایش فعالیت متابولیکی عضلات مشاهده شد. این موضوع با دانستههای قبلی درباره سازگاری بدن با تمرین سازگار است، اما اهمیت مطالعه جدید در این است که پژوهشگران چنین تفاوتهایی را در کنار تغییرات سیستم ایمنی بررسی کردهاند.
آنها همچنین سطوح بالاتری از برخی مولکولهای مرتبط با ظرفیت آنتیاکسیدانی را در افراد فعال مشاهده کردند. سیستمهای آنتیاکسیدانی بدن در کنترل مولکولهای واکنشپذیر و محافظت از سلولها در برابر برخی آسیبهای اکسیداتیو نقش دارند.
بااینحال، این یافته نباید به این معنا تعبیر شود که هر نوع ورزش یا هر مقدار فعالیت بدنی الزاماً باعث افزایش تمام آنتیاکسیدانهای بدن میشود. پاسخ بدن به ورزش به شدت و مدت فعالیت، وضعیت جسمانی فرد و عوامل متعدد دیگر وابسته است.
دانشمندان سراغ چندین لایه زیستی رفتند
یکی از ویژگیهای مهم این پژوهش، استفاده از رویکردی موسوم به مولتیاومیکس است. در مطالعات زیستی سنتی، پژوهشگر ممکن است تنها یک نوع مولکول یا یک مسیر خاص را بررسی کند. اما روش مولتیاومیکس تلاش میکند چندین لایه از اطلاعات زیستی را همزمان کنار یکدیگر قرار دهد.
در این مطالعه، دادههای مربوط به متابولیتها، لیپیدها، پروتئینها و RNA بررسی شدند. هرکدام از این لایهها بخشی از داستان وضعیت سلولها را روایت میکنند.
متابولیتها میتوانند تصویری از فعالیتهای شیمیایی و سوختوساز بدن ارائه دهند. لیپیدها در ساختار سلولها و فرایندهای پیامرسانی نقش دارند. پروتئینها بسیاری از فعالیتهای اصلی سلولی را انجام میدهند و RNA نیز در انتقال و تنظیم اطلاعات ژنتیکی اهمیت دارد.
وقتی این دادهها در کنار یکدیگر قرار میگیرند، پژوهشگران میتوانند ارتباط میان فعالیت بدنی و تغییرات زیستی را با جزئیات بیشتری بررسی کنند.
اما یکی از بخشهای جالب مطالعه به سطحی عمیقتر از این موارد مربوط میشود: دسترسپذیری کروماتین.
کروماتین چه ارتباطی با ورزش دارد؟
DNA درون هسته سلول قرار دارد و به شکل رشتهای بسیار بلند است. برای اینکه این ماده ژنتیکی بتواند در فضای کوچک هسته جای بگیرد، به وسیله پروتئینهای مختلف بستهبندی میشود. ترکیب DNA و پروتئینهای همراه آن کروماتین را تشکیل میدهد.
اما تمام بخشهای DNA در هر لحظه به یک اندازه در دسترس سلول نیستند. قسمتهایی از کروماتین میتوانند فشردهتر باشند و دسترسی به ژنهای موجود در آن نواحی دشوارتر شود. در مقابل، هنگامی که یک ناحیه بازتر است، ماشینهای سلولی راحتتر میتوانند به اطلاعات ژنتیکی آن دسترسی پیدا کنند.
به زبان ساده، میتوان گفت باز یا بسته بودن کروماتین یکی از عواملی است که تعیین میکند سلول با چه سهولتی بتواند برخی ژنها را فعال کند.
پژوهشگران در افراد فعال تفاوتهایی در همین ویژگی مشاهده کردند. برخی نواحی مرتبط با عملکرد ایمنی در سلولهای افراد ورزشکار وضعیت بازتری داشتند. این یافته از نظر زیستی مهم است، زیرا نشان میدهد ارتباط ورزش و سیستم ایمنی احتمالاً فقط به تغییر مقدار سلولهای دفاعی محدود نمیشود؛ بلکه ممکن است به نحوه تنظیم فعالیت ژنهای این سلولها نیز مربوط باشد.
سلولهای T کشنده آمادهتر بودند
سیستم ایمنی از انواع مختلفی از سلولها تشکیل شده است که هرکدام وظایف متفاوتی دارند. یکی از گروههای مهم، سلولهای T کشنده یا سلولهای T سیتوتوکسیک هستند.
این سلولها توانایی شناسایی و از بین بردن برخی سلولهای آلوده یا غیرطبیعی را دارند. آنها در دفاع بدن در برابر عفونتها و در کنترل سلولهایی که رفتار غیرطبیعی پیدا کردهاند، نقش دارند.
در نمونههای افراد فعال، پژوهشگران الگوهایی از فعالیت بیشتر در این دسته از سلولها مشاهده کردند. چنین تفاوتی میتواند نشاندهنده وضعیت عملکردی متفاوت سیستم ایمنی در افراد فعال باشد.
البته افزایش فعالیت یک گروه از سلولهای ایمنی الزاماً به معنای «قویتر بودن» سیستم ایمنی در تمام جنبهها نیست. سیستم دفاعی بدن شبکهای بسیار پیچیده است و عملکرد مطلوب آن به تعادل میان اجزای مختلف وابسته است.
بنابراین یافته مطالعه را بهتر است بهعنوان نشانهای از تفاوت در وضعیت سلولی و مولکولی سیستم ایمنی تفسیر کرد، نه بهعنوان اثبات اینکه افراد ورزشکار در برابر همه بیماریها مصونتر هستند.
سلولهای کشنده طبیعی نیز متفاوت بودند
گروه دیگری که در مطالعه مورد توجه قرار گرفت، سلولهای کشنده طبیعی یا NK بود. این سلولها بخشی از سیستم ایمنی ذاتی هستند و میتوانند در شناسایی و از بین بردن برخی سلولهای آلوده یا غیرطبیعی نقش داشته باشند.
پژوهشگران در افراد فعال فعالیت بیشتری را در این سلولها مشاهده کردند. این نتیجه در کنار یافتههای مربوط به سلولهای T کشنده، تصویری را ترسیم میکند که در آن فعالیت بدنی منظم با تغییر وضعیت برخی از مهمترین سلولهای دفاعی بدن همراه است.
نکته قابل توجه این است که این تغییرات در حالی دیده شدند که پژوهشگران همزمان مجموعهای از شاخصهای متابولیکی را نیز مشاهده کرده بودند. بنابراین ممکن است بخشی از ارتباط میان ورزش و عملکرد ایمنی از مسیر تغییرات متابولیکی بدن عبور کند.
بااینحال، برای تعیین دقیق مسیرهای علت و معلولی به آزمایشهای بیشتری نیاز است.
سلولهای ایمنی خام چه تغییری کردند؟
یافته جالب دیگر مطالعه مربوط به سلولهای ایمنی خام یا naive بود. این سلولها هنوز در برابر یک عامل بیماریزای خاص تخصص پیدا نکردهاند و میتوان آنها را بخشی از ذخیره بالقوه سیستم ایمنی دانست.
پژوهشگران دریافتند در افراد فعال، برخی نواحی کروماتین این سلولها که با ژنهای مرتبط با عملکرد ایمنی ارتباط داشتند، وضعیت بازتری داشتند.
اهمیت این یافته در این است که چنین تغییری میتواند دسترسی سلول به برخی دستورهای ژنتیکی را آسانتر کند. به بیان ساده، اگر اطلاعات مربوط به یک عملکرد دفاعی در ناحیهای از DNA قرار گرفته باشد که دسترسی به آن راحتتر است، سلول در شرایط مناسب میتواند مسیر فعالسازی آن ژن را آسانتر طی کند.
اما این موضوع به معنای آن نیست که سلولهای ایمنی افراد ورزشکار دائماً در وضعیت فعال یا جنگی قرار دارند. سیستم ایمنی باید میان آمادگی برای پاسخ و جلوگیری از فعالشدن بیدلیل تعادل برقرار کند.
آنچه مطالعه نشان میدهد بیشتر به تغییر در قابلیت تنظیم و دسترسی ژنتیکی مربوط است.
مونوسیتها و سلولهای B نیز بیتفاوت نبودند
تفاوتهای مشاهدهشده به سلولهای T و NK محدود نشد. پژوهشگران در سلولهای دیگری مانند مونوسیتها و سلولهای B نیز الگوهای متفاوتی پیدا کردند.
مونوسیتها از سلولهای مهم سیستم ایمنی ذاتی هستند و میتوانند در شناسایی عوامل تهدیدکننده، پاکسازی بافتها و شکلگیری پاسخهای التهابی نقش داشته باشند.
سلولهای B نیز بخش مهمی از ایمنی تطبیقی را تشکیل میدهند و در تولید پادتنها نقش دارند.
در افراد فعال، فعالیت برخی ژنهای مرتبط با فرایندهای هشداردهی و ارتباط میان اجزای سیستم ایمنی متفاوت بود. این یافته نشان میدهد تأثیر احتمالی ورزش یک تغییر محدود در یک نوع سلول نیست، بلکه ممکن است شبکه گستردهتری از سلولهای دفاعی را درگیر کند.
آیا این یافتهها دلیل کاهش برخی بیماریها را توضیح میدهد؟
سالهاست مطالعات مختلف میان فعالیت بدنی منظم و کاهش خطر برخی بیماریهای مزمن ارتباطهایی پیدا کردهاند. کمتحرکی با افزایش خطر مشکلاتی مانند بیماریهای قلبیعروقی و دیابت نوع ۲ ارتباط دارد و فعالیت بدنی منظم یکی از اجزای سبک زندگی سالم محسوب میشود.
مطالعه جدید میتواند بخشی از توضیح زیستی این ارتباط را ارائه دهد. اگر ورزش بتواند همزمان بر متابولیسم، وضعیت اکسیداتیو، فعالیت ژنها و عملکرد سلولهای ایمنی اثر بگذارد، منطقی است که مجموعه این تغییرات در سلامت بلندمدت بدن نقش داشته باشند.
بااینحال، پژوهشگران هنوز نمیتوانند بگویند دقیقاً کدام تغییر سلولی مسئول کدام پیامد سلامتی است. همچنین نمیتوان نتیجه گرفت ورزش بهتنهایی از بیماریهای مزمن پیشگیری میکند.
سلامت انسان تحت تأثیر عوامل بسیار زیادی قرار دارد؛ از ژنتیک و سن گرفته تا تغذیه، خواب، استرس، وزن بدن، مصرف مواد دخانی و شرایط محیطی. ورزش تنها یکی از این عوامل است.
ارتباط با سرطان؛ یک احتمال، نه نتیجه قطعی
برخی یافتههای مربوط به سلولهای ایمنی میتوانند مسیرهایی را برای تحقیقات آینده درباره بیماریهایی مانند سرطان نیز پیشنهاد کنند. سلولهای T کشنده و سلولهای NK در شناسایی و از بین بردن برخی سلولهای غیرطبیعی نقش دارند و به همین دلیل عملکرد آنها برای پژوهشهای سرطانشناسی اهمیت دارد.
اما از مطالعه حاضر نمیتوان نتیجه گرفت که ورزش از سرطان پیشگیری میکند یا اینکه افزایش فعالیت این سلولها مستقیماً باعث کاهش خطر سرطان میشود.
چنین نتیجهای به مطالعات طولانیمدت و آزمایشهای کنترلشده نیاز دارد. پژوهش فعلی بیشتر نشان میدهد که میان سطح فعالیت بدنی و برخی ویژگیهای مولکولی سلولهای ایمنی ارتباط وجود دارد.
این تفاوت میان «مشاهده یک سازوکار احتمالی» و «اثبات یک اثر درمانی یا پیشگیرانه» اهمیت زیادی دارد.
محدودیت مهم: پژوهش علت را ثابت نمیکند
یکی از مهمترین نکاتی که هنگام تفسیر این مطالعه باید در نظر داشت، ماهیت مشاهدهای آن است.
پژوهشگران افراد را در شرایط آزمایشگاهی مجبور نکردند برای مدتی مشخص ورزش کنند و سپس سیستم ایمنی آنها را با گروهی بدون ورزش مقایسه کنند. در عوض، از اطلاعات افرادی استفاده کردند که در زندگی واقعی سطح متفاوتی از فعالیت بدنی داشتند.
به همین دلیل، نمیتوان با قطعیت گفت ورزش علت تمام تفاوتهای مشاهدهشده بوده است.
برای مثال، ممکن است افراد فعال بهطور همزمان از رژیم غذایی متفاوتی برخوردار باشند، خواب منظمتری داشته باشند یا رفتارهای سالم دیگری را بیشتر رعایت کنند. هرکدام از این عوامل میتواند بر سیستم ایمنی و متابولیسم اثر بگذارد.
از سوی دیگر، رابطه میتواند تا حدی در جهت مخالف نیز باشد. ممکن است برخی ویژگیهای زیستی باعث شوند افراد خاصی انرژی یا توان بیشتری برای ورزش داشته باشند و در نتیجه فعالتر شوند.
بنابراین برای مشخصکردن رابطه علت و معلولی، مطالعات مداخلهای و کارآزماییهای کنترلشده اهمیت زیادی دارند.
نوع ورزش هنوز مشخص نیست
محدودیت دیگر این است که دادههای موجود درباره نوع دقیق فعالیت ورزشی شرکتکنندگان کامل نبوده است.
دو فرد ممکن است هر دو بیش از ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش کنند، اما نوع فعالیت آنها کاملاً متفاوت باشد. یکی ممکن است پیادهروی سریع انجام دهد، فرد دیگری تمرین مقاومتی یا ورزش شدید هوازی داشته باشد.
شدت، مدت، دفعات و نوع تمرین میتوانند واکنش بدن را تغییر دهند. بنابراین از مطالعه حاضر نمیتوان نسخهای مشخص برای اینکه کدام ورزش بیشترین تغییر را در سیستم ایمنی ایجاد میکند استخراج کرد.
پژوهشهای آینده میتوانند افراد را بر اساس نوع ورزش، شدت تمرین و مدت زمان فعالیت دستهبندی کنند تا مشخص شود آیا انواع مختلف ورزش الگوهای مولکولی متفاوتی ایجاد میکنند یا خیر.
مسیرهای تازه برای پژوهشهای آینده
یکی از ارزشمندترین جنبههای مطالعه جدید این است که پرسشهای بیشتری را مطرح میکند. اگر ورزش با تغییر دسترسپذیری کروماتین در سلولهای ایمنی همراه باشد، آیا ادامه تمرین برای ماهها و سالها این تغییرات را پایدار نگه میدارد؟
همچنین مشخص نیست پس از توقف فعالیت بدنی، این تغییرات با چه سرعتی کاهش پیدا میکنند. آیا سیستم ایمنی فرد پس از چند هفته کمتحرکی به وضعیت قبلی بازمیگردد یا برخی سازگاریهای مولکولی برای مدت طولانی باقی میمانند؟
پرسش دیگر به سن مربوط میشود. سیستم ایمنی در طول زندگی دچار تغییر میشود و پاسخ افراد جوان و سالم با افراد مسن متفاوت است. بنابراین بررسی اینکه ورزش چگونه بر کروماتین و فعالیت ژنهای ایمنی در گروههای سنی مختلف اثر میگذارد، میتواند اطلاعات بیشتری فراهم کند.
همچنین بررسی اثر ورزش در افراد مبتلا به بیماریهای مزمن میتواند مشخص کند آیا تغییرات مشاهدهشده در افراد سالم، در شرایط بیماری نیز رخ میدهد یا خیر.
تصویر تازهای از فواید فعالیت بدنی
ورزش را معمولاً از بیرون میبینیم: افزایش قدرت، کاهش وزن، بهبود استقامت یا عملکرد بهتر قلب و ریه. اما مطالعه جدید تصویری متفاوت از فعالیت بدنی ارائه میکند؛ تصویری که در آن بخشی از اثرات ورزش درون سلولها و حتی در نحوه دسترسی سلول به DNA اتفاق میافتد.
افراد فعال در این پژوهش فقط الگوهای متابولیکی متفاوتی نداشتند. برخی از سلولهای ایمنی آنها نیز فعالیت بیشتری نشان میدادند و در سلولهای ایمنی خام، نواحی خاصی از کروماتین مرتبط با عملکرد دفاعی بازتر بود.
این یافتهها به این معنا نیستند که ورزش یک سپر کامل در برابر بیماری ایجاد میکند یا هر فرد ورزشکار الزاماً سیستم ایمنی قویتری دارد. بلکه نشان میدهند فعالیت بدنی منظم با مجموعهای از تغییرات پیچیده در زیستشناسی بدن همراه است.
پژوهش منتشرشده در Science Advances گام دیگری در جهت درک همین ارتباط چندلایه محسوب میشود. استفاده از دادههای مولتیاومیکس به دانشمندان اجازه داده است ارتباط میان سبک زندگی و عملکرد سیستم ایمنی را با جزئیات بیشتری بررسی کنند.
اگر مطالعات آینده بتوانند این نتایج را در گروههای بزرگتر و با طراحیهای آزمایشی تأیید کنند، ممکن است شناخت ما از ارتباط میان فعالیت بدنی و سیستم ایمنی بسیار دقیقتر شود. در آن صورت، پژوهشگران میتوانند مشخص کنند کدام مسیرهای متابولیکی و ژنتیکی بیشترین نقش را در سازگاری بدن با ورزش دارند و آیا میتوان از این مسیرها برای طراحی مداخلات دقیقتر در حوزه سلامت استفاده کرد یا خیر.
در حال حاضر، پیام اصلی مطالعه سادهتر از تمام جزئیات مولکولی آن است: بدن انسان به ورزش فقط با بزرگتر یا قویتر شدن عضلات پاسخ نمیدهد. فعالیت بدنی میتواند محیط متابولیکی بدن را تغییر دهد و این تغییرات با وضعیت سلولهای ایمنی و تنظیم فعالیت ژنهای آنها نیز ارتباط پیدا کند.
به بیان دیگر، بخشی از اثر ورزش ممکن است جایی رخ دهد که با چشم دیده نمیشود؛ درون سلولهایی که هر روز وظیفه شناسایی تهدیدها، انتقال پیامهای دفاعی و محافظت از بدن را بر عهده دارند. یافتههای این پژوهش نشان میدهد برای فهم کامل فواید فعالیت بدنی، تنها نگاهکردن به عضلات و قلب کافی نیست و باید تغییرات ظریفتری را نیز در سطح سلولها و مولکولهای بدن دنبال کرد.
با وجود این، هنوز برای تبدیل این یافتهها به توصیههای پزشکی اختصاصی یا نتیجهگیری درباره اثر ورزش بر یک بیماری خاص به شواهد بیشتری نیاز است. آنچه تاکنون به دست آمده، تصویری دقیقتر از ارتباط میان سبک زندگی فعال و زیستشناسی سیستم ایمنی ارائه میدهد؛ ارتباطی که میتواند موضوع تحقیقات گستردهتری در سالهای آینده باشد.